Zweden vaart eigen koers tijdens coronacrisis: kinderen zijn verplicht om naar school te gaan

Het is opvallend dat Zweden minder maatregelen neemt tegen COVID-19 dan andere Europese landen. Toch zijn er in Zweden nog altijd minder besmettingen en overlijdens per 100.000 inwoners dan in Nederland. Terwijl de basisscholen in Nederland 11 mei hun deuren mogen openen, zijn de basisscholen in Zweden al die tijd al open geweest. Kan Nederland iets van deze Zweedse aanpak leren?

24 april 2020

Door Irene van Oosten

Zweden telt op dit moment bijna 18.000 besmettingen en ongeveer 2000 overledenen, in tegenstelling tot Nederland waar op dit moment bijna 37.000 besmettingen en ruim 4000 overledenen geregistreerd zijn, blijkt uit actuele cijfers van Johns Hopkins University. Zweden lijkt het dus goed te doen, ondanks de beperkte maatregelen die het land treft. Volgens de Zweedse arts Anders Tegnell zijn de basisscholen open om ervoor te zorgen dat ouders niet thuis hoeven te blijven en door kunnen werken, wat cruciaal is voor de maatschappij en economie. “Er moet voor scholing worden gezorgd, zodat het onderwijs voor de kinderen niet meer dan nodig wordt beïnvloed”, schrijft Roger Haddad, woordvoerder van het liberale schoolbeleid in Zweden, op 2 april 2020 in de Zweedse krant Kvällsposten.

Ouders ontzien

Op donderdagavond 12 maart 2020 vindt de meerderheid van de Tweede Kamer dat de scholen in Nederland vooralsnog open moeten blijven. Volgens premier Mark Rutte zal het sluiten van de scholen een te heftig besluit zijn. Het kabinet krijgt echter felle kritiek op deze beslissing en heeft alsnog de maatregel getroffen om alle basisscholen in Nederland dicht te doen. Toch lijken kinderen het virus niet snel over te dragen, waardoor het kabinet, op advies van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), besluit om de basisscholen vanaf 11 mei weer langzaam te openen. De basisscholen in Zweden zijn daarentegen nooit gesloten geweest. Dit om ouders hun werk te kunnen laten doen en de economie op die manier draaiende te houden. De middelbare scholen en universiteiten zijn wel gesloten.

Leerplicht

De Vlaamse epidemioloog en arts Nele Brusselaers, die onderzoek doet aan het Karolinska Institutet in Stockholm, vertelt dat de overheid zelfs kinderen met risicofactoren, of kinderen met ouders met risicofactoren, verplicht om naar school te gaan. “Enkel indien ernstige symptomen mag je thuisblijven. Ook als ouders besmet zijn, moet het kind naar school”, vertelt Brusselaers. Wanneer het virus op school uitgebroken is, mag de directie van de school zelf beslissen om de deuren te sluiten. “De kinderen krijgen dan online les aangeboden, waar de school de kinderen zo veel mogelijk in begeleidt”, zegt Anna Jansson, coördinator van de Zweedse onderwijsbond Skolverket.

Toch zijn niet alle scholen in Zweden eerlijk over de stand van zaken. Zo waren er eerder twee medewerkers van een basisschool in Stockholm met het virus besmet, waar leerlingen en ouders niks over te horen kregen. “Er is ons verteld dat we niets mogen zeggen”, vertelt een medewerker van de school, die anoniem wil blijven, in de Zweedse krant Aftonbladet op 4 april 2020.

Adviezen

Hoewel de basisscholen in Nederland na de meivakantie hun deuren weer mogen openen, zullen de dagen er toch anders uitzien dan voor de uitbraak van COVID-19. Zo mogen niet alle kinderen tegelijk naar school om de verspreiding van het virus te beperken, vermeldt Rutte in de persconferentie op 21 april 2020. In Zweden is de situatie op de scholen, ondanks het coronavirus, nauwelijks veranderd. Volgens Jansson krijgen de kinderen het advies om zich te houden aan ‘social distancing’ en hun handen te wassen bij thuiskomst. Dit zijn echter adviezen en geen verplichtingen.

Kindersterfte

Uit cijfers van het onderzoek van The Lancet ‘Child and Adolescent Health’ op 6 april 2020, blijkt dat schoolsluitingen slechts 2 tot 4 procent van de coronasterfgevallen zullen voorkomen. Het besluit om scholen te sluiten, voorkomt volgens dit onderzoek veel minder overlijdens dan andere sociale afstandsmaatregelen. Uit actuele cijfers van de Zweedse volksgezondheidsdienst Folkhälsomyndigheten, blijkt dat er in Zweden (nog) geen kinderen aan het virus overleden zijn. Wel zijn er nu 91 besmettingen vastgesteld van kinderen tussen 0 en 9 jaar.

Dit laat dus zien dat ook kinderen in Zweden besmet kunnen raken. Brusselaers is hier van bewust en is dan ook opgelucht dat haar zoontje van 4 jaar nog geen leerplicht heeft. “Ik heb het gevoel dat wij in Zweden niet beschermd worden. De huidige strategie in Zweden is op dit moment om zo veel mogelijk mensen ziek te laten worden en immuniteit op te bouwen. Voor mij, als arts, is ieder persoon die ziek wordt er een te veel; of het nu een kind is of een 80-plusser. Als mijn kind 7 jaar was en leerplicht had gehad, had ik Zweden direct verlaten.”

Tegengestelde belangen

Meerdere inwoners in Zweden hebben kritiek op het feit dat de basisscholen open zijn. De onderwijsbond Skolverket merkt dat er veel tegengestelde belangen zijn bij de ouders. “Ouders die druk aan het werk zijn, vinden het fijn dat ze hun kinderen iedere dag naar school kunnen brengen. Andere zijn daarentegen erg bezorgd en sommige houden zelfs hun kinderen thuis, hoewel dat vanwege de leerplicht niet toegestaan is”, vertelt Jansson. Volgens Brusselaers is er zeer weinig begrip voor deze bezorgde ouders. “Sommige scholen in Zweden dreigen zelfs met ‘sociale recherche’, omdat de leerplicht niet door ieder kind wordt nageleefd.”

Onzekerheid

Ondanks het feit dat de scholen in Zweden al die tijd open zijn gebleven, ligt het aantal besmettingen en geregistreerde doden per 100.000 inwoners lager dan in Nederland. Of Zweden of juist Nederland goed gehandeld heeft, is op dit moment lastig te zeggen. Het aantal besmettingen en sterftegevallen loopt in beide landen nog steeds op en de toekomst is onzeker.

Toch moet Nederland voorzichtig zijn met het heropenen van de scholen, adviseert Brusselaers. “Onderzoek laat zien dat ook kinderen besmet kunnen raken met het virus en dat kan weer fataal zijn voor risicopatiënten. De scholen in Nederland moeten deze risicogroepen beschermen en daarbij extra aandacht besteden aan de hygiëne. Zo is het noodzakelijk om de scholen vaker te reinigen en te ventileren. Daarnaast moeten de scholen activiteiten, waarbij veel kinderen samenkomen, vermijden.”