Plastic recyclen is ook in Zweden niet optimaal

Plastic afval

Plastic afval | Foto door Magda Ehlers via Pexels

Het land Zweden kent een goed statiegeldsysteem, waar zelfs blik ingeleverd kan worden in ruil voor een klein bedrag. Er is nu ook sinds een paar jaar een groot plasticrecyclefabriek in het stadje Motala. Dan zou het plasticprobleem in Zweden wel meevallen, toch? Alleen blijkt wel dat ongeveer driekwart van al dat kunststof wordt verbrand voor energiewinning. Hoe zit het dan met plastic recyclen in het noorden? Therese Karlsson, een expert in plasticvervuiling, en Åsa Stenmarck, expert in materiaalstromen, kunnen daar meer over vertellen.

Driekwart van al het plastic in Zweden wordt verbrand, dat blijkt uit een rapport (2017) van het Svenska MiljöEmissionsData (SMED) in opdracht van Naturvårdsverket; dat is de Zweedse versie van ons Planbureau voor de Leefomgeving. Weliswaar om energie mee op te wekken, maar het zorgt nog steeds voor CO²-uitstoting en toxische lucht. En misschien het vreemde van allemaal: eenmaal verbrand, ben je het ook voor altijd kwijt.

Åsa Stenmarck werkt bij Naturvårdsverket en weet alles over materiaalstromen. Hoe denkt zij over het verbranden van plastics?

“Sommige soorten plastic is niet voordeliger om te recyclen. Verpakkingen daarentegen wel, maar de rest niet echt. Je kunt dan beargumenteren dat verbranden de beste optie is, omdat het dingen bevat die we niet terug willen hebben.”

\

Åsa Stenmarck | Foto: Christin Philipson

En toch staat er op de site van de bekende recyclefabriek daar dat verbranden pas de vierde optie is. Daarbij voegt Stenmarck wel toe dat ‘niemand vindt dat verbranden een supergoed idee is, maar iedereen erkent wel dat het moet gebeuren’.

Is het dan wel vier jaar na het rapport ondertussen verbeterd? Wordt er meer gerecycled dan verbrand?

Stenmarck: “Een beetje. De producenten (red. van plasticmateriaal. In Zweden is de producent verantwoordelijk voor recyclen) hebben sinds 2017 een sorteervoorziening opgebouwd. Eerder ging een groot deel van het plastic naar Duitsland toe om gesorteerd te worden. Sinds 2018 is er ook een recyclefabriek in Motala, maar net als bij andere Europese landen loopt ook zij tegen een probleem aan. Niet al het plastic is te recyclen of te sorteren. Dus om het kort te houden: het is maar een klein beetje verbeterd.”

Dan zullen er vast wel andere oplossingen te bedenken zijn. Therese Karlsson heeft veel onderzoek gedaan naar plasticvervuiling. Tegenwoordig is ze werkzaam bij Greenpeace, waarin ze een logistieke functie heeft op hun boten. Karlsson: “Ik vind het goed dat de technieken om plastic te recyclen verbeteren, maar we kunnen recyclen niet zien als de enige oplossing voor het probleem.”

Ook vindt ze dat een groot deel van de oplossing ligt aan het minderen van ons materiaal- en energieverbruik. Daarmee bedoelt de activiste niet alleen het gebruik van plastic. Als voorbeeld geeft ze dat papier ook problemen kan veroorzaken. “We moeten veel minder wegwerpmateriaal gebruiken”, benadrukt zij.

Daar kan Stenmarck zich in vinden; wegwerpproducten moeten drastisch verminderen. Loopt Zweden daar al in voorop?

Volgens Karlsson niet: “Er zijn wel goede alternatieven, maar er is nog een lange weg te gaan om dat op te lossen. Hier in Zweden gebruiken wij nog heel veel wegwerpverpakkingen. Dat is problematisch.”

De Zweedse overheid is bezig met een routekaart om dit probleem tegen te gaan, vertelt Stenmarck. Producenten moeten overgaan van single-use products naar multi-use products. Het statiegeldsysteem werkt goed voor PET-flessen en blik, maar minister Per Bolund van Milieu en Klimaat heeft nog grotere ideeën. “Het idee is om het inleversysteem uit te breiden naar meerdere soorten drinkflessen”, zegt Stenmarck. “Maar daar komen ook vleesverpakkingen en drinkyoghurtpakken bij.”

Over het statiegeldsysteem geeft Karlsson toe dat het een van de successen is van Zweden. “Heel veel van het materiaal daarvan wordt gerecycled, maar dat zijn zeer specifieke soorten plastic: PET-flessen.” Dan zou een uitbreiding van het inleversysteem wel een van de oplossingen kunnen zijn. Maar volgens Stenmarck heeft het ministerie van Milieu en Klimaat nog meer ideeën: “Voor 2030 moet al het verpakkingsmateriaal, behalve fruit- en medicijnverpakking, minstens uit 30 procent gerecycled materiaal bestaan.”

Als er straks meer ingeleverd kan worden in Zweden, dan moeten de inwoners thuis nog meer afval scheiden. Karlsson deed dat al lang: “Ik heb thuis verschillende bakken om mijn afval te scheiden. Ik heb me dan ook jarenlang verdiept in plasticvervuiling, dus het zou raar zijn als ik dat niet had.”

Ook Stenmarck is het zeker niet onbekend. In Zweden is thuis recyclen normaal, al verschilt dat waar je precies bent. “De producenten zijn verantwoordelijk voor het recyclen, maar soms zijn er gemeentes bij die het ook belangrijk vinden. Die zorgen er dan voor dat hun inwoners gemakkelijk kunnen recyclen. In Zuid-Zweden komt dat meer voor dan in het noorden”, vertelt Stenmarck.

Al met al is volgens Karlsson alleen het recyclen nog steeds niet de oplossing. De overheid komt met allemaal ideeën om het plasticprobleem aan te pakken, want ook Stenmarck zegt dat de Zweden helemaal niet zo goed zijn in thuis recyclen: “Alleen maar 40 procent van het verpakkingsmateriaal wordt gesorteerd, dus er is zeker nog ruimte voor verbetering.” Al staat Zweden bovenaan als meest milieuvriendelijkste land van Europa, dan nog blijft het plastic een wereldwijd probleem. Zweden staat dus ook niet zo ver en alleen aan de top.