Alcoholescalatie op de loer in Zweedse woonkamer

In Nederland wordt er door verschillende instanties gevreesd voor het alcoholgebruik onder de bevolking. Zweden gooit daarentegen restaurants en bars eerder dan gebruikelijk open. Toch lijkt de bevolking eerder thuis uit te pakken dan in de stad.

De losse regels van Zweden tijdens de coronacrisis zijn de laatste tijd regelmatig in het nieuws te vinden. Foto’s met volle, zonovergoten terrassen en proostende gasten geven een surrealistisch beeld in vergelijking met Nederland. De horeca is daar eerder open gegaan om ondernemers meer kans op inkomsten te geven. Professor Fredrik Spak, Hoogleraar social medicine studies op de universiteit van Gothenburg, vertelt dat de horeca wel open is maar dat er amper animo is. Spak: ‘’De levering van alcohol aan huis neemt echter wel enorm toe.’’ Een woordvoerder van de Zweedse staatsslijterij vertelt dat er in vergelijking met vorig jaar maart ook een groei van 110% omzet te zien is. Sprake van een probleem is er volgens hem in eerste instantie niet.

Weinig kennis

In Nederland zijn er meerdere partijen die waarschuwen voor het alcoholgebruik tijdens ‘social distancing’. Het Trimbos instituut geeft op zijn website advies over hoe je het beste om kan gaan met drinkgewoontes ter preventie van escalatie. De World Health Organisation (WHO) spoort overheden aan om expliciet actie te ondernemen tegen het alcoholgebruik in Europa. WHO: ‘’Elke versoepeling van regelgeving of de handhaving ter beperking van alcohol moet worden vermeden.’’ Voor Zweden is dit een heikel punt. Zij zijn van een van de grootste alcoholconsumenten, naar een van de kleinste gegaan in de afgelopen vijftien jaar. Onder de blonde noorderburen wordt er niet gevreesd voor alcoholmisbruik zegt Spak. ‘’We hebben geen kennis van de huidige situatie, dus we moeten onze volgende stap baseren op gedateerde informatie.’’ In Zweden vindt een groot deel van alcoholconsumptie plaats tijdens bijeenkomsten. Ik maak me er niet te veel zorgen over.’’

Motieven

De horeca heeft het echter niet makkelijk, vertelt de goedlachse hoogleraar. Veel restaurants en bars zijn dicht gegaan. Niet omdat het moet maar omdat er te weinig gasten zijn om te ontvangen. Horecaondernemers doen er alles aan om mensen toch te lokken. In een kort statement laat rooftopbar Takbar, populair onder locals, weten dat zij ook de nodige maatregelen hebben genomen. ‘’We hebben minder tafels op locatie en genoeg ruimte tussen bestaande tafels. Helaas hebben ook wij, net als andere Zweedse concurrenten, minder gasten.’’  De stabiele daling van drankgebruik komt mede door de hoge prijzen van alcohol, een monopoly van de overheid op alcohol en promotie van een gezonde levensstijl. Spak: ‘’ Zweedse mensen zijn van mening dat het alcoholgebruik heeft afgenomen omdat we ons hebben aangesloten bij de Europese unie. Hierdoor moesten sommige van onze wetten worden gewijzigd.’’

Lange termijn

De horeca kan dan wel aan het krimpen zijn, maar thuis weten mensen hun draai wel te vinden volgens Spak. ‘’Er is een trend van thuis zitten bezig op dit moment. Mensen doen ook binnenshuis hun eigen drank maken.’’ Een verhoogd verbruik van alcoholconsumptie zit er echter niet in voor veel inwoners. ‘’Dat valt simpelweg niet te betalen op de lange termijn.’’ De social studies leraar vreest wel voor een groei van in je eentje drinken. In Zweden bestaat meer dan de helft van de huishoudens uit 1 persoon met of zonder kinderen (WHO). Een ander risico waar Fredrik Spak voor vreest is het cohort effect. Dat ontstaat als er bepaalde kenmerken worden gedefinieerd bij een groep individuen die een gedeelde tijdelijke levenservaring hebben. Spak: ‘’Bijvoorbeeld de mensen uit de jaren 70. Hun drinkpatroon houdt nog steeds aan bij die leeftijdsgroep.’’ Hij vermoedt dat als deze crisis lang doorzet er misschien wel een verandering onder de jeugd te zien is.

Groeiende cijfers

De cijfers bij systembolaget, de Zweedse staatsslijterijketen, ondersteunen het verhaal van Spak in grote lijnen. Uit de verkoop van eerste jaarkwartaal is te zien dat vrijwel elke dranksoort een groei van boven de 5% heeft. Met name cocktails lijken populair: een piek van boven de 10 procent. Dit staat gelijk aan meer dan 1,4 miljoen liter cocktails in de eerste drie maanden van het jaar. Alcoholvrije drank ziet daarentegen een daling van ruim 9 procent. Bo Andersson, woordvoerder van systembolaget, vertelt dat er met name in het zuiden van het land meer drank wordt ingeslagen. Dat er meer wordt ingeslagen, betekent volgens Andersson niet dat er reden voor zorgen moet zijn. ‘’83 procent van de bevolking zegt dat ze hun consumptie niet hebben veranderd tijdens de Corona-crisis. 9 procent zegt minder te drinken en 6 procent zegt meer te drinken.’’

Aanhoudende rust

Spak verwacht echter geen stormloop naar de recreatieve sector wanneer de normale gang van zaken weer is begonnen. Volgens hem is de ‘healthy’ en ‘stay at home’ trend nog lang niet klaar. Ondernemers Plannen om de Zweedse horeca een reddingsboei toe te werpen lijken nog niet op de planning van de overheid te staan.