Verhoudingen blank en zwart weer op scherp in Zuid-Afrika: ‘Dingen lopen echt verkeerd op dit moment’

ZUID-AFRIKA – Dertig jaar na de afschaffing van Apartheid staan de verhoudingen tussen blank en zwart nog altijd op scherp. Zo werden er volgens de laatste cijfers uit 2018 van de Transvaal Agricultural Union 488 ‘Plaasmoorde’ gepleegd. Aanvallen op (veelal) blanke boeren, die in sommige gevallen een dodelijke afloop kennen. Waarom stijgt het aantal aanvallen? En hebben deze aanvallen een racistisch motief?

 

Zondag 22 mei

“Het was net voor half twee in de ochtend toen onze kamerdeur werd ingetrapt. Er stonden drie personen in de deur, waarvan één met een zaklantaarn in mijn gezicht scheen. Ik zag dat hij een wapen bij zich had. Ik was gelijk wakker.”

Het citaat hierboven is van George Lansberg (56), boer op het Zuid-Afrikaanse platteland. Hij maakte samen met zijn vrouw Marty Lansberg (52) een dergelijke aanval mee.

George: “Ik zat rechtop in bed en schreeuwde: ‘Wat zoeken jullie?’. Ik reikte naar mijn revolver, waarna de aanvaller met de zaklantaarn mij in mijn onderlijf schoot. Ik schoot terug en twee van de drie aanvallers renden weg. De tweede aanvaller raakte verdwaald in mijn huis. Hij gooide iets naar mij, naar wat later bleek een mes van 30 centimeter te zijn. Mijn eerste schot op hem miste ik, het tweede schot raakte zijn benen.”

Verdubbeld

George en Marty zijn niet de enige die een erfaanval hebben meegemaakt. Het aantal ‘Plaasmoorde’ is in de laatste vijf jaar meer dan verdubbeld in Zuid-Afrika. Volgens cijfers van de Transvaal Agricultural Union, een boeren-unie, waren er in 2013 nog 234 aanvallen, waarvan 61 een dodelijke afloop hadden. In 2018 hadden 70 incidenten een dodelijke afloop op een aantal van 488 aanvallen.

Landhervormingen

Na de Apartheid kondigde de regeringspartij ANC (African National Congress), onder leiding van Nelson Mandela, aan landhervormingen door te voeren, zodat het platteland eerlijker zou worden verdeeld tussen blank en zwart. De blanken hadden tot dan toe 95% van het boerenland in hun bezit gehad. Het ANC probeerde deze herverdeling uit te voeren door grond op te kopen van boeren die de grond zelf al wilde verkopen. Het was de bedoeling om in 2000 30% van de grond terug in handen te hebben. Maar dat proces verliep niet soepel, en tot nog toe is maar 10% van het land herverdeeld.

EFF

Door dat trage proces zijn er veel mensen die het heft in eigen handen willen nemen. Dat wordt mede aangewakkerd door de politieke partij EFF (Economische Vrijheidsstrijders). Deze radicaal-linkse partij zit sinds 2013 in het Zuid-Afrikaanse parlement en wil landonteigening van de boeren zonder compensatie bewerkstelligen, net zoals gebeurde in Zimbabwe onder leiding van Robert Mugabe. De partij verdubbelde bijna tijdens de laatste verkiezingen in 2019 van 6% naar 11% van de stemmen. Julius Malema, de partijleider, is controversieel omdat hij het liedje “Dubul’ Ibhunu’ (Shoot the boer) meermaals op bijeenkomsten van zijn partij zou hebben gezongen, wat de suggestie bij de boeren wekt dat ze moeten worden neergeschoten.

Politiek gemotiveerd

Daarnaast wilde het ANC in 2018 de zogenaamde ‘Expropriation Bill’ wijzigen. Dit wetsvoorstel, wat in 2016 werd aangenomen, zorgde ervoor dat de staat – zonder instemming van de boeren – land kon opkopen om de herverdeling sneller te laten verlopen. De wijziging in 2018 betrof de financiële compensatie voor de boeren – deze zou worden geschrapt. Afriforum, Zuid Afrika’s grootste burgerrechtenorganisatie met 235,000 leden, is het niet eens met de beweegredenen van het ANC: “De roep om onteigening van privéland wordt meestal geframed, alszijnde een belangrijke stap om de onrechtvaardigheden van vroeger uit te wissen, maar er wordt weggekeken van het feit dat er een compensatieprogramma bestaat waar 1,8 miljoen zwarte Zuid-Afrikanen gebruik van hebben gemaakt.” Mede door de wetswijziging van het ANC, het compensatieprogramma wat er al was en de controversiele EFF vermoeden de boeren dat de aanvallen (en moorden) politiek gemotiveerd zouden zijn.

Ook George vermoedt dat: “Het gaat het ANC puur om landhervormingen. Ze willen de grond van de blanke boeren geven aan de zwarte bevolking. Er is vaak genoeg gevraagd door diverse landbouworganisaties of deze aanvallen prioriteit konden krijgen, en specifiek als ‘Plaasmoorde’ geclassificeerd konden worden. Het ANC weigert dat en zegt dat het ‘gewone misdaad’ is. Ik denk dat ze op deze manier onze boerderijen willen afpakken.”

 Busting the Myth

‘Busting the Myth’, een collectief van mensen (waaronder blanke boeren), die ‘het fake news over Plaasmoorde wil ontmaskeren en waar nodig factcheckt’ spreekt de opvatting van George tegen op hun website: “De regering heeft gewoon onderzoeken gestart naar de ‘farm killings’, evenals een heus plan opgezet om het platteland veilig te houden. Daarnaast heeft de Zuid-Afrikaanse politie in 2013 betere bewapening gekregen om de aanvallen aan te pakken, in samenwerking met AgriSA. (Zuid-Afrikaanse landbouwvereniging red.). Sindsdien zijn het aantal moorden gewoon verminderd.”

George heeft na de aanval nooit getwijfeld om te stoppen met boeren en te vertrekken uit Zuid-Afrika: “Nee, nooit. Ik ben hier geboren en getogen. Ik zal hier blijven tot het einde. Dat kan misschien sneller gebeuren dan je denkt, want dingen lopen echt verkeerd op dit moment.”

Lars Meiresonne