Activiste Joanie Fredericks zet zich in voor vrouwvriendelijk vervoer

| Props

Oprichter/CEO van Ladies Own Transport en activiste, Joanie Fredericks

Al voor corona werd Zuid-Afrika de ‘Rape Capital of the World’ genoemd. Niet alleen thuis, maar ook in het openbaar vervoer komt daar seksueel misbruik vaak voor. Om dit geweld tegen te gaan richtte activiste Joanie Fredericks onlangs een ‘all-Female Taxi Service’ op met haar bedrijf Ladies Own Transport.

 

Drie jaar geleden ontstond Ladies Own Transport onder leiding van Joanie Fredericks. Joanie is haar hele leven al een Gender Based Violence* (GBV) activiste. Haar bedrijf is in stand gezet om seksueel misbruik in het openbaar vervoer tegen te gaan. Seksueel misbruik komt in Zuid-Afrika vaak aan orde in het openbaar vervoer. Uit onderzoek van Sonke Gender Justice blijkt dat 88 procent van de vrouwen in de provincies Gauteng en the Western Cape in het openbaar vervoer seksueel lastiggevallen of betast zijn.

Toen het bedrijf in 2018 werd gelanceerd waren er op de eerste dag meer dan 900 aanmeldingen. Uiteindelijk konden er 518 vrouwen aanwezig zijn. “Ik was overweldigd, dit had ik nooit zien aankomen”, vertelt Joanie enthousiast.

Geen baan zonder rijbewijs
| Props

Joanie met een leerling

Het is van vroeger uit in Zuid-Afrika normaal dat de man voor het geld zorgt en de vrouw in huis blijft. Al wilden ze werken, het kon vaak niet. Om een fatsoenlijke baan te krijgen moet je een rijbewijs hebben. Dit was vaak niet het geval, omdat vrouwen seksueel misbruikt worden tijdens rijlessen. De Zuid-Afrikaanse activiste wilde hier verandering in brengen en vrouwen toch de kans bieden om hun rijbewijs te halen. Zo zijn alle rijinstructeurs vrouwelijk, waardoor vrouwen zich veiliger voelen tijdens de les.

All-Female Taxi Service

Met hetzelfde bedrijf richtte Joanie in januari 2021 een all-Female Taxi Serivce op. Tijdens de strenge lockdown is GBV in Zuid-Afrika toegenomen. Vrouwen en kinderen zaten in huis opgesloten met hun gewelddadige familielid. Volgens Joanie nam het huiselijk geweld niet voldoende af toen de lockdown verdween. Zo zegt ze: “Ook al was de lockdown voorbij, niet elke vrouw kon veilig het huis uit. Vele vrouwen durfden immers niet met het openbaar vervoer te reizen. Door de taxi service was het mogelijk om deze vrouwen met elkaar in contact te brengen. Ze zijn nu in staat om uit hun gevaarlijke woonsituatie te ontvluchten.”

‘Gevoel van veiligheid’

De afgelopen drie jaar waren voor Joanie een ‘rollercoaster’. “Het zien van de impact van het bedrijf op iemands leven is geweldig. In het begin kwamen de vrouwen onzeker binnen. Na verloop van tijd zag je hun persoonlijke groei. Er ontstond een gevoel van nieuw zelfvertrouwen.” Tot nu toe ontvangt Joanie vooral positieve feedback. In het begin waren er nog enkele mannen die vrij negatief waren over het initiatief. Joanie zag dit als mannen die zich aangevallen voelden: “Dit waren vaak juist de mannen die vrouwen hebben misbruikt. Ze zagen mij als concurrentie.”

“Voor mij is geen enkele plek veilig”

Joanie heeft altijd al iets willen doen aan Gender Based Violence. Al op jonge leeftijd kwam ze in aanraking met gendergerelateerd geweld. In haar buurt was sprake van criminaliteit. 25 jaar geleden is Joanie seksueel misbruikt in het openbaar vervoer. “Ik voel me nergens meer veilig, de locatie maakt niets uit. Voor mij is geen enkele plek veilig.”

Overheidssteun

Vorig jaar kondigde president van Zuid-Afrika, Cyril Ramaphosa, een noodplan aan van ongeveer 48 miljoen euro om GBV te bestrijden. Mensenrechtengroepen hebben Eyewitness News verteld dat ze teleurgesteld waren door het gebrek aan actie. Daarbovenop beweerden ze dat er sinds de aankondiging geen overheidssteun is ontvangen. Joanie sluit zich bij deze groepen aan. “Welke support”, reageert ze direct. De Zuid-Afrikaanse activiste vertelt over haar relatie met de overheid toen ze seksueel misbruikt was: “Van de overheid ontving ik geen enkele hulp. Mijn broer droeg mij op zijn handen. Hij zorgde ervoor dat ik naar een psycholoog ging.” Joanie had geen geld voor een psycholoog. Ze mocht van geluk spreken dat haar psycholoog haar hielp uit goede wil en een gratis behandeling aanbood. Anders was Joanie nooit in staat om toegang te krijgen tot deze diensten.

Om de juiste zorg te bieden aan slachtoffers van GBV is niet alleen meer geld vanuit de overheid van belang.De problematiek ligt volgens de Zuid-Afrikaanse activiste voornamelijk rondom de politieke wereld. Het zicht vanuit deze wereld op gendergerelateerd geweld moet veranderen. “Mannen zien dat een verkrachter, wie tevens een minister is, wegkomt met zijn daden. Hierdoor is de drempel voor hen lager om het ook te doen. Ze zien dat ze er makkelijk mee wegkomen. Naar zulke zaken moet strenger gekeken worden.”

Geen garantie op veiligheid in Zuid-Afrika

Ook in Nederland komt gendergerelateerd geweld voor. Toch is de situatie hier compleet anders dan in Zuid-Afrika. Zo is hier een hogere kans op een ‘goede’ psycholoog, meldt het NRC Handelsblad. In Nederland zijn er 85 psychologen beschikbaar per 100.000 inwoners. Dit zijn er in Zuid-Afrika, voor hetzelfde aantal inwoners, 2,7. Dat je als vrouw in Nederland niet direct misbruikt wordt zegt volgens Joanie niets over hoe jij als vrouw wordt behandeld in Zuid-Afrika als je daar op reis gaat. Zo zegt ze: “Veiligheid in Nederland is geen garantie op veiligheid in Zuid-Afrika.”

 

Joanie hoopt dat Ladies Own Transport op een dag niet meer nodig is. Dat zou betekenen dat de GBV is gestopt. Een samenleving waar vrouwen veilig gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer, waar ook mannen deel van uitmaken.

 

*Gender Based Violence betekent gendergerelateerd geweld