Huiswerkbegeleiding op middelbare school: ‘steeds meer leerlingen willen het zelf’

Er is al jaren een stijging van het aantal leerlingen dat huiswerkbegeleiding en bijles naast school afnemen. Mede door sociale media neemt de prestatiedruk toe – we willen het allemaal heel graag heel goed doen. Maar er zit ook een keerzijde aan: niet iedereen kan extra les en begeleiding betalen. De meest gevoelige vraag in deze sector is dan ook: dragen jullie bij aan het vergroten van een klif tussen arm en rijk? Tussen hoger en lager opgeleiden?

Aart de Wilde (32) heeft zijn eigen bedrijf, De Wilde Huiswerkbegeleiding. Zijn achtergrond is de docentenopleiding geschiedenis, maar daar was destijds geen werk in. Huiswerkbegeleiding lag aan de rand van zijn vakgebied dus is hij daarin gaan werken, tot aan nu. Wellicht zou hij in de toekomst, als zijn bedrijf echt goed loopt, nog wel twee dagen voor de klas willen staan, maar dan alleen voor zijn plezier.

Door Hannah Jimmink

Met schaduwonderwijs wordt huiswerkbegeleiding, bijles en examentraining bedoelt. De rode stippellijn staat voor de overgang van vijfjarige naar éénjarige sprongen. Bron: NRO

Hoe ga je te werk? Veel begeleiding, of juist vrijer: alleen als ze er om vragen?
‘De leerlingen zitten in een studiezaal, vergelijkbaar met een mediatheek. Ze gaan zelf aan de slag en wij komen tussentijds af en toe langs om te kijken hoe het gaat, en als ze klaar zijn worden ze gecontroleerd en overhoord. Het is wel zelfstandig werken met regelmatig een prikkel. Het verschil met als ze thuis zouden werken is dat ze bij ons niet op hun Playstation of telefoon mogen zitten.’

Klinkt alsof jullie de fulltime werkende ouder vervangen
‘Ja, absoluut. Ik heb veel kinderen van ondernemers, die werken vaak ’s avonds en kunnen ze daarom niet die stok achter de deur met het huiswerk geven. Juist daar komen wij dan kijken.’

Zie je een groei in het aantal leerlingen de afgelopen jaren?
‘Ik denk dat het de afgelopen vijf jaar de vraag naar begeleiding niet echt meer toe is genomen. Het aanbod in huiswerkbegeleiding is vooral gestegen, deels door de vergrijzing; mensen komen niet meer aan de bak, dus schrijven zich bij de Kamer van Koophandel (KvK) in als bijlesdocent. Een paar jaar geleden was dat explosief.’

Merk je een toenemende prestatiedruk onder de leerlingen?
‘Ja, maar niet alleen in het onderwijs. Ik denk dat sociale media hier aan bijdragen. Zowel de ouders als de kinderen willen het goed doen, en gaan zich vergelijken qua opleiding en werk. Het is wel van alle tijden, maar het wordt wel zichtbaarder.’

Merk je dat er bepaalde vakken meer in trek zijn?
‘Wiskunde. Veruit wiskunde.’

Kan dat betekenen dat dat vak structureel op te hoog niveau wordt gegeven?
‘Euhm… Nee… Ik denk dat het gewoon heel moeilijk aantrekkelijk te maken is. De meeste leerlingen kunnen het wel, als ze maar goed 1 op 1 uitleg krijgen. Ik denk niet dat het niveau perse te hoog is, maar mensen haken af in een klaslokaal met te veel leerlingen. En dat is een heel groot probleem in het onderwijs, te grote klassen.’

Ontstaat hier een kloof tussen de mensen die het wel en niet kunnen betalen?
‘De vraag is een beetje gevoelig in onze sector, en er gaat geen dag voorbij dat ik er niet even over nadenk. Ik ben het gedeeltelijk eens. Die kloof die is er, maar die is er ook op heel veel andere fronten. Met geld kun je heel veel dingen kopen, mooie spullen, diensten, van alles. Als jij geld wil investeren in je kind, dan kun je dat doen.

Neemt niet weg dat ik met plezier mijn zaak zou sluiten als de overheid 10 tot 20 miljard extra in het onderwijs zou pompen – ik wil gewoon dat wij een fijn, slim land worden, dat meen ik echt – maar dat gaat niet gebeuren, dus er is een bepaalde vraag naar en wij springen in dat gat.’

Heb je zelf vroeger huiswerkbegeleiding gehad? Of bijles?
‘Ja, maar dat was bij mij alleen voor de mensen die te lui waren of liever andere dingen deden. Dat zie je nog steeds, maar het is wel 50/50 met de leerlingen die zelf graag iets willen. Voor hen is het doel een bepaald niveau van opleiding halen. Ik wilde iets worden en keek wat daar bij paste. ‘’Het vwo/de havo halen’’ was geen doel op zich. Vroeger was dat niet zo, nu zie je dat veel.’

Wat vind je daarvan?
‘Ik vind het erg.

…Nee, ik heb over beide kanten iets te zeggen. Ik vind het mooi dat mensen huiswerkbegeleiding nemen om het beste uit zichzelf te halen. Maar het moet niet zo zijn dat het zo veel stress oplevert dat het gewoon niet meer gezond is. Dat is echt niet goed, desnoods trek ik zelfs de stekker uit de huiswerkbegeleiding. Ik ga niet meewerken aan de burn-out van een kind.

Voor anderen zijn we gewoon een aanvulling. Fijn, die rustige werkplek. Die kunnen prima zelf werken, maar als ze thuis zitten lukt het op een bepaalde manier dan toch niet en ze vinden het vaak fijn om die scheiding tussen thuis en huiswerk te hebben.’

Als ze altijd begeleid worden, is het dan niet zo dat ze aan het einde van hun schoolcarrière niet weten hoe ze zelfstandig thuis aan de slag moeten gaan?
‘De meeste mensen doen het niet voor langere tijd, maar bijvoorbeeld alleen voor en half jaar. Ze willen dan gewoon de structuur weer even oppakken.

Wij zijn net een brandalarm. We moeten er voor zorgen dat die punten omhoog gaan en de stress omlaag. Als de brand is geblust hebben ze ons niet meer nodig. Vaak komt het ook vanuit hen: op een gegeven moment zitten ze in de flow en dan willen ze het weer zelf proberen. Het is een natuurlijk verloop.’

Is het goed dat er steeds meer ‘wakkerheid’ is over bijvoorbeeld dyslexie en faalangst bij kinderen?
‘Als iemand echt ergens een probleem mee heeft en het is geen kwestie van intelligentie, en je kan dat tackelen dan is dat mooi, doen. Maar veel kinderen zien het als een vrijbrief om minder te hoeven doen. Het feit dat je dyslexie hebt betekent dat je een stapje extra moet doen, niet eentje minder. Je krijgt een vergrootte toets en meer tijd, maar dat is het wel zo’n beetje. Ik wil ze meegeven dat er niet achter elke deur die ze openen een gespreid bedje klaar zal staan. Soms moet je er voor werken, andere mensen hebben weer andere dingen. Jij hebt dyslexie.’

We komen er uiteindelijk ook allemaal wel.
‘Als je maar je best doet.’