“Ik ben een apolitieke, anarchistische klootzak”

De in Roeselare geboren cartoonist Steven Degryse, alias Lectrr (41) krijgt wekelijks haatmail en is zelfs met de dood bedreigd. De afgelopen weken waren erg turbulent voor cartoonisten met de oplaaiing van de Mohammed-cartoondiscussie na de aanslag op Samuel Paty. “Je moet tegen de grenzen aanklotsen om relevant te zijn” zegt de Vlaamse cartoonist.

Wat was uw gevoel na de aanslag op Samuel Paty?

“Op dat moment waren er belangrijkere zaken zoals corona. Ik maak iedere dag meerdere cartoons maar dit nieuws leek me niet relevant en effectief. Aanslagen worden meteen gepolitiseerd door rechts want de schuld ligt meteen bij de moslims. Twee dagen later ben ik pas met dit onderwerp begonnen omdat het debat pas opgang kwam en er meer feiten kwamen.”

“De media wordt de laatste jaren keihard gemanipuleerd door subjectieve media die desinformatie willen spreiden. Social media is hier ook schuldig aan, Twitter is een riool geworden.  Cartoonisten moeten bij de feiten blijven. En die feiten nemen we dan met een lach en een korrel zout.”

Waarom bent u begonnen met tekenen?

“Ik heb altijd al getekend. Professioneel al zo’n twintig jaar. Ik ben begonnen in mijn studententijd toen ik grafische vormgeving studeerde. Er bestond geen tekenopleiding en dit was de enige opleiding met de meeste uren tekenen. Ik heb met mijn eerste cartoons zelfs een deel van mijn studie kunnen betalen! Nu teken ik voornamelijk voor de Belgische krant De Standaard.”

Wat zijn hierin uw drijfveren?

“Ten eerste vind ik het tekenen zelf heel erg leuk. Daarnaast gaat het ook om het verwerken van de wereld. De wereld is vrij complex en het tekenen geeft me de tijd daarover te filosoferen. Daarnaast ben ik een informatiejunkie, en voor cartoons moet je veel informatie vergaren. Alles wat ik graag doe zit in de cartoons. En je wil zoveel mogelijk doen wat je het liefste doet, dat is voor mij tekenen.”

Hoever kan vrijheid van meningsuiting voor u gaan?

“Daar zitten geen grenzen aan voor mij. Grenzen worden extern opgelegd en het is iedereens morele verplichting om zijn eigen grenzen te vinden. Je moet hierin je verstand gebruiken. Iemand beledigen is makkelijk maar je moet het wel goed doen. Ik lach echter niet met slachtoffers, behalve als ik er moreel waarde aan hecht en er een goede grap over kan vertellen. Een cartoonist zonder grenzen is een cartoonist zonder werk. Je moet tegen de grenzen aanklotsen om relevant te zijn.”

Wat was uw gevoel bij de aanslagen op Charlie Hebdo?

“Cartoonisten zijn niet met hun gevoel bezig. Het eerste waar ze aan denken is hoe je iets in een beeld giet. Ik heb die dag vijf cartoons gemaakt, waarvan er één viraal ging. Ik ben de hele dag door allemaal internationale media gebeld. De kans om te reflecteren heb ik pas gehad toen ik die volgende dag in politiecel moest doorbrengen toen ik zelf een doodsbedreiging ontving. Dat was heel surrealistisch. Toen heb ik ook als observator naar het geheel gekeken en niet als deelnemer.”

“Charlie Hebdo heeft wel heel veel kapot gemaakt. Islamkritische cartoonisten in Noord-Afrika konden hun werk niet meer doen. Ze waren relevant en gingen zelfs in de richting van het tekenen van de profeet. Dat was krachtiger geweest dan dat die witte bejaarden dat deden. Dat is nu helemaal kapot.”

Heeft u wel eens uzelf gecensureerd?

“Nee. Ik vind soms cartoons niet goed genoeg. Zelfcensuur heeft geen zin. Dat gaat gewoon niet. Als je een goede grap hebt kan je dat niet laten liggen. Dat kan ik niet over mijn hart verkrijgen. Publiceer ik een andere dan voel ik mezelf de hele dag slecht. Ik durf gevolgen te dragen, zoals een mogelijk ontslag en haat die ik krijg.”

Bent u wel eens bang voor geweld?

“Ik krijg wekelijks haatmail. Dit is enorm veel tijdens de verkiezingen. Soms krijg ik daarna wel excuus. Ik heb zelfs één keer een mailtje terug gekregen van iemands echtgenote die zei dat het niet zo bedoeld was wat haar man had geschreven. Zo heb ik ook ooit een keer een mailtje ontvangen met ‘aarsmade’ als aanhef. Soms gaat dit wel een grens over. Ik heb na een doodsbedreiging wel aangifte gedaan.”

“Ook heb ik ooit het Chinese staatsapparaat beledigd. Die cartoon kwam op het nationale nieuws. Ook deden de ambassade en Kamer van Koophandel moeilijk. Ik kreeg elke seconde een bericht op Instagram met telkens dezelfde tekens van verschillende accounts.”

“Ik heb er wel eens mee gezeten maar nooit uit angst. Ik ben rap van tong en denk dat ik mezelf er in een bedreigende situatie wel uitlul. Daarnaast kom ik principieel niet op tv dus weten veel mensen niet hoe ik eruit zie, dat is een enorm voordeel. Die anonimiteit is een warm deken.”

 

Durft u een tekening te maken van de profeet Mohammed?

“Ik heb zelf een keer een tekening gemaakt over jihad en ben daarmee met de dood bedreigd. Ik heb echter nooit een cartoon over Mohammed gemaakt. Iedereen heeft zijn eigen culturele grenzen op dat vlak. Ik vind het cultureel kolonialisme. Het is niet aan mij. Islamitische collega’s weten wat de Koran is en kunnen er dus beter mee lachen.”

 

Hoe zou uw uzelf neerzetten in een cartoon over de vrijheid van meningsuiting?

“De perfecte cartoon op dit vlak bestaat al. Dit is een Britse cartoon uit de jaren 60. Er loopt een man over straat met twee vrouwen met de tekst: ‘out of the way, a cartoonist is coming!'”

“Weet je wat het is, vrijheid van meningsuiting is een fluïde gegeven. Het gaat ook om mijn lezers. Ik wil zoveel mensen proberen te laten lachen door meerdere ironische onderlagen. Het gaat niet op mijn politiek. Ik ben een apolitieke, anarchistische klootzak die te lui is om een molotovcocktail te maken. Vrijheid van meningsuiting is een van de mooiste dingen die we hebben. Hoe achterlijk een mening ook is.”