‘Humor moet altijd schuren’

bron: Maaike van Haaster

Met de moord op de Franse leraar Paty groeide de discussie omtrent vrijheid van meningsuiting. Cabaretier Stefano Keizers vertelt zijn visie op vrijheid van meningsuiting in combinatie met cabaret. “Zelf zie ik niks in het gewoonweg voor lul zetten.”

Vrijheid van meningsuiting

De 33-jarige Stefano die bekend staat om zijn extraverte kostuums in het programma Maestro, vult nu het beeldscherm gekleed in enkel een badjas. In zijn huis in Amsterdam doet de cabaretier nog snel de gordijnen open zodat hij zichtbaar in beeld is. Bij het grote publiek staat hij bekend als alter ego Stefano Keizers maar in werkelijkheid heet hij Gover Meit. Door de moord op de Franse leraar raakt hij zich opnieuw bewust van het feit dat mensen uiteenlopend denken over het begrip. Vrijheid van meningsuiting is voor hem relatief. “In het Engels wordt het vertaald naar ‘freedom of speech’, je bent vrij om te zeggen wat je wil zeggen. Dat vind ik mooi maar meningsuiting is wat mij betreft een veel complexer woord. Ik vind het een lastig gegeven omdat er zoveel haken en ogen aan verbonden zijn,” vertelt Keizers.

Zijn eigen grenzen van vrijheid van meningsuiting heeft hij zelden overschreden. Hij waant zich zeer vrij maar weet heel goed dat er bepaalde onderwerpen zijn die hij niet snel op het podium zal uiten. Het is geen toeval dat Stefano zo bezig is met de gevolgen van zijn acties. Bij de talkshow van Jeroen Pauw in 2019 werd vooraf aan hem gevraagd of hij in de uitzending kon flauwvallen. Pauw vond dit destijds een leuk voorstel omdat Stefano iets soortgelijks deed in zijn cabaretvoorstelling. In eerste instantie voelde hij zich niet prettig bij het idee maar op aandringen van de redactie gaf hij toe. Het publiek en de mensen thuis vonden deze actie aanstootgevend en Keizers kreeg veel kritiek. “Dat gevoel was zo naar, vanaf toen ben ik nooit meer over mijn persoonlijke grenzen heen gegaan.”

Grenzen van cabaret

“Ik kan vrij goed aanvoelen wat het publiek hebben kan maar humor moet altijd schuren,” vertelt hij. De actualiteit probeert Keizers zoveel mogelijk te vermijden in zijn shows. Humor moet prikkelen volgens Stefano. De Amsterdammer is niet zozeer bezig met het choqueren of kwetsen van mensen, hij zoekt meer naar nieuwe theatervormen. De grenzen van cabaret zijn volgens hem zeker veranderd ten opzichte van vroeger. “Één van de mooie dingen aan cabaret is dat het een reflectie is van de maatschappij,” grijnst hij. De grenzen van wat maatschappelijk toelaatbaar is veranderden constant volgens hem. Per jaar is er slechts een subtiele verandering zichtbaar, als Stefano echter kijkt naar het cabaret van tien jaar geleden is er een wereld van verschil. Zaken als pedofilie, euthanasie en verkrachting kunnen anno 2020 niet meer. Hij zet zijn alter ego nooit in als een excuus hiervoor. “Onderwerpen zoals Black Lives Matter hebben tegenwoordig zo’n bittere nasmaak gekregen, dat het bijna onmogelijk is om er grappen over te maken,” weet Keizers.

Hij ziet zelf geen meerwaarde in het opzoeken van onderwerpen die gevoelig in de maatschappij liggen. Aan de andere kant vindt hij het te heftig om te zeggen dat niemand dat mag doen. Voor andere cabaretiers is dat volgens hem al een voorbeeld van de overschrijding van de grenzen van vrijheid. “Ik denk persoonlijk dat er nog steeds vrijheid van meningsuiting bestaat, al moet je soms koorddansen met taboes en gevoelige onderwerpen,” aldus Stefano.

Fysieke grenzen overschreden

Een drang om mensen te kwetsen als cabaretier voelt de 33-jarige niet. Vaak weet hij dat een grap binnen de zaal en eigen publiek te begrijpen valt. Voor de mensen daarbuiten kan een grap volledig uit zijn context opgepikt worden. Met als gevolg dat een woedende massa over een artiest heen valt. Keizers haalt geen plezier uit het voor gek zetten van iemand: “Zelf zie ik niks in het gewoonweg voor lul zetten. Slimme, gelaagde grappen zijn veel meer waard.” Een grap moet doordacht en gegrond zijn volgens hem.

Uitingen hebben gevolgen, daar kunnen we niet omheen. Zo werd de veelbesproken Theo van Gogh in 2004 vermoord door zijn controversiële uitspraken. Stefano heeft in die mate gelukkig nog geen bedreigingen meegemaakt door zijn culturele uitingen. Wel laat Keizers overduidelijk merken dat hij geen schaamte kent en dat hij een buitenbeentje is. Voor sommige mensen kan dat al overkomen als provocerend. “Mensen vinden dat ik raar praat en er dronken uitzie, daardoor krijg ik veel kritiek,” lacht hij vriendelijk. In zijn debuutvoorstelling deed hij een sociaal experiment waarbij hij op driekwart van de voorstelling dood neerviel. In enkele shows waren er publieksmensen die daardoor de goede orde vergaten en alleen nog geobsedeerd bezig waren met hem. “Ze gingen over mijn fysieke grens door met een sleutel in mijn polsen te snijden,” vertelt hij in alle rust. “Achteraf had ik daar vrede mee omdat ik toen nog geen controle over de voorstelling had. Ik motiveerde de rare mensen té veel door zelf raar te doen.”

De toekomst van cabaret

Keizers studeerde in 2009 zelf af aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. Tegenwoordig zijn er ook opleidingen die specifiek cabaretiers opleiden. Op de vraag of die studenten tegenwoordig voorlichting moeten krijgen over de gevolgen van hun uitingen, antwoordt hij zelfverzekerd: “Absoluut. Het is zo’n groot maatschappelijk probleem dat niet alleen cabaretopleidingen voorlichting moeten krijgen. Iedereen moet zich bewust gaan worden van hoe snel een massa reageert en hoe snel een context met de huidige vormen van media verandert.”

Wat de toekomst gaat brengen voor cabaretiers is onduidelijk. “Ik kan je niet zeggen wat voor ons ligt, ik zie het als iets wat altijd blijft veranderen. Cabaret en de maatschappij zijn onvoorspelbaar. We gaan het zien, ik hoop positief en verrassend,” antwoordt Stefano. Uitdagingen zoals taboes maken het vak volgens hem juist leuker. Kunst is een reactie op wat er in een samenleving op dat moment speelt. “Cabaret evolueert als het ware en zal altijd met me meegroeien,” glimlacht hij optimistisch terwijl hij zijn badjas aanknoopt. 

 

Door Lot Niessen