Elke Kuijper: “We kunnen niet de hele wereld redden.”

In december werd de Iraanse journalist Ruhollah Zam geëxecuteerd. In diezelfde maand voerde Amnesty International hun jaarlijkse “write for rights” actie waarmee ze aandacht vragen voor mensen die ook gevangen zitten. “De druk die we uitoefenen helpt” zegt Elke Kuijper van Amnesty International.

Het huis van Elke Kuijper (47) – waar het interview plaatsvindt – ligt in de Pijp in Amsterdam. Het kantoor van Amnesty staat in dezelfde stad. Ze werkt al twintig jaar voor de organisatie. Haar beweegredenen om bij deze organisatie te werken kwamen na haar reizen door het buitenland. De Amsterdamse was eerst in dienst bij verschillende banken maar wilde bij terugkomst voor een goed doel werken. Kuijper kwam met een tijdelijk baantje bij Amnesty terecht en is daar naar eigen zeggen blijven hangen.

Op 12 december is de Iraanse journalist Ruhollah Zam opgehangen door de Iraanse autoriteiten. Hij was vooral bekend door het runnen van het Telegramkanaal Amadnews. Volgens Kuijper is er geen actie voor Zam gevoerd maar Amnesty veroordeelt de doodstraf natuurlijk wel. “Het verbaast me niet meer, maar het blijft shocking en triest. Mensen die in onze ogen niks fout hebben gedaan worden opgehangen, dat is pijnlijk. Hij had ook gewoon een familie.” “Het is ook niet te wijten aan laksheid van andere organisaties. Er is veel gelobbyd en diplomaten hebben zeker druk gezet. Bij Iran gaat het moeilijker omdat het een politiek spel is” concludeert Kuijper.

Kuijper linkt Zam’s verhaal wel aan een case waar Amnesty wel mee bezig is. De arts  Ahmadreza Djalali is opgepakt voor spionage en is overgeplaatst naar een executiecel waar hij elk moment geëxecuteerd kan worden. “Dit zijn gevallen die je vaker in Iran ziet.”

 

“China executeert duizenden mensen per jaar.”

Amnesty heeft geen oordeel over hoever de vrijheid van meningsuiting kan gaan in Nederland. Daar gaat de rechter over. “Iedereen in onze organisatie kijkt anders naar dit onderwerp, wij bepalen niet waar de grenzen liggen.” In Nederland vindt Kuijper dit recht dan ook goed geregeld, maar dit kan ze niet zeggen over andere landen.

Landen als China en Iran installeren spyware en malware op telefoons en laptops van hun burgers die in andere landen wonen. Mensen worden afgeluisterd, en dit is gevaarlijk voor mensen die zich kritisch uitspreken, legt Kuijper uit. Ze worden opgepakt en soms terechtgesteld.  Deze landen hebben ook niet tot weinig succesverhalen. “China executeert duizenden mensen per jaar. Daar is geen beginnen aan.” Zo voeren ze actie voor een Oeigoerse academicus, maar niemand weet waar die man is en of hij überhaupt nog leeft. “Dit zijn trieste verhalen, maar we kunnen niet de hele wereld redden.”

Write for rights

Ieder jaar in december roept Amnesty International mensen op van over de hele wereld om brieven te sturen naar zorgvuldig geselecteerde mensen van wie de mensenrechten worden geschonden. Daarnaast zijn er ook groepen die elke maand bijeen komen om brieven te schrijven.  Volgens Kuijper bemoeit Amnesty zich met nationale wetgeving omdat de ervaring leert dat actie voeren helpt. “Als mensen zich ten schande laten weten kan men zich schuldig voelen.”

Er komt een twijfelend antwoord op de vraag hoe succesvol deze campagne is. Zo is er het succesverhaal van de 15-jarige Mozes uit Nigeria. Hij werd opgepakt voor diefstal en door middel van marteling is er een bekentenis bij hem ontfutseld terwijl hij onschuldig was. Hij kreeg de doodstraf en heeft tien jaar gevangen gezeten voor Amnesty hem vrij kreeg. “De druk die we kunnen uitvoeren kan helpen.” Aan de andere kant zijn er landen als Iran die zich weinig van Amnesty aantrekken omdat ze te westers zijn in hun optiek.

De processen kunnen ook enorm lang duren. Mensen kunnen al decennia vastzitten voor Amnesty ze in het oog krijgt. Dan gaan ze alle informatie 100 keer checken om vervolgens pas stappen te zetten naar het voeren van actie. “Wij zijn zeker niet de snelste. We voeren pas actie als we alles weten.”

Dit is ook niet de enige manier waarop ze actie voeren legt Kuijper uit: “We hebben ook lobbyisten die achter gesloten deuren op politiek niveau dingen voor elkaar krijgen. Ook hebben we veel onderzoekers die bijvoorbeeld rapporten schrijven.”

“We voeren ook actie voor moordenaars”

Niet iedereen waar actie voor wordt gevoerd is daadwerkelijk onschuldig. “We voeren ook actie voor moordenaars die de doodstraf kregen opgelegd omdat wij daartegen zijn.” “Als mensen een strafbaar feit hebben gepleegd hebben ze alsnog recht op een eerlijk proces.”