“Democratie is mooi maar op zichzelf is het in politieke zin niet genoeg”

UTRECHT – Harm Ramkema is projectleider van ProDemos Huis voor Democratie en Rechtsstaat. Hij houd zich bezig met publicaties en het samenstellen van brochures over democratie en rechtsstaat. Ik vraag hem wat ProDemos eigenlijk doet en waar ze voor staan. Daarnaast vraag ik hem naar zijn mening over een perfecte democratie.

 

Kunt u mij vertellen wat het belangrijkste project is van ProDemos?

“ProDemos heeft een online instrument waar veel mensen gebruik van maken: de stemmentracker. Hier  kijkt men hoe partijen in de Tweede Kamer stemmen over moties en wetsontwerpen. Aan jou wordt dan gevraagd of jij deze zou aannemen of afwijzen, zo kan je bepalen welke partij het dichtst bij jou aansluit. We hebben nog een soortgelijk instrument, de stemwijzer. Hierbij krijg je 30 stellingen voorgelegd en zeg je of je het eens of oneens bent met deze stellingen. De stemwijzer vergelijkt jouw antwoorden met de antwoorden van verschillende partijen en zo kan je zien welke partij het dichtst bij jouw standpunten staat. Het doel van ProDemos is om mensen politiek bewust te maken die op dit moment nog een redelijk grote afstand hebben tot de politiek.”

Hoe doen jullie dat dan?

“Het benaderen van jongeren is een heel belangrijk element. Hier beginnen we best vroeg mee, een aantal projecten zijn in spelvorm voor kinderen die in groep 8 zitten. Daarnaast voeren wij een motie uit om alle middelbare scholieren in Nederland een keer naar Den Haag te brengen. Deze is een aantal jaren geleden in de Tweede kamer is aangenomen. Zij krijgen dan een rondleiding door de Tweede Kamer, de Eerste Kamer en de Ridderzaal. Ook krijgen ze dilemma’s voorgelegd over democratie en rechtsstaat en leren ze daarmee om te gaan. We hopen dat ze hierdoor op hun 18e weten hoe belangrijk stemmen is.”

U houd zich bij ProDemos vooral bezig met publicaties en het schrijven van brochures, hoe kiest u de onderwerpen waarover u schrijft?

“Deels bedenk ik die zelf maar de brochures zijn vooral gebaseerd op vragen die we krijgen via de website of via de telefoon. Wanneer mensen willen weten hoe iets in elkaar zit, kan je ze dat wel een keer uitleggen, maar als één iemand zich iets afvraagt is de kans groot dat meerdere mensen met dezelfde vraag zitten. Deze theorie blijkt te kloppen. Onze brochures worden namelijk vaak in grote hoeveelheden besteld, door bijvoorbeeld scholen of instellingen met inburgeringscursussen. Het taalgebruik in de brochures is eenvoudig genoeg zo dat, net als bij de stemwijzer, de tekst toegankelijk is voor iedereen. Wanneer ze uitverkocht raken zorgen wij er ook voor dat de nieuwe brochures actueel zijn. Er verandert wel eens wat in de politieke wereld.”

“Over de vraag of er een perfecte democratie bestaat, kan ik helder zijn. Die is er niet.”

U houd zich dus vanwege uw baan veel bezig met het begrip democratie, als je kijkt naar Amerika en het verschil met Nederland kan je concluderen dat er verschillende soorten democratieën zijn. Heeft u een bepaald beeld bij een perfecte democratie of is die er volgens u al?

“Over de vraag of er een perfecte democratie bestaat, kan ik helder zijn. Die is er niet. Als je gaat kijken naar de verschillende democratische stelsels dan denk ik dat Nederland één van de betere stelsels heeft. We hebben een stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Dit betekent dat alle opvattingen die er onder het Nederlandse electoraat leven vertegenwoordigt zijn in ons parlement. Dat is in heel veel andere stelsels niet het geval. Het meerderheidsstelsel in het Verenigd Koninkrijk zorgt ervoor dat veel stemmen er niet toe doen. Er zijn daar 650 kiesdistricten en vanuit elk kiesdistrict wordt er 1 afgevaardigde gekozen. Wanneer er 51% labour stemt en 49% conservative, dan doen 49% van de stemmen er niet toe. Ikzelf ben dus een groot voorstander van evenredige vertegenwoordiging. Hierbij moet men in een regering compromissen sluiten wat betekent dat er voor radicalere of hardere politiek geen ruimte is. Een nadeel hiervan zijn de langdurige coalitieonderhandelingen die vaak moeten plaatsvinden.”

Welke factor zorgt ervoor dat democratie goed kan functioneren voor ieder individu in onze samenleving?

“Democratie is mooi maar op zichzelf is het in politieke zin niet genoeg. Je moet het verbinden met elementen van de rechtsstaat. Een democratisch gekozen parlement kan zomaar besluiten om bijvoorbeeld de rechten van een minderheidsgroep weg te nemen. Dat besluit is dan op democratische wijze genomen. De rechten van die minderheid zouden dan geëlimineerd worden, wat tegen onze opvatting van een rechtsstaat in gaat. Het begrip democratie moet je dus altijd verbinden met het begrip rechtsstaat anders heb je er niets aan.”

“Ook democratie moet je blijven onderhouden”

Heeft u een voorbeeld van een situatie waarbij democratie en rechtsstaat niet verbonden zijn? 

“Je ziet het nu in landen als Hongarije en Polen gebeuren. De partij van Viktor Orbán in Hongarije heeft een tweederde meerderheid in het parlement waardoor zij allerlei zaken kunnen beslissen en zelfs de grondwet kunnen wijzigen. Wat er nu gebeurd in dat land is iets wat indruist tegen de rechtsstaat. De media wordt daar namelijk gemuilkorfd. Besluiten genomen door een democratisch gekozen parlement,  zorgen ervoor dat het parlement het andere bevolkingsgroepen, in dit geval dus de media, heel moeilijk maakt. In Polen probeert de regering, ook gebaseerd op een meerderheid in het parlement, de hele rechterlijke macht onder controle te krijgen. Dit zorgt ervoor dat de onafhankelijkheid van de rechtspraak, één van de kernelementen van de rechtsstaat, aan het verdwijnen is.”

Vreest u ervoor dat er ooit een situatie gaat plaatsvinden in Nederland waarbij de verbinding tussen democratie en rechtsstaat verbroken wordt?

“Ook democratie moet je blijven onderhouden. Het functioneert alleen maar bij vertrouwen, als een grote meerderheid van de Nederlandse bevolking volstrekt geen vertrouwen meer heeft in de democratie dan zou er een situatie kunnen ontstaan dat de eenheid van rechtsstaat en democratie ondermijnt wordt. Op dit moment acht ik dat gevaar niet zo groot.”