Het belang van het speelelement in de maatschappij

Door Gwyneth Oomens, 05-03-2020

De tentoonstelling ‘Homo Ludens’ valt niet op in de LocHal. Zelfs een medewerker van de Tilburgse bibliotheek moet even zoeken naar de expositie nadat er gevraagd wordt naar de locatie. De reden? De kunstwerken zijn te vinden tussen de boekwerken.

“Ik vind het wel grappig om naar te kijken. De objecten komen best wel humoristisch over in combinatie met de titels”, zegt een vrouwelijke bezoeker terwijl ze kijkt naar een Barbie met een kwast op zijn hoofd. Als titel heeft het kunstwerk ‘Optimismus’. Het valt een man van middelbare leeftijd op dat er best willekeurige dingen zijn gecombineerd. “Maar toch blijf je kijken. Het doel van de tentoonstelling? Dat zou ik echt niet weten. Maar de kunstwerken komen wel heel speels over op mij.”

Bron: Gwyneth Oomens

De naam van de expositie ‘Homo Ludens’ is Latijns voor ‘spelende mens’. De term verwijst naar het boek Homo Ludens uit 1938 van Johan Huizinga, een Nederlandse historicus. Hij benoemde spelen als fundament van onze cultuur, als een ode aan vrijheid, alleen in vrijheid kan spel zich ontplooien en cultuur zich ontwikkelen. Zo denkt Niko de Wit er ook over. De kunstwerken die te zien zijn in de LocHal zijn van hem en Sjon Brands. De Wit is nu vijftig jaar beeldhouwer en vindt het leuk dat zijn kunst nu in de LocHal te zien is.

Bron: Gwyneth Oomens

Niko de Wit vertelt dat zijn werk ‘soms streng oogt’. Eén van de kunstwerken van De Wit is de dansende schildpad (zie foto). “Ik ga uit van verschillende materialen en vormen,” zegt De Wit. De werken van hem zijn meer abstract, Sjon Brands’ werk is meer surrealistisch.

Voor beide kunstenaars in deze expositie is spelen een ‘conditio sine qua non’ (noodzakelijke voorwaarde) voor onderzoeken, ontdekken, oorspronkelijkheid en plezier. “We zijn gewend in de westerse cultuur om altijd te presteren en streng voor ons zelf te zijn. We proberen altijd het beste uit onszelf te halen.” vertelt de Wit. “Het draait om serieuze zaken: geld, presteren, kinderen krijgen. Maar je moet jezelf niet vergeten bij dat soort dingen. Door écht te ontspannen en te spelen verlies je jezelf niet. Pas als je vrijheid voelt kom je tot mooie dingen. Dat is wat we proberen over te brengen met deze tentoonstelling.”

Dansende schildpadden’, bron: Gwyneth Oomens

“Echt spelen heb ik allang niet meer gedaan. Dat deed ik echt alleen in mijn kindertijd.” vertelt een dame op leeftijd lachend. Ze staat voor een kunstwerk van Niko de Wit. “Ik ga nu weleens wandelen voor mijn plezier, maar ook dat doe ik met een reden: om fit te blijven.” Iets doen zonder nut of met als doel te presteren komt dus steeds minder voor naarmate we ouder worden. Ook een vrouwelijke bezoeker beaamt dat. “Ik kijk soms een film voor mijn plezier, maar ook vaak kies ik er dan voor toch een documentaire op te zetten om er dan nog wat van te leren.”

Presteerdrang kan heel positief zijn. Het maakt je grensverleggend en ambitieus. Je haalt erdoor het beste uit jezelf en het houdt je scherp. Maar onophoudelijk doorgaan totdat je overbelast bent is ongezond. Vorig jaar meldde het NOS dat 1,3 miljoen werknemers hierdoor last hebben van burn-outverschijnselen. Steeds vaker draait het dus om presteren, om sneller en efficiënter te werken. De bezoekers van de tentoonstelling zien ook in dat ontspanning op zijn tijd belangrijk is. De expositie geeft dan ook aan de bezoekers mee dat, zoals De Wit al zei, door écht ontspannen je jezelf niet verliest.

De tentoonstelling Homo Ludens is van 1 maart 2020 tot 31 augustus in de LocHal in Tilburg te bekijken.