Verkiezingen in coronatijd: “Er is geen excuus meer om niet te gaan stemmen”

De Tweede Kamerverkiezingen vinden plaats op 17 maart. LockDownLibi, een online-initiatief van Stichting Ateliers Tilburg, ondersteunt jongeren in deze lockdown. Bas Verberk (D66) en Babette Jongen (GroenLinks) presenteren de Verkiezingen Special. Ze beantwoorden vragen rondom stemmen in coronatijd. “Democratie is niet vanzelfsprekend.”

De ruimte is omringd door planten en een leren, bruine bank. “Fijn dat jullie deze avond met ons en de politiek willen spenderen”, klinkt Bas Verberks’ stem op de livestream. Hij zit samen met co-host Babette Jongen achter twee laptops en microfoons. Vanuit Carré Tilburg beantwoorden ze vragen van jongeren over de aankomende verkiezingen. Geheel op hun eigen, luchtige wijze. Kijkers kunnen chatten met de twee presentatoren en de externe gasten als ze vragen of opmerkingen hebben. “Verkiezingen zijn voor mij heel belangrijk. Als je op 17 maart niet stemt, mag je vier jaar niet zeiken”, zegt Jongen standvastig. Verberk, zelf gemeenteraadslid van D66 Tilburg, neemt een slok van zijn bier en knikt instemmend. De twee presentatoren maken nonchalante grappen tussendoor. Het nodigt de jongeren uit om mee te doen met hun conversaties en reacties te geven.

De twee presentatoren zijn beiden politiek actief en zien daarom de noodzaak om hun politieke opgedane kennis te delen met anderen. Babette Jongen is burgerraadslid van GroenLinks en wil de jeugd motiveren om juist in deze corona-tijd te stemmen. “Democratie is niet vanzelfsprekend. Na een turbulent jaar als dit, is je individuele stem hard nodig”, pleit Babette Jongen. Volgens Bas Verberk zorgt de politiek ervoor dat de overheid input krijgt en daar kan jij invloed op uitoefenen. “Het is een mogelijkheid om je eigen idealen en je toekomst te realiseren”, aldus de D66’er.

Lot Niessen | Props

Organisatie van de verkiezingen

Verkiezingen in tijden van een pandemie, hoe gaat dat nu in zijn werk? Deze vragen leven onder de jongeren die aanwezig zijn bij deze livestream. Het antwoord is niet alleen belangrijk voor de jongeren, maar voor alle stemmers in Nederland. In de livestream is teamcoördinator van de verkiezingen, Hans Klok, te gast. “Nee, niet de illusionist Hans Klok”, grapt Babette Jongen. Hans Klok is daarnaast hoofd van de afdeling democratie binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Volgens Klok is het vanzelfsprekend dat de stemhokjes worden schoongemaakt maar er komt nog zoveel meer bij kijken. “We zijn al in mei vorig jaar begonnen met het voorbereiden. Sommigen denken natuurlijk dat het niet zo moeilijk is om dit te organiseren maar het is een hele grote logistieke operatie”, aldus Klok. Zo hebben veel gemeenten nieuwe, grotere locaties moeten zoeken. Voorheen zaten veel stemlokalen in scholen en verzorgingstehuizen, dat is nu bijna allemaal weggevallen. “Als we kijken naar Tilburg, dan zie je dat er dit jaar bijvoorbeeld in Poppodium 013 gestemd kan worden”, zegt de teamcoördinator.

Deze nieuwe locaties zorgen voor een vraag naar extra vrijwilligers die in het stembureau mee willen helpen. Er is een landelijke campagne geweest deze mensen te werven. Volgens Klok zijn hier uiteindelijk 80.000 vrijwilligers uitgekomen. “Als je in 2021 stembureau-lid bent, is het helaas niet meer zo gezellig als voorheen.” Hans Klok zegt dat er ook veel maatregelen zijn genomen binnen de stemlocaties. Zo moet je de inmiddels normaal geworden anderhalve meter afstand volhouden, een mondkapje dragen en je handen desinfecteren. Daarnaast wordt het welbekende, rode stempotlood constant schoongemaakt en zit in elk stemlokaal een spatscherm. De vrijwilligers kunnen ook worden ingezet als gastvrouw/heer die de vaste looproutes aan de kiezers uitleggen.

Presentator Bas Verberk onderbreekt Hans Klok als zijn nieuwsgierigheid het van hem wint. “Wat mogen al die maatregelen wel niet kosten?”, vraagt hij. Klok aarzelt geen seconde: “De verkiezingen in coronatijd zijn duurder dan de voorgaande verkiezingen, er is namelijk 95 miljoen voor uitgetrokken.” Normaal gesproken kost een verkiezing ongeveer 43 miljoen. Dit jaar is er dus nog eens 52 miljoen vanuit het ministerie boven op dat bedrag gekomen. Bas Verberk kijkt verbluft als hij het reusachtige bedrag hoort.

Het stemmen

Als je achttien jaar of ouder bent krijg je vóór 3 maart een stempas thuisgestuurd. Dit jaar zit er nog een papiertje bij: de gezondheidscheck. Dit formulier moet je voordat je naar het stemlokaal gaat inleveren. Is het antwoord op een van de vragen ‘ja’ dan moet je iemand anders machtigen om voor jou te stemmen. “Het ministerie heeft dit jaar het aantal machtigen verhoogt naar maximaal drie”, vertelt Hans Klok. Verder zijn er maatregelen genomen voor risicogroepen. Zij kunnen eventueel ook op maandag 15 maart of dinsdag 16 maart stemmen.

Briefstemmen kan ook, mits je 70+ bent. “Om fraude te voorkomen is de meest veilige vorm van stemmen in een stemhokje. Maar we willen iedereen een kans geven om te stemmen, vandaar deze oplossing”, legt Hans Klok uit. Om de stemvrijheid te behouden zijn er volgens Hans Klok maatregelen gekomen om fraude te voorkomen. “Kiezers krijgen hun spullen bijvoorbeeld in twee zendingen en het thuisgestuurde stembiljet is niet hetzelfde als die in het stembureau”, verklaart hij. Zo willen ze alsnog het stemvrijheidsgevoel waarborgen. “Er is geen excuus meer om niet te gaan stemmen”, geeft co-host Babette Jongen aan. Hans Klok knikt overtuigend.

Lot Niessen | Props

 

Besmettingsscenario’s en digitaal stemmen

Een reactie van Fattybacon06 dringt de chat binnen. Bas Verberk en Babette Jongen lachen als ze de naam hardop voorlezen. “Zijn er al scenario’s ontwikkelt voor het verplaatsen van de verkiezingen als de besmettingen te hoog worden?”, luidt de vraag. Het zou voor Hans Klok uitermate teleurstellend zijn als de verkiezingen na zoveel maanden werk niet zouden doorgaan. Toch houdt het ministerie er rekening mee. “De hele organisatie is een soort mammoettanker die je dan weer moet verplaatsen. Als het echt moet dan kunnen we aan de noodrem trekken maar dat is niet bedoeling.” Klok denkt dat in dat geval stemmen pas weer in juni of juli op zijn vroegst zou kunnen.

Veel jongeren vragen in de LockDownLibi-chat waarom je niet met Digi-D zou kunnen stemmen bij de verkiezingen. Dit lijkt een goede oplossing maar Hans Klok weerlegt dit meteen. “Je kan niet garanderen dat iemand in alle vrijheid zijn stem uitbrengt. Digitale dreigingen zouden het proces in gevaar brengen.” Daarnaast willen veel mensen niet dat de overheid weet wat je hebt gestemd, volgens Klok raakt het stemgevaar dan dus in gevaar. Klok erkent dat het klassiek stemmen niet helemaal van deze tijd voelt, maar het is op dit moment het meest veilig. “Je kunt voor een betrouwbare uitslag steeds checken of er op de goede manier is gestemd. Je kunt constant teruggaan naar het stempapiertje”, vertelt Hans Klok.

Bas Verberk kijkt tevreden op zijn eigen papiertje met het livestreamschema en bedankt Hans Klok voor zijn uitgebreide uitleg. Babette neemt een slok van haar biertje als er voor de laatste keer een vraag van Fattybacon06 in de chat verschijnt. “Meneer Klok, op wie gaat u eigenlijk stemmen op 17 maart?”

Door Lot Niessen