Coronacrisis: sector kunst en cultuur geeft niet op

| Props

TILBURG – Kunstroute FrameArt in Tilburg is georganiseerd zodat culturele makers zich ondanks de coronamaatregelen kunnen uiten. Met deze initiatieven probeert de sector kunst en cultuur het hoofd boven water te houden. De financiële reserves zijn bijna op en makers willen meer perspectief terugzien in de steunmaatregelen. “Heel veel mensen zijn hun baan verloren en er is budget nodig om dat op te vangen.”

Als kunstroute FrameArt in de vroege middag van start gaat, is de lucht nog grijzig en somber. Toch geven de straten van de Tilburgse wijken Korvel en St. Anna kleur aan de omgeving. De woningen van bewoners zijn omringd door ramen met verschillende kunstwerken. Wandelaars lopen kriskras door de wijk en bewonderen de raamexpo. Bij huisnummer 19 in de Sint Annastraat vult het raam zich met bewegende silhouetten. Een man en vrouw zijn enthousiast een feestje aan het vieren. Ze dansen, eten, springen en lachen op de afgespeelde projectie. Vanuit buitenaf een interessant aanzicht waar je een tijdje naar blijft kijken. “Ja, je moet zelf de slingers ophangen in deze lockdown”, lacht wandelaar Zoë Berg. Verderop in de Kapucijnenkerk lijkt corona ver weg te zijn. De operaklanken van Due Amiche galmen prachtig door het kerkgebouw. De theaters zijn vooralsnog dicht en door het optreden van dit duo word je weer herinnert aan het culturele gemis.

De route wordt bezocht door mensen vanuit allerlei wijken en roept tevreden reacties op. Voor lokale kunstenaars is dit een perfecte manier om hun kunstdiscipline te uiten in coronatijd. “Het is heel grappig om letterlijk reacties van mensen door het raam te zien en enthousiaste reacties te ontvangen”, vertelt fotograaf Rik Pols. Zijn raam, huisnummer 83, hangt vol met zelfgemaakte foto’s. De wandelroute is gratis en biedt dus geen verdere inkomsten voor de participanten. Kunst kunnen uiten is belangrijk volgens de makers, maar daarmee alleen red je het financieel niet.

Links op de foto een raam vol met kunst, rechts operaduo Due Amiche

Steun voor de kunsten

De cultuursector stond voor de coronapandemie al onder druk door jarenlange bezuinigingen. In de eerste lockdown is de cultuursector opnieuw hard getroffen. Ze mochten in november weer even hun deuren openen maar wel met een beperkt aantal bezoekers. Nu we in de tweede lockdown zitten staat het culturele, bruisende leven weer op pauze. De noodzaak naar het uiten van de disciplines in theaters en musea neemt steeds meer toe. Demissionair minister Ingrid van Engelshoven komt de sector tegemoet met een steunpakket van 482 miljoen euro.

Organisatie Kunstloc Brabant zet zich al jaren actief in voor kunst en cultuur. Ze publiceerden onlangs een onderzoek over de gevolgen van de coronacrisis voor de Brabantse cultuursector. Volgens Arne Broekhoven van Kunstloc is het steunpakket van 482 miljoen niet genoeg. “Het klinkt als veel geld, maar we zijn echt een hele grote sector”, aldus Broekhoven. Hij verklaart dat de steunmaatregelen nu niet terechtkomen bij de zelfstandige en individuele makers. Kleine instellingen redden het nu nog wel omdat ze geen extra kosten maken. “Zij missen de publieksinkomsten maar de grote pijn is afgelopen jaar al geleden. Toen vielen er veel ontslagen bij deze bedrijven”, vertelt Broekhoven.

Het overeind houden van de sector kan volgens Kunstloc, als er rekening wordt gehouden met steunpakketten specifiek gericht op herstel. “Heel veel mensen zijn hun baan verloren en er is budget nodig om dat op te vangen”, zegt Arne Broekhoven. Er moet volgens onderzoek van Kunstloc rekening worden gehouden met instellingen die nu niet de gehaalde targets kunnen halen. Volgens de organisatie moet er ook meer aandacht in jongeren en kwetsbare groepen worden gestoken. “Je ziet dat op scholen cultuureducatie nu volledig stil is komen te liggen. Ouderen zitten in een bubbel en verliezen contact. Kunst kan daarin een verbindende factor zijn.”

“Je moet in tijden van een pandemie kijken naar wat wel nog kan” – Joyce van den Brand

Verdienmodel

Bij de FrameArt route zijn de handen ineengeslagen om kunst te kunnen uiten op een veilige manier. “Artiesten zijn creatief genoeg om nieuwe ideeën te bedenken maar een verdienmodel zit er vaak nog niet bij”, zegt Broekhoven. Volgens organisator Joyce van den Brand waren inkomsten geen prioriteit. Ze heeft de raamexpo georganiseerd als een alternatief omdat veel galerijen niet meer open zijn. “Mensen kunnen zo alsnog kunst aanschouwen en eventueel kopen. Je moet in tijden van een pandemie kijken naar wat wel nog kan”, vertelt de organisator. Joyce van den Brand legt uit dat kunst iets is wat altijd zal blijven bestaan in een maatschappij. De toekomst voor deze sector kan ze niet voorspellen. “Wat ik wel weet is dat makers mee moeten bewegen in een constant veranderende maatschappij. En dat kunnen we zeker”, vertelt Van den Brand optimistisch.

Sfeerimpressie van de kunstroute

Perspectief

Een nieuw, cultureel bedrijf starten in tijden van een pandemie is een gewaagd iets voor velen. Toch start Lieneke Donker (23) haar onderneming Studio DArC op zonder enige angst of vrees. Ze doet mee aan deze kunstroute omdat ze het een goede kans vindt om te netwerken. “Ik ben met mijn onderneming begonnen omdat ik wel weet wat ik graag doe, maar niet zo goed weet welke baan goed bij mijn competenties zou passen. Op deze manier kan ik doen wat ik leuk vind en waar ik goed in ben”, zegt Donker.

Haar kunst kenmerkt zich door surrealistische beelden. In haar raam staan verschillende werken die de voorbijgaande wandelaars duidelijk interesseren. Een man leunt aandachtig naar voren om het werk van Lieneke door het raam beter te bekijken. Hij houdt zijn hoofd schuin en blijft even betovert staan bij het raam. Het werk van de Tilburgse nodigt mensen uit om langer te blijven kijken en een diepere betekenis te achterhalen. “Ik heb met mijn werk liefde, gulzigheid en fragiliteit uit willen beelden”, vertelt Donker. Vanuit een collage gaat ze te werk. Uiteindelijk gebruikt ze een droge naaldtechniek (foto 3) en drukt dit door op het papier. Het leveren interessante beelden op, die tijdens de FrameArt kunstroute door een nieuw publiek worden ontdekt.

“In de creatieve sector heb je toch nooit volledige garantie op succes in het werkveld.”

Foto 3

Over de toekomst maakt Lieneke zich niet zoveel zorgen, ze is juist optimistisch. “In de creatieve sector heb je toch nooit volledige garantie op succes in het werkveld en ik denk juist dat een pandemie veel kansen biedt.” Volgens de kunstenares verwacht ze veel creatieve oplossingen zoals digital performances en museumtours. Kunst kan evolueren en zich aanpassen aan de tijd. Zo stelt Lieneke dat veel werken online verkocht zullen worden in plaats van in galerijen. En corona? Daar maakt ze zich ook niet meer druk over. “Ik verwacht niet dat de pandemie nog vele jaren stand zal houden. De gang van zaken zal binnenkort wel weer als vanouds zijn”, aldus de 23-jarige.

Het werk van Lieneke Donker

Toekomst

Hoe divers deze Tilburgse buurten zijn, zie je terug in deze kunstroute. Alle verschillende makers hebben hun kunst samengebundeld en tentoongesteld op een ruimdenkende manier. Op de hoek van een straat in de wijk St. Anna valt een heel ander kunstwerk op.  “Stop de lockdown” staat met dikke, zwarte letters op de muur geschreven. Het is geen onderdeel van de kunstroute maar wel een opvallend statement. De lockdown heeft zeker effect op het inkomen van makers en kunstenaars, maar kunst overleeft. Museums en theaters die dicht zijn, exposities die niet doorgaan, een pandemie die het land al een jaar in zijn greep heeft; het ontmoedigt de makers niet. Ze blijven bezig en zoeken naar oplossingen, zoals is bewezen in kunstroute FrameArt.

Want: “Zonder kunst zou de wereld een grote, saaie bende zijn”, volgens Arne Broekhoven.

| Props