Stichting Barka: de Poolse reddingsboei

Door Julian Jansen06-12-2020 13:30

Anna Bartmann is inmiddels vijf jaar maatschappelijk werker van Stichting Barka, wat Pools is voor reddingsboei. Dag in dag uit staat ze paraat voor Oost-Europese daklozen uit Tilburg en Rotterdam. “We hebben in Tilburg maandelijks tussen de 15 en 25 contacten met Oost-Europese daklozen”, zo stelt Anna. Dit is een groot aandeel van alle daklozen die Tilburg telt. Mede door de aanhoudende demonstraties in Polen is er een trend te zien in de toestroom van arbeidsmigranten en het aantal dat hiervan op straat beland. Dit geeft genoeg reden om uit te zoeken wat voor hulp eraan deze groep daklozen wordt geboden, zeker in de onzekere tijd waar we vandaag de dag in leven. 

Anna Bartmann met een ‘leader’ van Barka

Iedere maandagochtend trotseert Anna samen met haar ‘leader’ de gure wind op het station van Tilburg in afwachting van de jongens, zoals zij ze noemt. Leaders zijn ervaringsdeskundigen die ooit in dezelfde schoenen gestaan hebben als de jongens die ze helpen met stichting BarkaZe wachten hen op om te polsen hoe het met ze gaat en wat ze voor ze kunnen doen. Alles met als hoofddoel om weer een goed leven op te kunnen bouwen in het land van herkomst, want daar hebben ze wel de juiste papieren voor verblijf en verzekering 

“Wanneer ze hun werk verliezen, verliezen ze ook hun huis en raken ze dakloos”, zo legt Anna het probleem uit. Volgens de laatste cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) zijn er in 2018 14.500 Poolse arbeidsmigranten naar Nederland gekomen. Anna noemt een aantal beweegredenen voor deze grote groep immigranten: “De grenzen zijn open; het ideaalbeeld dat ‘het in het Westen beter is dan in het Oosten’ heerst in Polen nog steedsde euro is vier keer meer waard dan bijvoorbeeld de Poolse Zloty; en ze worden geïnspireerd door familieleden en vrienden die al in Nederland wonenHierbij zijn het vooral de mensen uit de kleinere, armere dorpen die Nederland komen opzoeken,” zo vervolgze haar verhaal. 

“Deze mensen raken vervolgens hun huis kwijt, omdat het dak boven hun hoofd verbonden is aan werk.  

Als goede oplossingen voor dit probleem wijst Anna naar het rapport Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten met als voorzitter Emile Roemer. Dit is een rapport geschreven aan de Tweede Kamer waarin aanbevelingen worden voorgedragen voor een betere bescherming van de arbeidsmigranten in Nederland. “Daar staan goede oplossingen in die nodig zijn. Als voorbeeld draagt hij aan dat, mocht een arbeidsmigrant zijn baan dreigen te verliezen, de gastarbeider een maand langer de woning behoudt en niet direct op straat terecht komt.” Ook wordt er in dit rapport gewezen op de kwetsbare positie van arbeidsmigranten, omdat hun woonvoorziening verbonden is aan hun werkvoorziening en ze zich door een taalbarrière moeilijk kunnen redden in het voor hun ‘vreemde’ Nederland.  

Het hoge besmettingsrisico door het welbekende coronavirus en het extreem lage salaris (70% à 80% onder de 15 euro) worden ook meegenomen in dit rapport. Verder komen ze ook met oplossingen zoals het inschrijven van arbeidsmigranten in de Basis Registratie Personen (BRP), het uitbreiden van het aantal beschikbare woningen voor arbeidsmigranten, een directe relatie tussen zorgverzekeraar en arbeidsimmigrant, en een strenger certificatiestelsel voor uitzendbureaus waardoor de regels beter nageleefd moeten worden. Dit laatstgenoemde is het grootste probleem, omdat vandaag de dag voor een arbeidsimmigrant alles nog wordt geregeld via een uitzendbureau (zo ook de zorgverzekering). Wat dit plan bemoeilijkt is de vraag waar de verantwoordelijkheid als alternatief moet

Maatschappelijk werker van Barka NL aan het werk

liggen, ook dit erkent Anna. Er is nog geen definitieve reactie op het eindrapport van het Aanjaagteam. 

 Stichting Barka zorgt ervoor dat ze terug kunnen naar familie of een community. Een community is een zorgboerderij waar arbeidsmigranten hun leven weer opnieuw op kunnen bouwen. De stichting regelt dan een treinticket, boodschappen voor onderweg en eventueel sigaretten voor degenen die roken. “Onze cultuur kampt nogal met een bepaalde trots en schaamte. We willen geen problemen bij familie of vrienden die we zelf veroorzaakt hebben. Dit proberen we zoveel mogelijk te voorkomen. Maar als ze eenmaal in een verslaving terecht komen, dan gaat het toch alleen maar bergafwaarts. Daarom bieden wij ook de mogelijkheid om terug te keren naar een community van Barka”, legt de uit Polen afkomstige Anna uit.

Een van de levende bewijzen dat het werk van Barka succesvol is, is het verhaal van Piotr. “Piotr is 30 jaar lang een professionele balletdanser geweest, maar helaas afgekeurd door de dokter vanwege lichamelijke tegenslagen. Vervolgens is hij het geluk gaan zoeken in Nederland en afgezakt naar de straat.” De oud-balletdanser is vijf jaar geleden op het pad gekomen bij Anna in Den Haag en met goede hoop op rehabilitatie teruggestuurd naar Polen. Een paar jaar later is hij een tweede poging gaan wagen in Nederland en nogmaals teruggevallen naar de straat. “De baan die hem beloofd was, bleek er niet te zijn; zijn vriend heeft hem uit huis gezet en alcohol is toch een groter probleem gebleken dan voorheen werd gedacht. Dus hebben we hem nog een kans gegeven op een therapie in Polen met als resultaat dat hij nu als leader werkzaam is voor Barka in België.

‘Dat is zo mooi aan Barka. De samenwerking tussen de maatschappelijk werker en de leader is de kracht die Barka zo bijzonder maakt

 Anna durft van een taboe op dakloosheid niet te spreken, maar wel van een stil groeiend probleem: Het baart me wel zorgen dat de dakloosheid stilletjes doorgroeitZelfs de Nederlandse daklozen, die in Nederland wel rechten hebbenhebben niet altijd plek om te slapen. Dan klopt er iets niet”. Gelukkig heeft in Tilburg de intrede van COVID-19 niet voor veel nieuwe problemen gezorgd. “Ik zou het alsnog gezond beheersbaar noemen. Door onze stichting heeft iedereen zijn baan kunnen behouden of weer snel een nieuwe baan weten te vinden.”  

“Ik heb een verantwoordelijkheidsgevoel. Ik woon inmiddels 28 jaar in Nederland en ik heb altijd het gevoel gehad dat ik mijn land heb verraden omdat ik mijn land heb verlaten zonder dat ik dat zelf heb besloten.”

“De cultuur is zo rijk en mooi, dat ik mijn taal moet blijven leren en horen.”

Aldus Anna die met dezelfde trots spreekt over haar Polen, zoals dat voor sommige jongens nu juist fataal geworden is. 

Krzysztof, andere ‘leader’ van Barka NL