Homoacceptatie onder gelovigen: ‘De Nashvilleverklaring is totaal gecrasht in Nederland’

Hoe staat het met de acceptatie van homoseksualiteit onder Nederlandse christenen en moslims? Een interview met David Bos, docent sociologie aan de UvA. 

Lars Meiresonne 8 december 2019

Homo-acceptatie is flink in het nieuws geweest de afgelopen periode. De voetballers uit de Nederlandse Eredivisie waren bijvoorbeeld in het nieuws omdat ze regenboogbanden droegen. Maar ook was er de Nashvilleverklaring, waarin conservatieve christenen afstand namen van homoseksuelen.

 In hoeverre wordt homoseksualiteit in Nederland geaccepteerd?

‘Om het kort te zeggen, in heel hoge mate. Dat blijkt uit het ene onderzoek na het andere. Bijvoorbeeld uit periodieke surveys door het Sociaal en Cultureel Planbureau.’

Zijn in die onderzoeken dan flinke veranderingen door de jaren heen te herkennen?

‘Enorme veranderingen. Nederland is alleen geen kampioen homo-emancipatie meer.’

Niet meer? Dat waren we dus wel?

‘Jazeker. We zijn decennialang Europees én zelfs wereldkampioen homo-acceptatie geweest. Nu is IJsland dat. Maar het verschil tussen Nederland, IJsland en andere Scandinavische landen zoals Zweden en Denemarken is verwaarloosbaar klein. Nederland behoort nog steeds tot de kopgroep.’

Maar toch zijn er in 2018 bijna 200 homoseksuelen fysiek aangevallen in Nederland. Het is niet per se een stijgende trend, maar het is wel een fluctuerende lijn. In hoeverre is dat geweld te verbinden met een bepaalde geloofsovertuiging?

‘Criminaliteitscijfers moet je altijd heel kritisch bekijken. Een moord is natuurlijk overduidelijk, maar bij andere geweldsmisdrijven is er veel meer ruimte voor interpretatie. Dat er meer geweldsmisdrijven worden gemeld kan zelfs positief zijn: kennelijk hebben mensen vertrouwen in politie en justitie. Het wil dus niet per se zeggen dat er werkelijk meer geweld is Marokkaans-Nederlandse jongeren zijn zwaar oververtegenwoordigd zijn in anti-homogeweld maar het is zeer de vraag of dat te maken heeft met hun religie. Collega’s van mij hebben daders geïnterviewden concludeerden dat religieuze motieven niet of nauwelijks van belang waren.’

Als het homogeweld onder die groep niet is toe te wijzen aan het geloof, heeft het dan te maken met een bepaalde cultuur?

‘Het heeft te maken met een bepaalde ‘straatcultuur’, waar veel Marokkaans-Nederlandse jongens deel van uitmaken. Daardoor zijn ze niet alleen oververtegenwoordigd in anti-homogeweld maar in allerlei vormen van criminaliteit. Voor Turks-Nederlandse jongeren geldt dat niet: zij worden van straat gehouden door hun ouders en door de verdere gemeenschap, die veel hechter is dan de Marokkaans-Nederlandse.’

Maar het feit dat Marokkaanse jongeren meer op straat zijn, wil niet direct zeggen dat ze het op homo’s gemunt hebben. Waar komt dat dan vandaan?

‘Het is een groepscultuur waarin het draait om mannelijkheid – machogedrag als voorwaarde voor respect. Bovendien zijn ze zich ervan bewust dat ze vrij laag op de maatschappelijke ladder staan. Veel Nederlanders geven op hen af. Dan is het verleidelijk om je te keren tegen een groep waarop jij neerkijkt.’

Is die cultuur om te draaien? Kun je homoseksualiteit onder die groepen ‘normaliseren’?

‘Het ligt eraan wat je als een probleem beschouwt. Vooropgesteld: geweld jegens homo’s is een probleem, daar moet dan ook iets tegen gedaan worden. Er wordt vaak gedacht dat geweld tegen homo’s voortkomt uit morele afkeuring van homoseksualiteit, bijvoorbeeld op religieuze gronden. Maar dat is zeker niet altijd het geval.’ 

Niet-praktiserende homoseksuelen, dus homoseksuelen die geen seks met elkaar hebben, worden door het christendom en de islam toch wel geaccepteerd?

‘Dat onderscheid wordt vooral gemaakt in het christendom. In voornamelijk islamitische culturen, zoals in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, was het vroeger juist andersom. Je mocht wel aanrotzooien met iemand van hetzelfde geslacht – bijvoorbeeld elkaar aftrekken – maar je mocht “het” niet zijn. Die cultuur is bestaat in zekere zin nog steeds.’ 

Maar dat is dan toch wel opvallend als Marokkaans-Nederlandse jongeren juist oververtegenwoordigd zijn in geweld tegen homo’s in Nederland. Hoe valt dat dan te verklaren?

‘Dat komt omdat homoseksualiteit hier in Nederland anders werkt. Homoseksueel zijn wordt in Nederland vooral gezien als vorm van identiteit: als iets wat je bent. In Marokko is het primair iets wat je doet – uit geilheid of speelsheid, bijvoorbeeld. En meestal is dat geen punt, zolang je het niet al te openlijk doet en je je mannelijkheid bewaakt. Als je “je laat gebruiken” of je “verwijfd” gedraagt, verspeel je je mannelijkheid en dus maatschappelijk respect.’ 

Wordt er überhaupt in de Koran en in de Bijbel iets over homoseksualiteit gezegd?

‘Dat ligt eraan hoe je homoseksualiteit definieert.’

Welke definities zijn er dan?

‘Je kunt het definiëren als seks tussen geslachtsgenoten of als het verlangen daarnaar . Over dat laatste staat in de Bijbel maar één tekst, in de brief van Paulus aan de christenen in Rome. Veel vaker gaat het over seksueel gedrag – om precies te zijn: penetratie van man tot man. Leviticus – een boek in het zogeheten Oude Testament – noemt dat “een gruwel’ en stelt dat beide mannen de doodstraf verdienen.’

De Nashvilleverklaring is een document waarin een groep conservatieve protestanten zich uitspreken tegen het zijn van een homoseksueel. Is het een discriminerende verklaring?

‘Ja, dat vind ik wel. Dit gaat echt te ver. Ik zeg niet dat iedereen homo’s moet omarmen, maar de Nashvilleverklaring stelt dat het zelfs verkeerd is om jezelf homo te noemen.

Kees van der Staaij, fractievoorzitter van de SGP in de Tweede Kamer, heeft de Nashvilleverklaring ondertekend. Is dat wel verenigbaar met de seculiere wetten die wij in Nederland hebben?

‘Ik vind dat niet de voornaamste discussie. Ik denk dat het belangrijker is om te werken aan acceptatie in conservatief-religieuze kring. Wat dat betreft, is het netto-effect van de verklaring geweest dat ze juist heeft bijgedragen tot emancipatie.  Ook veel conservatieve christenen vonden dat dit te ver ging. De Nashvilleverklaring is duidelijk made in USA, waar heel anders wordt omgegaan met homoseksualiteit. Daar hebben de Nederlandse “Nashvillianen” zich op verkeken, en daardoor is de verklaring totaal gecrasht in Nederland.  Een zeperd van jewelste.’

Hoe zit het binnen de islam?

‘In de Koran staat veel minder over homoseksualiteit dan in de Bijbel. Het wordt afgekeurd, maar in nogal cryptische termen. Daardoor is er ruimte voor interpretatie of althans voor een soort gedoogbeleid. ’

Hoe ziet u de toekomst in qua homo-acceptatie?

‘Positief. Een kleine minderheid van de bevolking zal vasthouden aan haar bezwaren tegen homoseksualiteit. Daar hoef je weinig last van te hebben als vrijwel iedereen in hun omgeving wel positief staat tegenover seksuele diversiteit. Wat dat betreft is “homonegativiteit” net zoiets als mazelen: om rampen te voorkomen hoef je niet iedereen “in te enten”.’