“By the way, ik ben queer”

Gender is al lang niet meer beperkt tot man en vrouw. Tegenwoordig zijn er meer dan 300 soorten gender waar mensen zich mee identificeren. Één van deze soorten is genderqueer. Wanneer je genderqueer bent identificeer je je niet als man en ook niet als vrouw.  Laura (21) is genderqueer en vertelt hoe het is om te leven als iemand die bij enquêtes “anders” aanklikt bij gender.

 

Hoe word je het liefst aangesproken? Zijn er genderneutrale woorden die men gebruikt om jou mee aan te spreken?

“In het Nederlands is dat een beetje moeilijk, omdat er niet echt neutrale voornaamwoorden zijn. Dus ik zeg meestal do whatever comes natural en dan komt het wel goed. In het Engels gebruiken mensen het liefst they en them, maar zulke woorden kennen wij hier nog niet. Mensen gebruiken bij mij het vaakst “zij”, omdat ik er redelijk meisjesachtig uit zie. Dus zeker wanneer mensen niet weten dat ik queer ben nemen ze dat gewoon aan. Mijn vrienden zeggen vaak gewoon mijn naam of die proberen het een beetje neutraal te houden en dat waardeer ik heel erg.”

 

En wat voor woorden gebruiken zij dan? Wat zijn goede woorden in het Nederlands?

“Onze taal heeft helaas op het moment nog weinig goede mogelijkheden om mensen als ik aan te spreken. Je hebt bijvoorbeeld wel hen en hun, maar dat vind ik niet mooi. Woorden als persoon in plaats van meisje, of kind in plaats van dochter maken voor mij al wel een groot verschil.”

 

Ik kan mij best wel voorstellen dat het voor mensen lastig is om jou op een correcte manier aan te spreken. Denk je dat dat ook zo is?

“Ik merk dat mensen er vooral niet zo veel over nadenken en dat het allemaal redelijk vanzelf gaat. En vaak neigen ze dus vanzelf naar een vrouwelijke aanspreekvorm. Behalve dan mijn vrienden die er moeite in steken om dat te veranderen.”

“Mijn naam is gewoon mijn naam en ook wie ik ben, als het ware”

Naast dat je zelf zei dat je er redelijk meisjesachtig uitziet heb je natuurlijk ook een veel voorkomende vrouwelijke naam. Dus snap je ook dat mensen neigen naar vrouwelijke woorden om je aan te spreken?

“Ja, ik snap wel dat mensen aannemen dat ik een vrouw ben, dat is op zich niet heel verassend. Maar fijn is anders. Ik zou het heel mooi vinden als we ooit naar een samenleving kunnen waarin we wat minder snel dingen aannemen over elkaar en gewoon aan elkaar vragen hoe we het liefst zouden worden aangesproken. Dat dat een normale vraag wordt wanneer je iemand leert kennen. Ik zou mijn naam ook niet snel veranderen, want het is gewoon mijn naam en ook wie ik ben, als het ware.”

 

Weet je nog op welke leeftijd je het gevoel kreeg dat je toch anders was dan wat er op je paspoort stond?

“Vanaf de tweede klas van de middelbare school had ik eigenlijk al wel door dat ik niet lekker in mijn vel zat en dat er iets aan de hand was. Ik denk dat ik er pas in de vijfde, dus rond mijn zeventiende, wist wát er aan de hand was.”

“Het klopt bij mij gewoon allebei niet. Ik zit er tussenin”

En hoe wist je precies dat je genderqueer was? Heb je nog momenten gedacht dat je bijvoorbeeld transgender was?

“Mijn beste vriend kwam uit als transgender en dat was echt een eyeopener voor mijzelf. Maar ik wist eigenlijk wel meteen dat wat hij voelde niet hetzelfde was als wat ik voelde. Ik had niet het gevoel dat ik een jongen was of dat ik er een wilde zijn. Hoe ik het nu eigenlijk aan mensen uitleg is: als ik tegen jou zou zeggen dat jij een jongen bent dan zou jij denken “nee dat klopt niet”. En als mensen dat tegen mij zeggen zou ik ook denken “nee dat klopt niet”. Maar als ze tegen mij zeggen dat ik een meisje ben dan zou ik ook denken “nee dat klopt niet”. Het klopt bij mij gewoon allebei niet. Ik zit er tussenin als het ware.”

 

Ben je uit de kast gekomen? En hoe is dat gegaan?

“Ja, ik ben uit de kast gekomen inderdaad. Ik dacht eerst een tijdje bij mijzelf “wat is er aan de hand in mijn leven? Waarom voel ik mij niet prettig? Wat gebeurt hier?” Na heel veel scrollen op het internet, zoals je als tiener doet, kwam ik op een gegeven moment op achter aantal woorden als genderqueer en ging er een nieuw soort wereld voor mij open. Ik kwam er toen achter dat je dus niet per se hoeft te zijn wat je lichaam is. En toen na ongeveer een jaar research doen kwam ik er achter dat ik wel duidelijk genderqueer ben. Ik vond dat de rest dat nu ook wel eens moest weten. Ik heb het eerst aan een aantal vrienden van mij verteld en die reageerden allemaal super goed en positief. Daarna heb ik het aan mijn ouders verteld. Voor hen was het wat lastiger. Zij hadden nog nooit van genderqueer gehoord en snapten niet zo goed wat het inhield. Wat ik het moeilijkst vind aan uit de kast komen is dat je het moet blijven doen, omdat nieuwe mensen in mijn leven er steeds maar weer van uit gaan dat ik een vrouw ben. Elke keer dat ik weer in een nieuwe omgeving ben moet ik weer zeggen “by the way, ik ben queer, dus geen meisje, gebruik alsjeblieft andere voornaamwoorden.”  Per situatie bekijk ik een beetje of en hoe ik het zeg. Want als ik mensen maar één keer zie vind ik het minder belangrijk om er tijd en moeite in te steken om het hen duidelijk te maken. Bij vrienden en andere mensen in mijn directe omgeving vind ik het wel heel belangrijk dat zij het weten, want als ik iedere dag van die mensen “meisje” te horen ga krijgen, dan word ik flink ongelukkig.”

 

Vind je het nog steeds moeilijk om aan mensen te vertellen?

“Het gaat steeds makkelijker. Het ligt wel heel erg aan de situatie. Ik heb bijvoorbeeld laatst een aantal nieuwe mensen leren kennen op de uni en toen zei iemand “Ik ga even wat bekers halen voor jullie, meisjes” en toen zei ik heel gemakkelijk dat ik geen meisje was. Maar er zijn ook moeilijkere situaties. Zo heb ik bijvoorbeeld vorig jaar stage gelopen en dan wordt het al wat moeilijker. Je weet niet hoe mensen gaan reageren en je weet niet of het ook invloed gaat hebben op je stageplaats en je stagecijfer en dat soort dingen. Gelukkig had ik echt de beste stageplek óóit en toen ik het eenmaal vertelde was iedereen ontzettend lief voor me. Maar ik vind dit wel moeilijke situaties om uit te kast te komen.”

“Ik merk dat er mensen zijn die er niet per se in mijn gezicht iets over te zeggen hebben, maar dat ik dan achteraf van vrienden te horen krijg dat ze het toch een beetje raar vinden”

Merk je dat mensen anders naar jou kijken wanneer je vertelt hebt dat je genderqueer bent?

“Een beetje. Ik denk dat het over het algemeen wel meevalt. Ik merk dat sommige mensen die het nog wat moeilijk vinden een beetje stuggelen met bepaalde grapjes maken of met woorden als dudes en guys gebruiken. Dan worden ze soms een beetje ongemakkelijk, maar ik vind dat helemaal niet erg. Ik zou het gekker vinden als ze dat bij iedereen zouden doen, behalve bij mij. Verder merk ik ook wel dat er mensen zijn die er niet per se in mijn gezicht er iets over te zeggen hebben, maar dat ik dan achteraf van vrienden te horen krijg dat bepaalde mensen het toch een beetje raar vinden. Maar dat maakt mij nu niet meer zo veel uit. Bij zulke mensen denk ik echt “prima als je dat vindt, maar kom het maar in mijn gezicht zeggen als je er iets over wil weten of als je iets duidelijk wil maken.””

 

In oktober heeft een inwoner van Breda voor het eerst in Nederland een X op het paspoort gekregen. Wat vind jij daar van? En zou je dat zelf ook wel willen?

“Ja, ik heb daar over nagedacht. Ik vind het sowieso super goed dat dat nu kan. Ook bijvoorbeeld van enquêtes waarbij je “anders” kunt aankruisen bij gender word ik heel blij. Het is nog niet super, want “anders” klinkt ook weer een beetje denigrerend, maar het is in ieder geval een stap in de goede richting. Dus zo’n X op een paspoort vind ik echt heel erg goed. Of ik hem zelf zou willen hebben is dan weer de volgende vraag. Omdat de wereld over het algemeen nog niet zo tolerant is ben ik toch wel een beetje bang dat wanneer ik ooit bijvoorbeeld zou moeten overstappen op Dubai ik door die X in problemen zou kunnen komen. Dus ik weet nog niet zo goed of ik het zelf zou willen, omdat ik nog veel van de wereld wil zien. En ik ben bang dat ik met een X op mijn paspoort mijzelf misschien wel in gevaar zou kunnen brengen.”

 

Van die gevaren waar je het over hebt, heb je in Nederland geen last?

“Over het algemeen niet, maar Nederland is raar. Aan de ene kant doen we allemaal alsof we super tolerant zijn, maar aan de andere kant hoor je nog heel vaak dat er weer een raam van een homostel is ingegooid. Ik voel mijzelf op zich wel redelijk veilig hier, maar als ik ’s avonds in mijn eentje op straat loop ben ik toch wel bang dat mij iets aangedaan wordt. Dus dan ga ik iets sneller lopen en verstop ik mijn regenboogpin. Dat is best wel heftig natuurlijk, maar ik ben er nou eenmaal aan gewend geraakt en ik denk dat je als meisje of vrouw ’s avonds op straat misschien wel hetzelfde gevoel ervaart.”

“Het is wel duidelijk te zien dat ik een soort minderheid ben, gok ik”

Maar vind je van jezelf dat je aan jou kunt zien dat je als het ware “anders” bent?

“Ik weet het niet, want ik ben daar zelf niet zo mee bezig. Maar ik heb wel eens gehad dat ik in de pauze van mijn werk ergens heen liep en dat ik door jongens op straat werd uitgemaakt voor vieze pot. Dus er is blijkbaar wel iéts te zien. En of mensen dat nou lezen als lesbisch of genderqueer of wat dan ook weet ik niet, maar het is wel duidelijk te zien dat ik een soort minderheid ben, gok ik.”

 

Wat denk je dat wij als samenleving kunnen veranderen aan de manier waarop wij omgaan met mensen die niet in de standaard richtlijnen van man en vrouw passen?

“Ik denk dat we gewoon wat meer tolerant moeten zijn. Ik heb het gevoel dat mensen een beetje bang zijn voor het onbekende en daarom moeten we zorgen dat het onbekende ook bekend wordt. Verder denk ik dat we een beetje last hebben van toxic masculinity. Mannelijkheid is heel erg fragile. Je hoeft maar één ding net iets te vrouwelijk te doen als man en het is al gelijk fout. Ik denk dat als we dat proberen af te breken door bijvoorbeeld te zeggen dat je nog steeds mannelijk bent als je huilt om Disney films en je nog steeds mannelijk bent als je strakke broeken draagt, de haat naar mensen die niet binnen de gemaakt hokjes vallen zal afnemen. Wat ook goed zou zijn om mensen toleranter naar mensen als ik te maken is betere seksuele voorlichting op scholen. De seksuele voorlichting die ik op school heb gekregen was voornamelijk “nou, dit zijn honderd manieren om niet zwanger te worden. En oh ja, homo’s zijn ook een ding. Next chapter.” Ik denk dat het belangrijk is om er bij stil te staan dat er veel meer verschillende vormen zijn van seksualiteit dan dat er nu gedaan wordt. Ik denk dat er binnen de educatie echt heel veel te halen valt. En als dat gebeurt wordt het hopelijk in de toekomst nóg gemakkelijker om jezelf te zijn.”