Geven en nemen in strijd tegen verborgen armoede

Een jongen komt om de hoek van het Pijnackerplein gerend. Al hijgend speurt hij grondig de spullen in de Geef & Neem-kraam af. Het is een kleurrijke blikvanger op het besneeuwde plein. Een van de initiatiefnemers van de ‘gratis kringloopwinkel op wielen’, Ted Borghmans (67), vraagt waarnaar hij zoekt. De jongen trekt een zak met knikkers uit de kraam. Daarna rent hij tevreden weg. “Dat ging snel”, zegt Ted. “Hij wist waarvoor hij kwam. Zijn vriendjes hebben vast verteld dat er knikkers in de kraam lagen.”

Vrijwilliger Ted Borghmans

Samen met een groep vrienden kwam Ted in april 2020 met dit unieke burgerinitiatief. “Het idee is uit verzet ontstaan. Dat zie je aan het anarchistische symbool op de kraam. Wij willen ons verzetten tegen verspilling. We merkten dat er een enorme overvloed aan spullen is in het Oude Noorden. Buurtbewoners zetten kwalitatief goede spullen bij het grofvuil. In plaats van iets weg te gooien, kun je er ook iemand blij mee maken. De verschillende mensen die jouw afgestane spullen kunnen meenemen liggen ver uit elkaar. Arm, rijk, oud en jong. Ik zie ze allemaal langs de kraam komen. Toch zijn het vaak mensen die het financieel zwaar hebben. Laatst was er een zwangere vrouw die babyspulletjes uit de kraam meenam. Wat voor de een troep is, kan voor de ander het walhalla zijn.”

De Geef & Neem kraam op het Pijnackerplein in Oude Noorden, Rotterdam

Ted controleert de kraam minimaal twee keer per dag. Voor de rest van de dag is de Geef & Neem-kraam een onbewaakte kringloopwinkel op wielen. Daardoor is de kraam een paar keer flink geplunderd. Toch zit daar niet altijd kwade bedoelingen achter. “Er heerst schaamte”, verklaart Ted. “Er is een hoop verborgen armoede in de wijk. Vaak zie ik mensen bij de kraam schichtig om zich heen kijken. Velen vinden het vervelend om iets mee te nemen. Niet omdat ze het graag willen, maar omdat ze het écht nodig hebben en niet de financiële middelen hebben om het in de winkel te kopen. Daardoor neemt een enkeling op een rustig moment heel veel mee.”

Verder zorgt Ted dat de kraam er netjes bijstaat door de afgestane spullen praktisch uit te stallen. “Dit stond er bijvoorbeeld vanochtend nog niet.” Hij wijst naar een kartonnen doos vol sokken. De kraam ligt beladen met kinderkleding, zoals een klein rood jasje en rompertjes. Ook staan er boeken keurig uitgestald, waaronder reisboeken over Turkije en Cambodja.

Afgestane spullen in de Geef & Neem-kraam

Er is een groot verschil in sociale en economische klasse in het Oude Noorden. Van de zeventien duizend inwoners in de wijk bestaat vier procent uit kansrijke gezinnen. Dit zijn gezinnen waarvan de ouders een goed betaalde baan hebben en er genoeg geld is om studiemateriaal voor de kinderen aan te schaffen. Het aantal kansrijke gezinnen van de wijk ligt onder het gemiddelde van Rotterdam als geheel, blijkt uit onderzoek van de Kenniswerkplaats Leefbare Wijken en de Gemeente Rotterdam. “Dit is een van de redenen dat we de Geef & Neem-kraam hebben opgezet”, verklaart Ted. “Om ons heen was er een enorm verschil zichtbaar. Waar de één een overvloed heeft aan spullen, worstelt de ander met het bemachtigen van spullen die voor hen noodzakelijk zijn.”

In het Oude Noorden is er sprake van ‘sociaal terugtrekgedrag’. Dit houdt in dat nieuwkomers in de wijk onder gelijkgestemden blijven en geen contact hebben met de andere bewoners. Ted maakt zich hier druk over. “Dit heeft invloed op de sociale cohesie in de wijk. Initiatieven van burgers zoals de Geef & Neem-kraam vormen een ontmoetingsplek voor iedereen in het Oude Noorden. Dit is puur uit noodzaak, omdat de gemeente naar mijn idee eerst te weinig deed aan het mobiliseren en inburgeren van nieuwkomers. Nu denkt de gemeente actief mee met andere initiatieven.”

Zo was er donderdag 11 maart er een online bijeenkomst tussen de wijkraad, verschillende coördinatoren en belangstellende buurtbewoners. Er wordt onderzocht of er de mogelijkheid is om een ruilwinkel op poten te zetten in het Oude Noorden. In Kralingen bestond er langer dan een decennium een ruilwinkel, maar door bouwplannen van de woningbouwvereniging werd daar een einde aan gemaakt. “Er is een gat in de markt”, zegt Ted.

Openbare boekenkast in de Roo-valkstraat, Agniesebuurt, Rotterdam

Martha Harel is lid van de wijkraad en heeft armoedebestrijding als een van haar aandachtspunten voor het Oude Noorden. “Het verzoek voor de ruilwinkel kwam vanuit de bewoners. Er is ontzettend veel armoede in de wijk, waar een ruilwinkel in Noord een verschil in kan maken. Binnenkort vergaderen we hier met de wijkraad meer over.”

Martha ziet dat corona het bestaande armoedeprobleem verergert. “Mensen raken hun baan kwijt door niet verlengde contracten. Het is zo erg dat er verschillende eetprojecten in de wijk zijn opgezet. Er wordt soms zelfs eten in de Geef & Neem-kraam gezet. Ik dacht eerst dat hier ratten op af zouden komen, maar die hebben daar niet eens voldoende tijd voor. Het eten is altijd in een mum van tijd weg. Dan weet je dat mensen het nodig hebben.”

Een vriend van Ted loopt langs de Geef & Neem-kraam. “Erik, wacht even!” roept Ted. “Deze jongedame schrijft een verhaal over burgerinitiatieven in de wijk. Jij gaat best vaak kijken of er nog stripboeken liggen toch?” Zo zijn er ook verschillende openbare boekenkasten in het Oude Noorden. “Jazeker”, antwoord Erik. “Laatst lagen er ontzettend veel strips van ‘De avonturen van Kuifje’ in de Jerigolaan. Waar de burgerinitiatieven in het Oude Noorden goed voor dienen, is het uitbreiden van mijn stripboekencollectie”, zegt Erik met een lach.

Openbare boekenkast in de Burgemeester Roosstraat, Oude Noorden, Rotterdam