Saxofoonkwartet Spoken trapt af in de voormalige HBS

De voormalige hogere burgerschool (HBS) op de ’s-Gravendijkwal in Rotterdam wordt de komende jaren omgetoverd tot een culturele broedplaats voor podiumkunstenaars. De Stichting Kunst Accommodatie Rotterdam (SKAR) en het podium ‘Grounds’ werken samen om dit gebouw tot een volwaardig podium te maken. Het eerste optreden is al geweest, maar dat er nog veel moet gebeuren, is goed te zien. “We hopen in drie jaar tijd het gehele pand ingericht te hebben”, zegt Oscar van der Pluijm, directeur van ‘Grounds’.

 ’s-Gravendijkwal Rotterdam, 29 feb. 2019

Door Irene van Oosten

 

Aan de voorzijde van het gebouw is op zaterdagavond 29 februari licht te zien branden in het trappenhuis van de voormalige HBS op de ’s-Gravendijkwal. Om vanaf buiten, binnen te kunnen komen, moet de houten, zware, krakende deur eerst opengeduwd worden. Bij binnenkomst is een kaal, leeg, grijs trappenhuis te zien. De muren zijn naast de brandblussers nagenoeg kaal waarvan de verf op sommige plekken afgebladderd is. Het is een lege ruimte,  waardoor ieder geluid nagalmt. Via bordjes wordt aan toeschouwers wijsgemaakt dat zij voor de jazzvoorstelling van het saxofoonkwartet Spoken op de tweede etage moeten zijn.

Binnenkomsthal van het gebouw

De ruimte, die vroeger als dansstudie gebruikt werd, is omgebouwd tot een zaal waar het concert plaatsvindt. Maar af is het zeker nog niet. In het plafond zijn, tussen de buizen en elektriciteitsdraden, afgebladderde stukjes en kleine gaten te zien. In een hoek van de zaal is een geïmproviseerde bar neergezet. De koffie en thee wordt in thermoskannen warm gehouden en etenswaren liggen in blauwe kratten op voorraad. De zaal wordt belicht door enkele bureaulampen. In het midden van de schemerige zaal is een opstelling van dozen, lampen en spiegels neergezet, waar de artiesten tijdens hun voorstelling tussendoor gaan lopen. Hieromheen staan zo’n 75 zwarte klapstoelen in een halve cirkel in drie rijen achter elkaar opgesteld.

Een ouder stel zit al klaar met twee plastic bekertjes koffie in de hand. Het koppel komt vanavond naar hun zoon Matthias van den Brande kijken, die onderdeel is van het saxofoonkwartet. “Dit gebouw is prachtig. Wanneer het af is, zal het vast veel mensen trekken. Deze nieuwe plek voor musici is een goed initiatief om jong, uniek talent te kunnen ontdekken. Maar het is wel te zien dat er in het gebouw nog veel moet gebeuren.” De rest van de gasten komt ook binnendruppelen en kijkt zoekend rond naar de garderobe. De garderobe ontbreekt, waardoor de jassen over de zwarte klapstoel gehangen worden. De lichten gaan langzaam uit, waarna de muzikanten, met hun saxofoon aan de mond, binnen komen lopen. Het concert gaat beginnen.

Verborgen gebreken

Geïmproviseerde bar onder open plafond

Saxofoonkwartet Spoken heeft de primeur door als eerste op te mogen treden in de voormalige HBS. De stichting ‘SKAR’ en het podium ‘Grounds’ werken samen om dit gebouw volledig op te knappen tot dé plek voor podiumkunstenaars. Daarbij wordt vooral de focus gelegd op dans en muziek. De renovatie gaat ongeveer twee miljoen euro kosten. Daarbij krijgen de initiatiefnemers hulp van bedrijven en financiers. “Dit bedrag gaan wij deels gebruiken om het asbest in de kelder en het achterstallig onderhoud aan te pakken”, vertelt Van der Pluijm. Maar de meeste kosten gaan in de verborgen gebreken zitten. Daarnaast moet het enkel glas in het gehele gebouw omgezet worden tot dubbelglas om de isolatie te verbeteren. Van der Pluijm is enthousiast over dit project, maar hij weet dat het nog veel werk is.

Het ontstaan van de HBS

De voormalige HBS ligt aan de lange doorgaande weg ten westen van het centrum van Rotterdam, de ’s-Gravendijkwal. Deze hogere burgerschool in Rotterdam opende op 1 november 1865 haar deuren, blijkt uit gegevens van het Stadsarchief Rotterdam. Het idee om deze school op te richten, kwam van minister Thorbecke. De school op de ’s-Gravendijkwal was uitsluitend voor meisjes bedoeld, maar bleek na een aantal jaar al te klein te worden. In 1968 werd de Mammoetwet ingevoerd. De wet heeft de inrichting van het onderwijs in Nederland flink veranderd, vermeldt de website ‘Historiek’ op 18 oktober 2018. Het heeft geleid tot het verdwijnen van het schooltype ‘HBS’. De stromingen ‘Atheneum’ en ‘havo’ kwamen hiervoor in de plaats.

Nieuwe plek voor uniek talent

De stichting ‘SKAR’ huurt het pand, dat eigendom is van de gemeente. Immaneul Spoor, manager van bekende bands en artiesten uit Rotterdam, zoals de rapgroep ‘De Likt’, hoopt dat deze plek diversiteit zal gaan laten zien. “De voormalige HBS moet een plek worden waar allerlei soorten artiesten kunnen optreden en niet alleen bepaalde clubjes. Deze locatie moet een beeld geven van wat Rotterdam te bieden heeft”, zegt Spoor. Volgens hem is dit een goed initiatief voor artiesten uit Rotterdam die nog in de ontwikkelfase zitten. ‘Grote artiesten’ hebben hun eigen management en optredens op locatie. Zij zullen volgens Spoor niet snel naar deze plek toegaan.

In het pand worden verschillende ruimtes gecreëerd. Zo komen er twee dansstudio’s, twee muziekstudio’s, een muziekpodium, diverse kleine studio’s en een horecagelegenheid. “Het moet een ontmoetingsplaats worden waar iedereen gebruik van kan maken”, vertelt Van der Pluijm. Er zullen optredens gaan plaatsvinden en er kunnen studioruimtes gehuurd worden. De organisatie is vooral op zoek naar uniek talent met ervaring (zowel nationaal als internationaal) en/of beginnend talent dat ervoor openstaat. “We willen verschillende genres laten zien, zoals hiphop, soul, urban en jazz – de stijlen waar Rotterdam om bekend staat –, maar ook electro en modern.” Daarnaast heeft Van der Pluijm het idee om op het dak een glazen dakterras of studio te maken, waar talent te werk kan gaan. “Vanaf het dak heb je een prachtig uitzicht over de gehele stad.”

 Verlaten stad

De gehele zaal is doodstil; iedereen zit aandachtig naar de saxofonisten te luisteren. De muzikanten lopen om de attributen op het podium heen, terwijl ze hun instrument aan het bespelen zijn. Op de achtergrond zijn er fluitende vogels en knetterende, smeulende geluiden te horen. Het voelt alsof je op dat moment daadwerkelijk in een ‘Lost City’ beland bent. Via een beamer zijn er plaatjes van Tsjernobyl en andere verlaten steden te zien.

Opeens valt het licht uit en gaan de saxofonisten naast elkaar staan. Na een paar seconden stilte, beginnen ze met al hun kracht te blazen. Er komt een hard en schel geluid uit de instrumenten. Een vrouw op de voorste rij drukt haar oren dicht. “Onze kracht is om tijdens het concert sfeer te creëren”, vertelt Ruben Verbruggen, jazzsaxofonist in Spoken. De groep bestaat uit vier jonge muzikanten, twee Belgen en twee Nederlanders. “Wij kleden de locatie van te voren mooi aan en spelen met het licht en geluid. Het publiek moet zo veel mogelijk één worden met de muziek.”

 Na het concert wordt er met een drankje nagepraat. De eerste mensen lopen de zaal uit en besluiten nog even naar het toilet te gaan. Ook daar is te zien dat het gebouw nog lang niet af is. Aan de muur is een plastic zak met ducttape bevestigd als geïmproviseerde vuilnisbak. Een vochtige handdoek is met een spijkertje opgehangen als ‘handdroger’. Boven de wastafel hangt een plastic plankje met twee schroefjes niet helemaal goed vast, waar twee halflege zeeppompjes opstaan. Het toilet trekt niet volledig door en een raampje in het toilet is gebroken.

 

Uitzicht vanaf het dak van de voormalige HBS