Anqelique Duijndam over racisme in Zeeland: ‘We zitten aan tafel maar nu willen we ook te eten krijgen’

Ze woont al 44 jaar met veel plezier in Vlissingen, ze heeft haar familieachtergrond onderzocht en ze staat op tegen racisme in Zeeland. Angèlique Duijndam (47) houdt geen blad voor de mond: hier in Middelburg, Vlissingen en heel Zeeland is er sprake van racisme.

‘’In de 16e eeuw was een Portugees schip afgedwaald en hier in Middelburg terecht gekomen. Een Nederlandse kapitein had het schip gekaapt. Van wat er bekend is zaten er 136 slaven in het schip. Zij werden door de burgemeester van boord gehaald. Het merendeel van de slaven, 101, zijn terug aan boord gegaan. De overige 35 slaven werden op de Markt tentoongesteld en de burgers mochten ze gratis ophalen. Twee slaven zijn vrij snel overleden en vier of vijf slaven zijn elders in Zeeland terechtgekomen. Maar de rest, waar zijn die? Dat is een zoektocht die ik ga uitdokteren.

Angeliquè in de bibliotheek van Middelburg Foto door Pascal Lenstra

Er is bijvoorbeeld een verhaal in Groningen waar een tot slaaf gemaakte is toegetreden tot de gemeenschap. Dat zou hier ook gebeurt kunnen zijn. Ik denk dus dat sommige slaven in de Zeeuwse gemeenschap zijn vrijgemaakt en zijn opgenomen. Want, als je lang genoeg mengt, dan zal uiteindelijk het ‘zwart’ weg gaan. Ik zou dus heel graag een DNA-onderzoek willen doen in Zeeland. Hoeveel zwart-DNA is er hier?

Overigens worden we steeds meer verrast met wat we vinden. Een nicht van mij, had een felle discussie met een historicus die gegevens bijhoud van onze familie. Hij zei dat een familielid van ons – een meisje – eigenlijk geen familielid is omdat haar mogelijke vader allang was overleden. Ze geloofde het niet en ging op onderzoek uit. Zij is er achter gekomen dat het meisje haar vader net was overleden voordat zij geboren werd. Daarnaast had de broer van haar vader dit meisje erkend. De Nederlandse historici schreven dit niet op. Maar het verhaal bestaat.

Er wordt steeds gedaan alsof onze geschiedenis pas sinds de 16e eeuw bestaat, maar dat is niet zo. Onze geschiedenis bestaat al langer. En dat moet meer in de geschiedenisboeken beschreven worden. Ik behoud zelf al sinds een jaar een boekje van mijn eigen familiegeschiedenis. Dat boekje werk ik steeds bij als er weer wat onderzocht en bekend is geworden.’’

Racisme
‘’We wonen al 150 jaar samen in Europa en toch is er keer op keer sprake van openlijk en institutioneel racisme. Het wordt vaak weggezet als een grapje of dat het niet zo bedoeld was. Zo wordt je opgevoed door je ouders: ‘neem het niet zo zwaar.’

Maar het speelt. Een voorbeeld: Ik ga naar de Albert Heijn. Even iets halen. Ik ben ook maar een mens en pak ik meer dan een enkel product. Ik voel dan dat er de hele tijd medewerkers achter me aan lopen. Tegenwoordig provoceer ik een beetje en pak ik steeds meer. Als ik bij de kassa sta, pak ik een mandje, doe ik het in het mandje en zeg ik ‘Goed he!’ Ik ga geen eens in discussie. Zie ik eruit alsof ik steel?

Het heeft ook wel invloed gehad op mijn carrière. Ik was een tienermoeder en kreeg mijn oudste zoon toen ik vijftien was. Ik heb hiervoor altijd veel steun van mijn moeder ontvangen. Zij stimuleerde mij dat ik door moest gaan met studeren. De leraar zei dat hoger dan LBO – voorloper van het VMBO – het niet zal worden. Een aantal jaren later heb ik mijn HBO-bachelor afgerond, en mijn moeder wilde dat maar al te graag vertellen aan de leraar die toen niet in mij geloofde. Ze is naar hem toe gegaan en ze liet mijn diploma zijn: ‘Kijk is, ze kan het dus wel!’ Door deze leraren word je als zwart persoon op jonge leeftijd ontmoedigt om verder te leren.’’

Politiek
‘’We kunnen alleen tot de oplossing komen als we meepraten. Maar daar blijft het niet bij, we moeten ook aan de knoppen draaien. We zitten nu aan tafel maar we willen ook mee-eten.

Ik ben zo trots op de jongere generatie. Ik ben zelf van de oudere generatie en die zei: ‘Het is zo, zo is het, en zo zal het blijven.’ De jongere generatie zegt nu: ‘Is het zo? Wacht ik zoek het op. Ik denk niet dat het zo is.’ Ze zijn mondiger geworden. De oude generatie was alleen blij met praten. Deze generatie wilt ook mee-eten.

Want als Den Haag aandacht voor onze situatie heeft, dan zullen andere instituties volgen. Dat zag je bijvoorbeeld afgelopen zomer toen Rutte zei dat Zwarte Piet waarschijnlijk toch niet zo’n goed figuur is voor op scholen. Scholen hebben het figuur sindsdien veranderd. Voor scholen werd het makkelijker om tegen ouders te zeggen waarom ze dat doen. Als er aandacht voor is dan zal het veranderen.

Het is wel jammer dat de jongere generatie nog niet zover is dat ze in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd. De mensen binnen die Kamer zijn van mijn generatie. Die zeggen dat het is zoals het is. Er is dus weinig plaats voor echte verandering. Er is wel plaats voor het besef. Je kan tegenwoordig niet meer met oogkleppen lopen. Die zijn af, want we zien nu wat er gaande is.’’