“Het is hier helemaal niet onveilig”

OSS – Vijf van de negen lokale politieke partijen bestempelen Oss als onveilig. In hun partijprogramma’s roepen ze om meer veiligheid voor de inwoners. Is de criminele historie van de stad hier te wijten? Volgens een wijkagent, lokale politicus en een inwoner van de stad is het veiliger dan men denkt.

 

Een geelrood neonlicht is zichtbaar door het dunne laagje mist wat nog over het vijvertje aan de Staringstraat hangt. Een ouder echtpaar loopt richting de grote weg van de Joost van Den Vondellaan. Een politieauto rijdt hen tegemoet. De man kijkt om terwijl de politiewagen in een parkeervak bij middelbare school De Sonnewijser parkeert. Hij loopt weer door; zijn vrouw is al een paar meter verder.

Niels de Lange werkt al 20 jaar als politieagent in Oss, waarvan de laatste drie als wijkagent in De Ruwaard. “Het werk is heel divers, je maakt van alles mee. Van diefstallen tot eerwraak”, zegt hij. “De buurt bestaat voor 50 procent uit mensen met een migratieachtergrond, met negentig verschillende nationaliteiten. Die komen dan in Nederland, een land waar alles kan en mag. Dat gaat niet altijd even goed”, zegt De Lange terwijl hij een uitrit tegenover de middelbare school inloopt. Aan de linkerkant rijtjeshuizen met ieder een carport voor de deur.  Aan de rechterkant een klein grasveldje met een enkele lantaarnpaal in het midden. De grauwe lucht geeft het straatje iets sombers. De agent slaat aan het eind van het rijtje huizen linksaf.

 

In 2019 publiceerde het Algemeen Dagblad in een dossier genaamd ‘De Misdaadmeter’ de top 100 onveiligste gemeenten. Oss stond op nummer 93 gerangschikt. In totaal telde Nederland in 2019 355 gemeenten. Sindsdien is de lijst niet meer geüpdatet. Volgens allecijfers.nl telt Oss tot het heden 91.451 inwoners. Voor iedere duizend inwoners zijn er: drie diefstallen, vijf vernielingen en vijf gewelds- of seksmisdrijven.

Met vernieling heeft De Lange de laatste jaren ook te maken gekregen. Hij vertelt dat De Ruwaard last had van meerdere brandstichtingen. Ook op de Staringsstraat was het raak. Hij wijst naar een huis dat net als alle woongelegenheden in de straat een carport heeft. Zowel de carport als de hele woning waar het aan vast zit, zien er gloednieuw uit. Niet passend tussen de andere huizen, die er wat ouder en soms wat beschadigd uitzien. “Hier hebben ze de auto in brand gestoken. Daardoor vatte ook de woning vlam. De mensen in het huis konden ternauwernood ontsnappen”, zegt hij.

“Oss is een gemeente waar veel gebeurt. En de historie speelt daar ook in mee”

 

Bende van Oss

De historie waar de wijkagent naar verwijst heeft te maken met de Bende van Oss. Dit was een periode tussen 1888 en 1934 waarbij criminelen in Oss voor veel zware misdaad zorgden. Tientallen roofovervallen en inbraken, enkele honderden brandstichtingen en 29 moorden. In het midden van deze criminaliteit stonden drie families: Van Berkom, De Bie en Hendriks. In 1934 werd de bende opgerold door de Koninklijke Marechaussee.

De term ‘messentrekkers’, die vaak wordt gebruikt om

inwoners van Oss aan te duiden, vond zijn oorsprong ook in deze periode. De criminaliteit nam toe na een economische dip als gevolg van het faillissement van een van de fabrieken die in de stad stond. De gebeurtenissen zijn een kenmerk van de stad geworden en er wordt nog vaak naar verwezen.

 

Lokale politiek

“Messentrekker! Ik zal je eens vertellen waar die term vandaan komt”, zegt Hans Boerboom (62), lijstrekker van de lokale politieke partij ‘Voor De Gemeenschap’ (VDG). VDG beschikt op de SP na over het meest aantal zetels in de gemeenteraad. Hij gaat over zijn keukentafel hangen en begint enthousiast te spreken: “Vroeger had Oss veel varkens en vee, omdat er vleesverwerkingsbedrijven zaten. Nou die gasten die daar werkten hadden aan hun riem vaak gereedschap voor het verwerken van vlees: messen. Dus als er iemand een grote mond gaf, had je snel een mes in de hand. Vandaar messentrekker.”

 

Boerboom woont al heel zijn leven in Oss. Hij is al 27 jaar werkzaam in de lokale politiek, 6 daarvan als wethouder van leefomgeving en cultuur. Hij benoemt dat de geschiedenis van de stad nog altijd terug te zien is. “Oss was echt een arbeidersstad. Wat je bij een arbeidersstad hebt, is dat er vaak wat armere mensen wonen. Veel huurwoningen, maar het was er altijd erg gezellig. Die mentaliteit is er nu nog steeds.”

Boerboom vindt Oss niet onveilig. “Criminaliteit komt overal voor”, zegt hij, terwijl hij zich in zijn keukenstoel laat zakken.

 

In de lokale politiek komt het onderwerp ‘veiligheid’ regelmatig ter sprake. Met name over het gevoel van veiligheid hebben meerdere lokale partijen wat te zeggen. De partij van Hans Boerboom, de VDG, noemt in hun partijprogramma dat ze voor alle inwoners een veilige leefomgeving willen. Ze noemen overlast en asociaal gedrag de oorzaak van een onveilig gevoel. Beter Oss, een partij met drie zetels, pleiten voor meer camera’s in Oss. Dit zou volgens hen de oplossing zijn voor “de veiligheid die onder druk staat”, aldus hun partijprogramma.

Vijf van de negen partijen in de gemeenteraad noemen direct dat Oss onveilig zou zijn, of op zijn minst dat inwoners een onveilig gevoel hebben. Dat gevoel van onveiligheid is voor sommige een beetje overdreven.

 

Zo ook voor Wim van Uden (71), hij woont al 50 jaar in Oss en is al lange tijd bestuurslid van een buurtvereniging in De Horzak. “Wat is onveilig nou? Ik durf ‘s nachts gewoon de straat op. Dat beetje onveiligheid is niet te voorkomen, dat is overal wel”, zegt hij. “Er zijn altijd wel een paar raddraaiers. Wanneer deze in groepjes hangen kan dit voor onveilig gevoel zorgen. Komt denk ik door slechte opvoeding, maar vroeger waren die raddraaiers er ook al, dat is niets nieuws”, grinnikt hij.

Toch waardeert hij de inzet van de gemeente:  “Ze doen zeker hun best. Ik denk dat dat roepen om veiligheid een beetje overdreven is. Als je iets roept, moet je het ook kunnen onderbouwen.”

 

Hoe zit het dan met gemeenten die qua grootte vergelijkbaar zijn met Oss? Helmond en Amstelveen zitten het dichtst bij Oss. Alle drie de gemeenten hebben net iets minder dan 100.000 inwoners.  Als je kijkt naar de misdaadcijfers die door de gemeente gedeeld worden op allecijfers.nl, zie je dat Oss de middelste plek inneemt van deze drie gemeenten. Zoals in de grafiek hiernaast te zien is, verschillen de cijfers niet heel erg met die van Oss.

Aantal misdrijven per 1000 inwoners

 

In de lokale politiek in Amstelveen komt het kopje ‘veiligheid’ ook terug, maar niet zo frequent als in Oss. Er wordt meer over veiligheid in zijn algemeenheid gesproken. Slechts een klein deel gaat er direct op in. Zo noemt de partij Burger Belangen Amstelveen (BBA):

‘’BBA wil dat onveilige plekken in de buurten in kaart worden gebracht om ervoor te zorgen dat ze weer veilig worden.’’

 

Niet onveilig

In de richting van het Shell tankstation is serviceflat Sterrebos zichtbaar over de vele carports en daken. De geelrode neonlichten reflecteren in de ruiten van de flat. Niels wijst naar de flat en zegt dat het een mooi voorbeeld is van het punt dat hij gedurende de ronde door de wijk duidelijk probeerde te maken. “Ze hadden daar eerst bij binnenkomst aan de receptie iemand zitten. Hier konden mensen terecht met vragen en deze persoon kon zien wie er allemaal binnenkwamen. Door bezuinigingen is deze receptioniste er niet meer.”

“Sindsdien heerst er daar onder de bewoners een onveilig gevoel. Die mensen gaan met elkaar praten, zij zien van alles gebeuren. Het is eigenlijk een olievlek die zich dan verspreid. Wij zijn daar ook een aantal keer langs geweest om duidelijk te maken dat ze zich niet onveilig hoeven te voelen. Dan namen we cijfers mee van andere flats in Oss en vergeleken deze met de Sterrebos. Daarmee konden ze zien dat ze niet onveilig zijn. Toch voelen de mensen dat daar” vertelt hij. “Het zijn twee verschillende dingen, veiligheid en het gevoel van veiligheid.” Terwijl hij weer richting de middelbare school loopt benadrukt hij nog een enkele keer: “Het is hier helemaal niet onveilig.”

 

Dat het hier in Oss ‘prima wonen’ is zijn De Lange, Van Uden en Boerboom het alle drie eens. “Een dorp met een stadskarakter” lacht Boerboom. Wat volgens de agent wel zou helpen om dat onveilige gevoel weg te werken, is het melden van problemen. “We zouden de wijk wel veiliger kunnen laten voelen als meer mensen meldingen zouden maken. Niet iedereen durft iets te melden bij de politie”, zegt hij.