Seksueel misbruik is meer dan een eenmalige gebeurtenis

Gemiddeld melden drie acute slachtoffers van seksueel misbruik zich per dag bij het Centrum Seksueel Geweld (CSG). Helaas is het een veelvoorkomend probleem en nog steeds valt er vrij weinig tegen te doen. Veel slachtoffers willen uit boosheid dat de dader gestraft wordt maar meestal is er weinig bewijs waardoor de straf voor de dader altijd tegenvalt. De gebeurtenis heeft vaak een grote impact op het slachtoffer. Om hier meer over te weten te komen sprak ik met de schoolpsycholoog van de Radboud Universiteit in Nijmegen, Marieke van der Burgh.

Hoe vaak komt seksueel misbruik voor op de Radboud Universiteit?
“Ik weet niet in precieze gevallen hoe vaak het voorkomt maar ik vind zelf dat het wel met regelmaat voorkomt, wat niet zou moeten.”

Denk je dat seksueel misbruik ook vaak niet bij jullie gemeld wordt, bijvoorbeeld omdat het slachtoffer het voor zich houdt omdat hij/zij zich ervoor schaamt?
“Ik denk zeker dat niet iedereen hulp zoekt bij een psycholoog op school. Ik heb ook wel studenten die het vroeger hebben meegemaakt en toen geen hulp hebben gezocht. Omdat de gebeurtenis in het heden nu wel meespeelt, zoeken ze nu wel hulp. Ik denk ook wel dat niet iedereen de psychologische hulp nodig heeft.”

Wat gaat er om in het hoofd van een slachtoffer?
“Dat ligt enorm aan op welk moment en wat er precies speelt. Want seksueel misbruik kan van alles en nog wat zijn. Maar wat ik bijvoorbeeld met regelmaat tegenkom is een verkrachting of een aanranding bij een student. Het verhaal daarachter is vaak dat deze student, voornamelijk wel meiden, uit gaat met een jongen, ze drinken wat en als de avond is afgelopen neemt de jongen het meisje mee naar zijn kamer. Het meisje wil dat eigenlijk niet maar stemt wel in en dan komt het tot seks. Achteraf voelt het meisje zich toch wel erg gepusht en gebruikt. Terwijl de jongen later zegt dat hij niet vond dat zij duidelijk aangegeven had dat ze niet wilde. Op zo’n moment voelt het meisje zich vaak walgelijk en voelt ze zeker schaamte. Vaak ook een schuld gevoel omdat ze denkt dat ze duidelijker nee had moeten zeggen of niet mee naar zijn kamer had moeten gaan. Het verschilt natuurlijk bij iedereen maar wat het meeste voorkomt is schaamte, schuld en onveiligheid. Onveiligheid omdat ze het gevoel heeft dat ze niemand meer kan vertrouwen.”

Is de situatie die je zojuist hebt omschreven de meest voorkomende situatie?
“Het kan ook in een machtssituatie gebeuren. Door bijvoorbeeld een docent of een stagebegeleider die over een grens gaat. De student voelt zich dan vaak afhankelijk of heeft het gevoel dat ze geen andere optie heeft. Maar zo zijn nog wel genoeg andere situaties. Het is ook wel een bekend fenomeen dat als iemand al een keer zoiets op jongere leeftijd heeft meegemaakt, dat er vaker sprake is van herhalingen. Ze weten namelijk niet goed hoe ze met de situatie om moeten gaan waardoor het weer gebeurt.”

Wat voor impact heeft een verkrachting of aanranding op het slachtoffer?
“Het ligt eraan hoe het slachtoffer terug kijkt op de gebeurtenis. Soms ziet het slachtoffer in wat er fout is gegaan en bedenkt ze zich dat het haar nooit meer zal gebeuren. Waardoor ze er geen machteloos gevoel aan overhouden. Want dat zie ik wel het meest. Bij de behandelingen zijn ze vaak erg angstig en is hun gevoel van veiligheid weg. Vaak zijn er ook Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS) klachten totdat het behandeld wordt. Wat bijvoorbeeld regelmatig voorkomt is dat ze zich niet meer kunnen ontspannen tijdens de seks of dat ze het gevoel hebben dat ze hun partner niet meer kunnen vertrouwen.”

Verwijs je de studenten weleens door naar bijvoorbeeld de huisarts of andere vertrouwenspersonen?
“Als er PTSS-klachten zijn door een enkelvoudig trauma, bijvoorbeeld een verkrachting, dan behandel ik ze meestal zelf. Zeker als het voor hun erg gevoelig is. Dan is het meisje er al voor uitgekomen en heeft ze haar verhaal gedaan en dan verwijs ik haar liever niet door naar een huisarts of iemand anders want dat vind ik dan een te belastende route voor haar. De klachten kunnen daardoor namelijk steeds heviger worden omdat ze hun verhaal keer op keer weer moeten vertellen.”

Als het slachtoffer de gebeurtenis heeft uitgelokt, door bijvoorbeeld riskante kleding te dragen, blijft zij dan het slachtoffer of is het dan ook haar eigen schuld dat het gebeurd is?
“Ik hou mij daar eigenlijk niet zo mee bezig, wie het slachtoffer is en wie niet dat is aan de rechter. Ik hoef ook niet perse de waarheid te weten, het gaat mij om de belevenis. Hoe zij het zich herinneren is waar zij last van hebben. Ik denk zelf dat er wel dingen zijn die je beter niet kunt doen maar voor mij is het belangrijkste hoe het slachtoffer de gebeurtenis heeft ervaren.”

Doen de meeste slachtoffers achteraf aangifte tegen de dader of laten ze dat gaan?
“Na het behandelen van de psychische klachten komt vaak de boosheid tegen de dader en dan willen de slachtoffers aangifte doen. Maar meestal wordt dit door psychologen afgeraden. Want als ze dan hun recht willen halen is dat zo’n pijnlijke, langdurige weg. Het is namelijk vaak heel slecht te bewijzen, de slachtoffers moeten steeds maar weer het hele verhaal doen, het kan ontzettend lang duren tot er een rechtszaak komt en uiteindelijk krijgt de dader waarschijnlijk toch niet de straf waar je op hoopte.”