‘Het Westen’ is in de toekomst wellicht verleden tijd

 

 

Je kunt momenteel geen krant openslaan zonder geconfronteerd te worden met onvrede over migratie en het daaruit voortkomende verlies van de Westerse identiteit. Gele Hesjes die protesteren tegen torenhoge belastingen die deels veroorzaakt zouden zijn doordat de zorgstaat asielzoekers moet onderhouden, extreemrechtse groeperingen die oproepen tot ongebreideld nationalisme en de handtekeningenactie van Thierry Baudet tegen het tekenen van het Marrakesh-pact zijn een aantal recente voorbeelden. Maar is het nog wel realistisch om vast te houden aan oude denkbeelden over hoe onze maatschappij eruit zou moeten zien? En in hoeverre hebben wij nog recht op een eigen cultuur? Om daar achter te komen sprak ik op de universiteit van Tilburg met dr. Massimiliano Spotti (44), assistant professor binnen het Department of Culture Studies. Dr. Spotti heeft onderzoek gedaan naar o.a. globalisatie, immigratie en superdiversiteit en kan dus zeker wat vertellen over de hierboven gestelde vragen.

 

Is het nog wel mogelijk om onze staat en onze identiteit op een compleet Westerse manier vorm te blijven geven, met het oog op de aanhoudende globalisatie en immigratie?

“Ten eerste zouden we onszelf moeten afvragen of er nog steeds zoiets bestaat als ‘het Westen’. Als je kijkt naar het werk wat gedaan werd in de jaren ‘70 en ‘80 door bijvoorbeeld Stuart Hall (een prominent cultuurtheoreticus en socioloog die zich afvroeg wat het begrip ‘het Westen’ daadwerkelijk inhield en of de rest van de wereld dit als voorbeeld zag) komt daaruit duidelijk naar voren dat er een Westers en een Oosters ‘blok’ was in de wereld. Tegenwoordig kun je zoiets moeilijk zeggen. Het is überhaupt best uitdagend om te spreken over het Westen. Dit komt doordat migratie een proces is dat al eeuwen bestaat; Het is een karakteristiek iets van de mens om te bewegen. Het is bijna onmogelijk om een accuraat wereldbeeld te hebben waarin alles stabiel, homogeen, Westers en Oosters enzovoort is. We zouden eerst moeten vaststellen wat de Westerse cultuur is, als we daar überhaupt al van kunnen spreken.”

 

Als mensen spreken van de Westerse cultuur die onder druk staat, dan refereren zij denk ik voornamelijk naar Christelijke normen en waarden en naar grondrechten zoals vrijheid van meningsuiting. Deze mensen voelen zich daarin bedreigd door de instroom van grote groepen migranten met een ‘niet-Westerse’ achtergrond. Daarom komen ze in opstand of proberen ze de in hun ogen bedreigde normen en waarden wettelijk vast te leggen, denk bijvoorbeeld aan de beoogde Wet Bescherming Nederlandse Waarden van het Forum voor Democratie. Deze zaken kunnen nationalistisch en protectionistisch denken in de kaart spelen. Is dit een zorgelijke ontwikkeling volgens u?

“Wat ik zei over het Westen betekent niet dat men geen recht heeft op een eigen identiteit of cultuur. Ook die dingen zijn iets karakteristieks van de mens. Maar op het moment dat cultuur wordt gekoppeld aan een paradox zoals bijvoorbeeld de ideologie dat homogeniteit binnen de grenzen van een bepaald land bestaat, dan hebben we een probleem. Het is wel zo dat we geconfronteerd worden met een instroom van mensen maar we hebben hier vaak een verkeerd beeld van gekregen door de media. De huidige migrantenstromen verdienen zeker onze aandacht maar als je naar de getallen kijkt lijkt het allemaal wel mee te vallen; de stroom van migranten die nu naar Europa komt is veel kleiner dan die plaatsvond tijdens de ‘Balkan-crisis’. Veel van de mensen die toen binnenkwamen waren net als de mensen die nu naar Europa trekken asielzoekers. Toch was dit toentertijd een minder groot probleem. Met andere woorden: er is een beeld van de ‘niet-Westerse’ asielzoeker als profiteur en als gevaar voor de zogenaamde homogeniteit binnen ‘het Westen’. Dat is de echte zorgelijke ontwikkeling in mijn optiek.”

 

Komt de weerstand tegen eerdergenoemde ‘niet-Westerse’ moslims niet voort uit het feit dat deze groep mensen moeilijk integreert en over het algemeen slechter opgeleid is? Uit statistieken van het CBS blijkt bijvoorbeeld dat bijna 70 procent van de Somaliërs in Nederland in de bijstand zit, terwijl soortgelijke percentages bij bijvoorbeeld Servische moslims vele malen lager zijn.

“Als men niet wordt geschoold of alleen via de leer van de Koran wordt geschoold, dan is er een gigantische kloof om te overbruggen wanneer hij of zij naar Nederland of het ‘Westen’ komt. Maar we moeten ophouden met de migrant bekijken vanuit alleen etnische, religieuze en nationale categorieën. We moeten ook hun achtergrond, socio-economische en socio-educatieve positie in acht nemen en niet alles wijten aan het feit dat ze een vluchteling met een Islamitische achtergrond zijn.”

 

Zeker. Maar toch blijkt dat mensen met een bepaalde culturele achtergrond oververtegenwoordigd zijn in de statistieken als het gaat om het ontvangen van een uitkering en het niet beheersen van de Nederlandse taal na hier al jaren geleefd te hebben.

“Klopt het dat een gedeelte van wat je zegt ongeveer dit is: “het spreken van de taal is een goede manier om te integreren”?”

 

Ja, ik denk wel dat een voorwaarde voor het goed kunnen functioneren binnen een maatschappij het beheersen van de dominante taal van die maatschappij is.

“Het ultieme doel van de staatsburger is om belasting te betalen. Is iemand die Nederlands spreekt, die werk heeft maar toch zijn belasting niet betaald geïntegreerd? Je zou kunnen redeneren dat dat niet het geval is. Maar in het dagelijkse discours wordt vooral gekeken naar of een persoon wel of niet de officiële taal spreekt en of die persoon een actieve bijdrage levert aan de maatschappij. Maar men kan een zeer actieve bijdrage leveren aan de maatschappij zonder belasting te betalen. Denk aan werken in een buurtcentrum of een andere sociale rol vervullen. Het is dus maar de vraag wat precies nodig is om goed te kunnen functioneren in een samenleving.”

 

Ik las in het boek ‘Superdiversiteit’ van Dirk Geldof dat in sommige steden, bijvoorbeeld Brussel en Rotterdam, meer dan de helft van de kinderen een migratieachtergrond heeft. Kunnen we dan nog wel spreken van gefaalde integratie wanneer deze mensen niet de Westerse cultuur overnemen, aangezien dit daar niet meer de dominante cultuur is?

“Dat is inderdaad maar de vraag. Er wordt aan burgers een ideologisch beeld van normativiteit opgelegd. Kijk bijvoorbeeld naar onze premier die een groot voorstander is van ‘normaal doen’, zoals bevestigd wordt in een van zijn meeste recente toespraken. Maar wat is normaal? Hij schildert Nederland af als een vaas met 17 miljoen stukken die kapot gaat zodra er teveel aan veranderd. Moet ik dan geloven dat zijn wens is dat alle stukken van de vaas homogeen aan elkaar verbonden zijn en zich alleen kunnen bewegen binnen de grenzen van wat toegestaan is?”

 

In het politieke en maatschappelijke debat gaat het hier vaker over en het werkt dan vaak polariserend. Veel Westerse burgers blijken toch het zelfbeschikkingsrecht over immigratie en integratie te willen behouden. Hebben ze een punt? Is het zorgwekkend of gevaarlijk om je soevereiniteit als land wat betreft immigratie af te dragen aan internationale organisaties of verdragen, zoals het Marrakesh-pact wat Nederland recent ondertekent heeft?

“In het pact staat dat iedere natiestaat zijn eigen soevereiniteit behoudt. Dus dat verlies je niet. Wat je verder doet met het tekenen van zo’n pact is het bevestigen en bewijzen dat juist het idee van Schengen en de mogelijkheid van vrij bewegen en handelen een nuttig en positief iets is voor de maatschappij van elk land. Dus op het moment dat een land tegen zo’n pact stemt is het eigenlijk een enorm hypocriet land; als land ben je jaren geleden meegegaan met het Schengenverdrag en dan ga je je nu zorgen maken over dit migratiepact dat mensenrechten, het vrij bewegen van mensen en de soevereiniteit van landen respecteert. Dat vind ik op zijn minst zorgelijk.”

 

Toch blijven veel mensen in Nederland en omringende landen bang voor verandering. Zij proberen heel hard vast te klampen aan de ‘oude’ Westerse identiteit. Wat zou u tegen hen willen zeggen?

“Het is niet aan jou om te bepalen of er verandering komt.  Het zal gebeuren en het moet gebeuren, want mensen zullen blijven bewegen. Culturen, talen en religies zullen zich blijven vermengen door het onderlinge contact tussen culturen, oftewel ‘contact induced change’. Verandering kun je dus niet tegen houden.”