Hoe vrijwilligerswerk eenzaamheid kan verminderen: ‘Hier voel ik me trots’

Nijmegen – 23 februari 2021 – Tijn Marinussen 

Tijn Marinussen | Props

Martanja Schraa voor de huiskamer

De coronapandemie zorgde voor een groeiend aanbod van vrijwillige hulp. Alleen al op het platform NLvoorelkaar meldden negen keer meer vrijwilligers zich aan dan voor de coronacrisis. Toch blijkt dat eenzaamheid een groot probleem is en contact een grote niet-ingevulde behoefte. Hoe kan vrijwilligerswerk bijdragen aan het verlichten van eenzaamheid tijdens de coronacrisis? “Je kan er voor anderen zijn. Én ook voor jezelf!” 

Aan de Molenweg in de Nijmeegse wijk Heseveld bevindt zich ‘Bij Bosshardt’, ook bekend als de ‘Huiskamer van de buurt’. Een rode bakfiets midden in de kamer, een mannequin met een gele jurk in de hoek en een goed gevulde kledingkast kleuren de ruimte. Tussen de kleding is vrijwilligster Carla op zoek naar schoenen. “Op dinsdag breng ik altijd twee uur lang kranten rond, maar omdat ik een opgezwollen voet heb van het vele lopen, zitten mijn laarzen niet goed meer.” Met een paar sportschoenen aan de voeten gaat ze aan de grote eettafel zitten, die vol staat met rode mokken en kannen koffie. “Ik schonk eerst koffie in een bejaardenhuis, maar de bewoners wilde me weghebben door mijn verleden.” Ze buigt zich iets over de tafel heen en fluistert: “Ik heb een verleden met een loverboy”.  

 “De woonkamer wordt vooral bezocht door bewoners van Heseveld en omliggende wijken”, vertelt MartanjaSchraa, coördinator van de huiskamer. “Onze bezoekers zijn vrij divers. Heseveld is een wijk met veel problemen achter de voordeur, zoals eenzaamheid. Er zijn dus veel bezoekers met een gebruiksaanwijzing, maar ook mensen zonder problemen. Iedereen is welkom! Veel van de bezoekers zijn trouwens ook vrijwilliger hier.” Achter Schaa zijn schilderijen met christelijke teksten te zien en op haar onderarm pronkt een tatoeage van Maria en Kindje Jezus.  “De basis van het Leger des Heils is het geloof en dat vind ik erg belangrijk. Door hier te werken kan ik echt bijdragen aan de maatschappij.”
     Ze wordt even afgeleid door twee aanwezigen die foto’s bekijken van een voortuin vol beelden. “Het is net de Efteling, een waar schouwspel. Zie je die kikker met een flamingo op zijn kop?” Gelijktijdig ziet vrijwilligster Jacqueline dat een dame de gisteren door haar in de kledingkast opgehangen kleren alweer aan het vervangen is. 

Tijn Marinussen | Props

Kledingkast in de huiskamer

Vrijwilligster Carla legt uit dat ze het door haar verleden soms moeilijk vond haar agressie te beheersen en gaat weer rechtop zitten. “Mijn coach zag dat ik erg verdrietig was dat ik daar weg moest en regelde een plekje voor mij in deze huiskamer. Hier voel ik me echt geaccepteerd en hier heb ik leren samenwerken. Mensen zijn hier liever en hartelijker. Ik word goed begeleid en kan hier bijna altijd terecht. Ook buiten werktijd loop ik hier graag binnen.” Haar telefoon gaat plots over. Iemand van de daklozenopvang - waar ze ook terecht kan - informeert haar over de mogelijkheid ‘s middags koffie te komen drinken.
     “Door me hier in te zetten, kan ik laten zien dat ik wil veranderen en niet meer dezelfde ben als vroeger”, vervolgt Carla haar verhaal. “Hier voel ik me trots. Vroeger haalde ik kleren uit een kledingbak, nu kan ik terecht in het kledingwinkeltje van de huiskamer.” Corona vormt voor Carla geen drempel om naar de huiskamer te gaan. “Ik ben al ingeënt en heb dus een veilig gevoel. Er zijn hier nu wel minder bezoekers, maar het contact met de begeleiders geeft me al een welkom gevoel.” 

 

MartanjaSchraa attendeert Carla erop dat het tijd is om haar kranten te gaan bezorgen. De laarzen worden in een felblauwe plastic tas gestoken en Carla verlaat de voormalige kapsalon op haar nieuwe sportschoenen. “Het is hier inderdaad rustiger dan normaal”, vertelt Schraa. “We kunnen hier niet echt meer iets organiseren, maar mensen kunnen altijd binnenlopen. Het mag alleen niet te druk worden.” Onder het genot van een stuk appeltaart vertelt ze hoe zij en de vrijwilligers ondanks het te beperken bezoekersaantal toch eenzaamheid proberen tegen te gaan. “We gaan echt de wijk in. Zo gingen we rond met een koffiekar of soep. We delen ook flyers uit, waarop staat dat mensen altijd kunnen bellen of een afspraak kunnen maken. De stagiaires zijn bezig met online alternatieven, zoals een pubquiz of kookcursus. Veel van onze bezoekers zijn echter niet echt online te vinden.” 

Uit een onderzoek van I&O Research (mei ‘20) blijkt dat drie op de tien Nederlanders zich eenzaam voelen in de coronacrisis. Bijna de helft in de leeftijdscategorie van 25 tot 34 jaar voelt zich eenzamer dan voor de coronacrisis en bij jongeren onder de 25 is dat aantal nog groter.
     Het Trimbos-instituut deed ook een onderzoek (feb. ‘21) en constateert op basis van een peiling onder dertienhonderd volwassenen eveneens een toename van het aantal psychische klachten. Deelnemers gaven hun leven eind januari gemiddeld nog maar een 6,6. De voorafgaande maanden was het gemiddelde cijfer nog een 7. Deelnemers vinden perspectief en meer sociaal contact belangrijk met het oog op het doorstaan van de coronacrisis.
     Mensen die zich erg eenzaam voelen maken tot 50 procent meer zorgkosten dan mensen die dat niet zijn. Dat blijkt uit een onderzoek dat de Universiteit Maastricht onder 350.000 volwassen Nederlanders hield (feb. ‘21). Eenzaamheid kost de samenleving volgens de onderzoekers jaarlijks ongeveer 2 miljard euro aan extra zorg (pre-corona). Het tegengaan van eenzaamheid is dus van belang voor de hele maatschappij.
     Veel mensen bieden tijdens de coronacrisis vrijwillig hun hulp aan om de sociale gevolgen van de crisis te verlichten. Alleen al op NLvoorelkaar boden negen keer zoveel mensen hun hulp aan. In juni 2020 voerde deze organisatie samen met prof. dr. Lucas Meijs van de Erasmus Universiteit een onderzoek uit, waaraan 1.859 mensen deelnamen. Ondanks het gegroeide hulpaanbod, bleek dat 40 procent van de hulpbehoevenden het lastiger vond om hulp te vragen tijdens de lockdown dan daarvoor. Eenzaamheid bleek met 38 procent de grootste niet-ingevulde behoefte.   

 

Tijn Marinussen | Props

Het is een kleurrijke bedoeling binnen

Schraa vertelt dat ook Bij Bosshardt nieuw vrijwilligers heeft geworven tijdens corona. “Deze mensen dachten er waarschijnlijk al langer over na, maar hebben nu de knoop doorgehakt.” Tegelijkertijd merkt ze dat er minder mensen zomaar binnenlopen in de huiskamer. “Veel mensen gaan minder de deur uit, misschien hebben ze dan toch genoeg aan de aandacht van hun kinderen.” Toch is het niet rustig in de huiskamer. Er lopen regelmatig mensen binnen: een man met een witte baard en fluorescerende, groene motorhelm komt binnenlopen voor de krant en een kop koffie, een vrouw komt een puzzel lenen en een man met ingevallen wangen komt gewoon even gedag zeggen.  

 

De 66-jarige vrijwilligster Thea geeft aan de activiteiten te missen: “Zelfs de kom soep eens in de zo veel tijd gaf structuur”. Zij is niet de enige die er zo over denkt. “Ik mis het vaste ritme en de praatjes”, vertelt invaller Udo, die nu aanwezig is als bezoeker. “Mijn moeder nam eens een folder mee van Bij Bosshardt en toen ben ik daar langsgegaan. Ik wist dat ze vrijwilligers zochten, maar wilde toentertijd geen verplichtingen. Toen ik ‘s woensdags voor een dichte deur stond, besloot ik me aan te melden als invaller. Ik wilde voorkomen dat er meer mensen voor een dichte deur zouden staan. Ik schenk drinken, maak tosti’s, maak schoon, doe boodschappen. Zo kan je er voor anderen zijn. Én ook voor jezelf, want het is een leuke bezigheid en je wordt niet eenzaam.” Het lijkt erop dat mensen die eenzaam zijn zelf deel van de oplossing voor eenzaamheid kunnen zijn. Zelf vrijwilligerswerk gaan doen kan ook die eenzaamheid verlichten. De ene hand wast de andere.
     Udo neemt een hapje van zijn aardbeienbavarois en scrolt wat door Instagram. “Je moet jezelf natuurlijk niet voorbijlopen in tijden van corona. Je moet er ook voor jezelf zijn.” Hij geeft aan niet bang te zijn voor corona, maar wel terug te verlangen naar de oude activiteiten. “Ieder jaar gingen we een dagje weg met alle vestigingen van Bij Bosshardt. Voor vijf euro mocht je dan mee naar het Openluchtmuseum in Arnhem of naar de dierentuin. Nu moet je kleinschaligere dingen organiseren, zoals een wandeling. Maar ook daar kan je geluk uit halen.”