Zonder referenda kun je niet meer spreken van een democratie

Den Haag- Het is alweer bijna vijf jaar geleden dat we voor het laatst een raadgevend referendum hadden in Nederland: het Oekraïne-Referendum. Pepijn van Houwelingen en Arjan van Dixhoorn waren namens het Burgercomité EU de initiatiefnemers. Zij deden dit in samenwerking met Thierry Baudet namens Forum Voor Democratie en Jan Roos namens GeenPeil, een actiegroep opgericht door de website GeenStijl.

Het draaide destijds allemaal om het verdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne. Kort samengevat ging het verdrag over verregaande samenwerkingen tussen beide partijen. Met als grootste doel economische samenwerking en handel. Ook ging het over het verbeteren van de rechtsstaat en bescherming van mensenrechten in Oekraïne. Dit verdrag is toentertijd door de overige 27 lidstaten van de EU zonder problemen ondertekend. Maar Burgercomité EU en GeenStijl staken hier in Nederland een spreekwoordelijk stokje voor. Dankzij de actiegroep GeenPeil werden al snel de benodigde 300.000 stemmen binnengehaald. Sterker nog ze overtroffen zelfs de doelstellingen, want in totaal kwamen ze uit op 427.939 geldige handtekeningen. Jan Roos heeft deze vervolgens per roze limousine en twee bestelbusjes bij de Kiesraad in Heerlen afgegeven. Het referendum zou er komen, daar was geen ontkomen meer aan.

Op 6 april 2016 hebben net iets meer dan 4 miljoen Nederlanders hun stem uitgebracht. Daarmee werd de kiesdrempel van 30% behaald en zo was ook de uitslag van het referendum geldig. 61.1% van hen stemde tegen goedkeuring van de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne.

Inmiddels zijn we bijna 5 jaar verder en is bekend wat de toenmalige regering met de uitslag van het referendum heeft gedaan, namelijk niks. Pepijn van Houwelingen heeft toen alles van dichtbij meegemaakt.

‘’Het was natuurlijk voor mij een hele spannende periode. Dat het fiftyfifty zou zijn had ik namelijk al wel verwacht maar welke kant het balletje op zou rollen was de vraag. We wilden als burgercomité ook echt niet dat het verdrag er doorheen kwam. Want als je bij de EU eenmaal toezegt blijf je maar inleveren met je vrijheden als regering.

Rutte had het met de uitslag voor het eerst ook echt moeilijk als Minister-President. Uiteindelijk is het balletje de andere kant op gevallen en hebben ze zelfs later de mogelijkheid voor een referendum helemaal afgeschaft. Dat laat ook mooi zien hoe in mijn optiek de situatie is. Onze politiek draait er niet meer om wat de meerderheid stemt. Je zult natuurlijk geen politicus horen zeggen; de Nederlandse bevolking doet er niet toe het gaat erom wat de EU wil, maar dat is toen wel gebeurd. Zo werd het pijnlijk duidelijk dat onze stem niet veel meer waard is.‘’

Het referendum is dus afgeschaft, maar er is nog hoop voor de burger zou je denken. Roald van Raak van de SP is namelijk bezig met een correctief referendum. Hiervan ligt het voorstel al ter behandeling bij de Eerste Kamer.

‘’Ik kan de toekomst natuurlijk niet voorspellen maar het lijkt me meer een zoethoudertje. Ik verwacht niet dat het er daadwerkelijk doorheen komt. De kartelpartijen zullen uiteindelijk tegenstemmen. D66 heeft er toen ook voor gezorgd dat het afgeschaft werd. Tot tweemaal toe is de uitslag van een referendum genegeerd. Denk je dan echt dat deze partijen nu wel voor een referendum zouden zijn?‘’

Waarom denk je dat de zogeheten kartelpartijen tegen referenda zijn?

‘’Een referendum is inmiddels nog het enige waarmee je zo’n kartelvorming kunt breken. Als de uitslag niet is hoe ze willen brengt dat hun machtspositie in gevaar. Dat werd in 2005 en 2016 ook duidelijk. Een monopolist zit natuurlijk ook niet op een concurrent te wachten. Zelf zullen deze partijen het nooit toegeven maar je zou ze kunnen omschrijven als demofoob. Als de uitslag van het referendum in 2016 nou was geweest dat de bevolking wel het verdrag met Oekraïne wilde goedkeuren, had je mij er niet meer over gehoord. Maar als je een uitslag niet eens serieus neemt kun je niet met droge ogen vol houden dat je democraat bent.’’

Hoe belangrijk was dat Oekraïneverdrag eigen voor jullie?

‘’Ik snap ook wel dat er een hoop mensen denken; zo’n referendum kan me niks schelen. Dat is verder ook prima. Dat kan ik me zelfs ook goed voorstellen. Maar bemoei je er dan verder ook niet mee en blijf lekker thuis op de bank. Dan kunnen degenen die het namelijk wel interesseert wel hun stem uit brengen. Je krijgt ook wel eens argumenten te horen dat het alleen een ja of nee vraag is. Dat klopt ook maar dat is bij de tweede kamer niks anders. Argumenten tegen referenda zijn voor mij eigenlijk meer argumenten tegen democratie. Zonder referenda en met een regering die na de verkiezingen doet wat hij zelf wil kun je niet echt meer spreken van een democratie. In het meest gunstige geval wel van een technocratie waar verder alles overgelaten wordt aan experts.’’