Zeman gaat voor tweede termijn

PRAAG – De Tsjechische president Miloš Zeman kondigde afgelopen maart 2017 aan dat hij nog een keer verkozen wil worden tot president. Een president met veel tegenstanders, maar zijn voorstanders omarmen hem. Hoe heeft deze 72-jarige man het kunnen schoppen tot president van Tsjechië, terwijl hij eerst lid was van de communistische partij?

Door Jelle Oosterveld. Miloš Zeman foto, bron Independent UK

Op het feest om te vieren dat de sociaaldemocratische Zeman al vier jaar president is, liet de politicus weten dat hij in januari 2018 nogmaals voor het presidentschap gaat. Volgens de peilingen van maart staat de huidige president op zo’n 35 à 40 procent stemmen? van de kiezers en laat hij de rest ver achter zich. De belangrijkste tegenstander van Zeman is de zakenman en schrijver Michal Horacek, maar deze staat in de peilingen maar op zo’n 15 procent van de stemmen. De persvoorlichting van de Tweede Kamerfractie van de sociaal-liberale D66 laat weten: “D66 respecteert de democratische keuze van het Tsjechische volk, hoe die ook uitvalt.”

De Tsjechische Republiek heeft een parlementair stelsel met een president als staatshoofd. Daarnaast heeft Tsjechië een regering met een minister-president. De president heeft de macht om wetsvoorstellen tegen te houden, rechters te benoemen en kan hij de regering ontslaan.

Miloš Zeman werd op 28 september 1944 geboren in het plaatsje Kolín, een uur rijden van de hoofdstad. In ’65 begon Zeman zijn studie aan de Universiteit voor Economie in Praag, waar hij in ’69 afstudeerde. Tijdens de Praagse Lente (1968), waarin de toenmalige communistische president een gematigde koers wilde inslaan, werd Zeman lid van de Communistische partij van Tsjechië-Slowakije. Hij werd echter in 1970 al uit de partij gezet vanwege zijn houding tegenover de inval van het Warschaupact. Hierna werd hij werkzaam bij de sportorganisatie Sportpropag, gevolgd door het bedrijf Agrodat.

Tijdens de Fluwelen Revolutie in 1989 uitte Zeman veel kritiek op de slechte economische situatie in het land. Hij werd daarom lid van de sociaaldemocratische partij ČSSD. In ’96 zorgde hij met zijn partij ervoor dat zijn rivaal Václav Klaus geen meerderheid behaalde in het parlement. In ’98 won ČSSD de verkiezingen en werd Zeman minister-president van een minderheidskabinet. Na vier jaar minister-president te zijn geweest vond de sociaaldemocraat het wel even genoeg en verhuisde naar het platteland.

Toch bleef het kriebelen bij de oud-politicus en daarom besloot hij zijn eigen partij op te richten Strana Práv Občanů (SPOZ), waarmee hij in 2013 de verkiezingen met een meerderheid won. Sindsdien is Miloš Zeman de president van Tsjechië. D66 zegt dat het socialisme van Nederland en Tsjechië tot op zekere hoogte vergelijkbaar is. “Het belangrijkste verschil is dat het Nederlandse socialisme niet de ervaring van de Tsjechische socialisten uit de Koude Oorlog deelt”, aldus de persvoorlichter.

In de jaren zeventig trouwde Zeman met Blanka Zemanová, met wie hij een zoon kreeg, David. Dat huwelijk strandde en ’93 trouwde hij met zijn assistent Ivana Bednarčíková. Met haar kreeg hij een dochter, Kateřina Zeman. Zij maakte in 2013 ook deel uit van het campagneteam van haar vader. Zij werd daarnaast ook de ‘first lady’. Zemans vrouw Ivana houdt niet van de publieke aandacht en blijft op de achtergrond.

President Zeman heeft in zijn loopbaan behoorlijk wat kritiek te verduren gehad. Zo heeft hij tijdens de verkiezingen van ’96 een deal gesloten met een ondernemer, Jan Vízek. In ruil voor geld tijdens Zemans campagne kreeg Vízek economische invloed in Tsjechië. Ook blijkt dat een adviseur van de president onder druk is gezet en dat hij documenten heeft vervalst. De politicus is daarnaast ook bekritiseerd over zijn contacten met lobbyist Miroslav Šlouf. De lobbyist zou contacten hebben met de georganiseerde misdaad. Zeman kan af en toe flink wat stof laten opwaaien door zijn uitspraken over bijvoorbeeld Rusland, Donald Trump, vluchtelingenproblematiek of Sudeten-Duitsers. “D66 maakt zich zorgen over de wijze waarop Zeman zich ontpopt tot Poetins belangrijkste bondgenoot binnen de EU,” zegt de persvoorlichter. Zo zei hij vorig jaar dat de integratie van moslims in het moderne Europa ‘praktisch onmogelijk’ is en noemde hij de aanrandingen in Keulen de schuld van de ‘moslimcultuur’. Om al dat soort uitspraken heeft de president veel rechtszaken gehad.

In mei van dit jaar maakte Zeman ook al een bijzondere keuze. De regering onder leiding van minister-president Bohuslav Sobotka diende haar ontslag in vanwege schandalen rond de minister van financiën, Andrej Babis. Babis zou belasting ontduiken en zich schuldig maken aan corruptie. Miloš Zeman accepteerde alleen het ontslag van de minister-president en niet dat van het hele kabinet. Velen vragen zich af of dit is toegestaan in de wet. “In dat geval heeft mijn aftreden geen zin. De minister van Financiën, die in grote schandalen terecht is gekomen, zou in de overheid blijven”, liet minister-president Sobotka aan de pers weten.