Wie wordt de vierde partij?

Afgelopen donderdagochtend, de dag na de verkiezingen, werd er in de Refter het formatie-ontbijt gehouden. Net als het vorige evenement waar ik naartoe ging, was ook dit evenement georganiseerd door Radboud Reflects. Ik schreef me één dag voor het formatie-ontbijt in toen de verkiezingsuitslag bekend werd gemaakt. Op dat moment had ik niet echt een idee hoe mijn ochtend van de volgende dag er uit zal gaan zien.

Die volgende ochtend om negen uur werd mij duidelijk waar het precies over zou gaan. Er werd een uur lang door deskundigen gesproken die aan de hand van (de toen nog voorlopige) uitslag vooruitblikten op het formatieproces. De grote vraag: welke partijen gaan er naast de VVD in het kabinet zitten?

Ondanks het zetelverlies van de VVD is het toch de grote winnaar geworden op 15 maart 2017. Ik had verwacht dat ze wat zetels moest inleveren en dat dit in het voordeel van bijvoorbeeld GroenLinks of het CDA zou zijn. Maar zo’n winst voor de VVD had ik niet helemaal zien aankomen. Parlemenetair historicus Alexander van Kessel vertelde dat Mark Rutte de day after om half negen gewoon maatschappijleer op een school heeft gegeven (zoals altijd). Van Kessel dacht dat Annemarie Jorritsma als verkenner namens de VVD aangewezen zal worden die opzoek gaat naar mogelijke coalities. Nu weten we dat zij het niet is geworden, maar Edith Schippers.

Directeur van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis, Carla van Baalen, boog zich tijdens het heerlijke en uitgebreide ontbijt ook over de formatie. Volgens haar gaat een coalitie vormen met drie partijen niet lukken, maar vier of vijf partijen wel.

In het NOS journaal van die vroege ochtend hoorde ik dat er haast geen onzekerheid bestond over de basis van het nieuwe kabinet. Ook in Nijmegen was er weinig tot geen twijfel. Van Baalen ziet in ieder geval de grote winnaars samen het kabinet vormen: VVD, CDA, D66. Deze drie partijen zijn samen goed voor 71 zetels. Nog steeds een minderheid… Omdat ik goed heb opgelet tijdens de lessen politiek op school, weet ik dat een minderheidskabinet in Nederland niet gebruikelijk is. Dus is het aannemelijk dat er een vierde partij gaat aanschuiven. Maar de vraag is welke dat zou zijn… Van Baalen denkt de Christen-Unie of GroenLinks. Zij denkt dat de Christen-Unie meer voor de hand ligt na het slotdebat van 14 maart tussen de CU en VVD. Hier hengelde de CU al naar het meedoen in de coalitie. Tussen GroenLinks en de VVD botert het nog niet zo. Ook Sophie van Bijsterveld, lid van de Eerste Kamer en hoogleraar in Nijmegen deelt deze opvatting.

Tot in de laatste tien minuten van het formatie-ontbijt werd er niet over de PVV gesproken. Het is natuurlijk bij iedereen al bekend dat Wilders niet in de coalitie gaat zitten. Bijna alle grote partijen hebben samenwerking met hem uitgesloten. Omdat in verschillende binnenlandse en buitenlandse media afgevraagd wordt of deze uitslag gezien kan worden als een overwinning op het populisme, kon dit niet zomaar onbesproken blijven aan onze ontbijttafel. Politicoloog Andrej Zaslove: “In het buitenland waren media door de Brexit en door Trump bijna hysterisch geworden over het populisme.” Volgens hem moet het populisme in Nederland ook niet onderschat worden. Hij meent dat het steeds ‘normaler’ wordt in onze samenleving en deel uitmaakt van het politiek systeem. Maar Zaslove is van mening dat Wilders zijn strategie moet heroverwegen omdat er ander binnenkort een eind kan komen aan de ‘one-man show’. Kiezen tussen aan de kant schuiven of meedoen met andere partijen ziet hij als de twee enige opties.

Het zoeken naar een vierde partner zal nog niet zo’n makkelijke opdracht worden, vrees ik.