Wiskundestudent rekent af met Sleepwet

Science Park Amsterdam: een knooppunt van vooraanstaand onderwijs, hoogwaardig onderzoek én het thuishonk van de initiatiefnemers van het referendum tegen de nieuwe Sleepwet. Tijn de Vos, een van de initiatiefnemers van het referendum, vertelt waarom we ons zorgen maken om de nieuwe wet.

Vanaf 1 mei 2018 wordt de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) uitgebreid. Dit komt doordat deze wet dateert uit 2002 en er geen regels instaan over  internetverkeer. De nieuwe wet staat beter bekend als de Sleepwet, naar het ‘sleepnet’ dat de geheime diensten als het ware toegang geeft tot het internetverkeer van een gehele buurt, wanneer daar zich een verdacht persoon bevindt. Thats right: met ingang van deze wet kunnen diensten zoals de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) toegang verkrijgen tot het internetverkeer van alle burgers in Nederland. Tijn de Vos besloot samen met een groepje medestudenten dat dit een onverantwoord voorstel was.

Geboren op Reddit

“Het verhaal begint op Reddit, ergens in augustus. Een van de initiatiefnemers, Marlou Gijzen, was actief op deze forumsite waar mensen zich zorgen maakten om de nieuwe Sleepwet. Iemand stelde voor om een referendum te houden over de invoer van de wet. Je kunt niet elke willekeurige dag een referendum aanvragen, dus hield Marlou referendumovereenwet.nl in de gaten tot dit mogelijk was. Vanuit haar mede redditgebruikers was er echter niet veel animo, dus besloot ze wat medestudenten op te trommelen.”

Na een appje in de chat van de studievereniging en belangstelling van oud-klasgenootje Nina was het vijftal gevormd: Luca van der Kamp, Nina Boelsums, Marlou Gijzen, Joran van Apeldoorn en Tijn de Vos zijn de bètastudenten aan de UvA die maar liefst 407.582 handtekeningen inzamelden vóór het referendum tégen de Sleepwet.

“Iedereen heeft iets te verbergen”

Je kunt merken dat De Vos vaker te maken krijgt met journalisten: veel antwoorden op standaardvragen komen er als een riedeltje uit en kan hij vast opzeggen in zijn slaap. Bijvoorbeeld: volgens Tijn een van de sufste argumenten tegen het referendum: ‘maar ik heb toch niks te verbergen?’ “Iedereen heeft iets te verbergen,” is het steevaste tegenargument.

“Stel dat je op zoek bent naar een nieuwe baan, dan wil je waarschijnlijk niet dat je huidige baas hiervan af weet. Het hoeven helemaal geen illegale dingen te zijn: gewoon ‘normale’ feiten waarvan je liever niet hebt dat jan en alleman dit te weten kan komen. Door de wet kan informatie in verkeerde handen terecht komen. Biecht je aan je dokter op dat je stiekem weleens een sigaret opsteekt? Je gaat twee keer nadenken of je wel eerlijk kunt blijven tegen je huisarts als je je zorgverzekeringspremie ziet stijgen.” Dit zou echter alleen kunnen gebeuren wanneer jouw zorgverzekeraar onder de overheid valt.

Privacy is een belangrijk onderdeel van onze maatschappij. “Doktoren hebben hun beroepsgeheim en advocaten zijn verantwoordelijkheid voor hun cliënten. Zakelijke dienstverleners hebben toegang tot vertrouwelijke documenten, maar met de Sleepwet of soortgelijke wetten blijft het daar niet bij.”

Journalisten: pas op voor het chilling-effect

Tijn weet door wie hij geïnterviewd wordt: hij legt strategisch uit waarom het voor mij als journalist belangrijk is dat de wet tegengehouden wordt. “Journalisten kunnen geen bronbescherming meer bieden. Het chilling-effect ontstaat, waar mensen, en vooral (onderzoeks)journalisten bepaalde dingen niet meer durven te zeggen en op te schrijven, met angst dat het tegen ze gebruikt kan worden. Zo wordt onderzoek misgelopen en persvrijheid beperkt. Je hebt geen kwade bedoelingen – maar kan toch worden afgeluisterd, en wanneer jij veelvuldig ‘Isis’ googled zal je niet onderaan het lijstje staan.”

Wat betreft de wet als middel om terreur te bestrijden is Tijn niet overtuigd. Mensen met een criminele achtergrond of mensen die verdacht worden van criminaliteit mogen namelijk al afgeluisterd worden. Het motief dat deze nieuwe wet terroristen die communiceren via online apps zoals Whatsapp tegen zal gaan is achterhaald, vinden de aanhangers van het referendum. “Alle terroristen van de aanslagen afgelopen tijd waren al bekend bij de geheime diensten. Meer kan ik er ook niet van maken.”

Niet elke burger van Nederland is een bètastudent die dagelijks te maken krijgt met wiskunde, natuurkunde, logica en informatica. Maar ook aan mensen die er in de eerste instantie niet veel van snappen legt Tijn het makkelijk uit. Met voorbeelden zoals eerder genoemd vertaalt hij de soms moeilijk te begrijpen wet naar simpele ideeën. “Ik geniet op elk familiefeestje,” lacht hij. Ondanks dat, geeft hij toe dat er ook ingewikkeldere kanten zitten aan de wet. Volgens De Vos lijkt het echter alsof er in de politiek zelf soms nog kennis ontbreekt over het onderwerp. Een specifiek voorbeeld noemen blijkt moeilijk voor de wiskundestudent. Politici laten dit volgens De Vos gewoon zien aan hoe ze het probleem zoveel mogelijk weg willen schuiven, zoals Buma’s uitspraak waar hij zegt dit referendum niet als een ‘echt’ referendum te beschouwen. “Ach, ja, wij

Foto door: Annelene Schulze

als bètastudenten hebben er natuurlijk wel wat meer verstand van dan Buma en Plasterk.”

“Het is ons gelukt”

Wachten met juichen tot 21 maart, wanneer het referendum gehouden zal worden, doen de initiatiefnemers niet. Het doel is volgens hen met het grote aantal handtekeningen en media-aandacht al behaald. “Onze missie was om het probleem bespreekbaar te maken. Om het uit het achterkamertje van de politiek naar het maatschappelijke debat te verplaatsen. Het is ons gelukt om mensen erover te laten praten. De Sleepwet is meer dan alleen ‘oh, was de Piratenpartij daar niet mee bezig?’ Dit is een voorbeeld van een one-issue partij, terwijl het de hele politiek aangaat.” In de toekomst ziet Tijn daarom ook een debat over het probleem op grotere schaal: “Data analisten moeten meepraten, mensen die er echt verstand van hebben. Niet alleen politici die zeggen zo is het en zo moet het, want: terrorisme. Ik wil júíst ook dat er van die kant sterke, inhoudelijke argumenten op tafel komen.”

Of de kans dat er in Den Haag iets gedaan wordt met de uitkomst van het referendum reëel is? Daarover zijn de meningen in het groepje studenten wel verdeeld, vermeldt Tijn lacherig. “Ik kijk niet op van Buma’s stelling dat er niks gedaan wordt met de uitkomst. Het zou vreemd zijn als dit anders was. De politiek zegt: ‘wij hebben gewoon gelijk.’ Ze proberen het debat uit de weg te gaan. Wij maken valide punten, zij proberen op hun manier alleen de mensen weg te houden van de stembus.”

Wat betreft de uitslag, kan dit logischerwijze twee kanten op. “We zijn de sjaak als er voor die tijd een aanslag wordt gepleegd in of rondom Nederland. Dan zijn mensen bang, stemmen ze uit angst en wordt de uitkomst een vette ja. Dat is wat deze wet is, een angstgreep, een schijnmiddel tegen terrorisme.” Tijn durft wel optimistisch te zijn. Het feit dat de ingang van de wet uitgesteld wordt, ziet Tijn als kans op speling. “Ik hoop dat ze er iets mee doen, al kan het net zo goed zijn dat dat niet het geval is. Maar een hoge opkomst die massaal tégen de wet stemt kunnen ze niet links laten liggen.”

Geschreven door: Fleur Hendrickx