‘Wij willen niet naar het paleis, wij willen de begraafplaats zien’

Het bezoeken van het Anne Frank huis, een keertje naar kamp Amersfoort of lekker griezelen in Amsterdam Dungeon. Allemaal vormen van dark tourism, een vorm van toerisme waar historische plekken worden bezocht die in verband staan met de dood. Sommige plekken zijn druk bezocht, maar de meeste trekken nog geen grote aantallen toeristen. Overtoerisme is een (letterlijk) groeiend probleem in Nederland. Een oplossing hiervoor zou kunnen zijn om meer toerisme naar de duistere plekken van ons land te trekken, maar is dit wel ethisch verantwoord? Karel Werdler is docent toerisme en gespecialiseerd op het gebied van dark tourism. Hij vertelt ons wat de mogelijkheden zijn.

Foto : Karel Werdler

Na zijn studie toerisme werd hij reisleider. Hij begeleide toeristen in de hele de wereld om de mooiste plekken te zien, maar hij merkte dat de toeristen steeds bijzondere verzoeken deden. “Wij willen niet naar het paleis, wij willen de begraafplaats zien” Hij snapte hier niets van. Waarom zou je in je vakantie een begraafplaats bezoeken. Hij besloot het te onderzoeken. Nu is hij opdrachtgever vanuit het institute of dark tourism en research In Lanceshire en heeft het succesvolle boek ‘Dark tourism; de dood achterna’ geschreven.

“Ik blijf het vreemd vinden dat de dood een bepaalde aantrekkingskracht heeft. Dat mensen tijdens hun vrolijke vakantie besluiten een begraafplaats of vernietigingskamp te bezoeken.”

Hij begeleid studenten die onderzoek doen naar de vraag of een bepaalde plek wel bij het begrip dark tourism past, een leerling die de ethiek bestudeerd maar de meeste studenten bekijken wat de motieven zijn van mensen om naar zo’n plek te komen.

Er zijn verschillende redenen waarom mensen naar een dark tourism plek gaan.

“Zelf heb ik veel onderzoek gedaan naar begraafplaatsen in Nederland en mensen komen daar omdat er bijvoorbeeld bekende mensen liggen, omdat ze de kunst willen bekijken maar wat je ook vaak hoort is dat mensen zeggen dat het zo’n mooie rustige plek is. Dit zijn ook plekken waar men over de dood nadenkt. De dood is het laatste grote raadsel. Er zijn verschillende mensen die wel geloven in een bepaald einde maar niemand weet dat echt zeker. Hierdoor denken mensen er nog graag over na.”

“Mensen die bijvoorbeeld naar een spookhuis gaan, die gaan echt om te griezelen”

Foto : Beau Buurstede

 

Het blijft belangrijk om te kijken waarom mensen naar deze plekken gaan. “Het is bijvoorbeeld goed voor de productontwikkeling. Als je weet waarom mensen naar de plek toekomen dan kun je hierop inspelen.”

“Door deze plekken te bezoeken zien mensen het als iets dat echt gebeurd is en niet meer als een verhaaltje uit een boek.”

 

Het voordeel wat veel dark tourism plekken hebben is dat ze uniek zijn in de wereld. Deze authenticiteit is iets wat bij de meeste consumenten erg hoog speelt de laatste tijd. “Je kunt op sommige plekken de geschiedenis echt voelen. Het is daar echt gebeurd en dat trekt mensen aan. Door deze plekken te bezoeken zien mensen het als iets dat echt gebeurd is en niet meer als een verhaaltje uit een boek.”

 

De keerzijde

 

Maar dark tourism heeft ook een keerzijde. “Ik vind het raar dat een plek als Auschwitz een toeristische bestemming is geworden. Ik ben in de jaren 70 in Auschwitz geweest. Toen was het nog een heel politiek beladen plek waar weinig toeristen kwamen. De dingen die toen opengesteld waren hadden echt als doel te voorkomen dat het in de toekomst nog een keer zou gebeuren. Je hebt daar nu een souvenirwinkel, toiletten en zelfs een restaurant. Dit is apart want het heeft niets meer te maken met het in standhouden van de herinnering.”

 

Je ziet vaak ook dat Aziatische toeristen een hele andere band hebben met de 2e wereldoorlog en heel anders naar het monument kijken. “Zij maken bijvoorbeeld selfies bij de monumenten. Ook jongeren doen dit overigens. Zij voelen zich nou eenmaal minder betrokken.”

 

“Een tijd geleden was ik op een UMWTO zeg maar de verenigde naties als het op toerisme aankomt. De secretary general zei daar tegen mij dat dark tourism geen goed begrip is want het geeft een negatieve smaak aan het toerisme.”

De woorden dark, zwart of donker hebben vaak een negatieve bijsmaak. “Als mijn studenten onderzoek doen moet ik hen wel waarschuwen door te zeggen dat het voor kan komen dat iemand niet geassocieerd wilt worden met het begrip dark tourism omdat het negatief klinkt.”

“Een voorbeeld hiervan is ook het Anne Frank huis. De organisatie hiervan zal nooit zeggen dat het een plek is van dark tourism. Daarvoor heeft het teveel negatieve associaties. Zij zeggen ‘wij zijn een plek die juist hoop moet bieden en we strijden tegen racisme en nationaalsocialisme.’ Ik snap hun manier van denken, maar of ze nou willen of niet het Anne Frank huis is een dark tourism plek.

 

“Wanneer heeft de plek nog het doel wat het ooit voor ogen had en wanneer wordt het voor commerciële doeleinden uitgebuit?”

 

“Ik denk dat het dark tourism de komende jaren nog erg zal groeien. Dit komt omdat de plekken goed passen in de huidige belangen van de toerist en omdat er steeds meer plekken bijkomen. Wel zullen we het dan misschien moeilijk krijgen met het ethische aspect van dark tourism. Wanneer heeft de plek nog het doel wat het ooit voor ogen had en wanneer wordt het voor commerciële doeleinden uitgebuit?”

 

Reistrend: Dark tourism


https://brandpunt.kro-ncrv.nl/brandpunt/de-opkomst-van-duister-toerisme/
http://www.bbc.com/news/world-europe-38675835
http://www.nritmedia.nl/file/VTS_2012_3_Werdler.pdf

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/gezellig-op-reis-naar-duistere-plekken/
http://www.natgeotraveler.nl/artikel/de-duisterste-vorm-van-toerisme
http://www.celth.nl/k/nl/n738/news/view/15979/15419/project-dark-tourism-leisure-experiences-in-nederland.html
http://www.mmnieuws.nl/article/een-duistere-vorm-van-cultureel-toerisme/
https://www.trouw.nl/home/de-dood-achterna~a56b5062/
http://darkheritageproject.blogspot.nl/2017/04/interview-karel-werdler-24-maart-2017.html
http://darkheritageproject.blogspot.nl
http://www.dvhn.nl/groningen/Vlog-Waarom-gaan-mensen-op-vakantie-in-de-Gazastrook-22361590.html
https://www.nrc.nl/nieuws/2015/08/01/cool-kerkers-en-knekels-kijken-1519938-a898728