‘Je kan vaak aan het profiel zien of iemand een catfish is’

Paula de Boer – de Schipper uit Hoevelaken heeft een passie voor social media. Vanuit deze passie is ze haar eigen bedrijf begonnen als social media consulent. Ze maakt veel gebruik van vriendschapsnetwerken voor de PR van bedrijven door deze online zichtbaar- en vindbaar te maken. In haar ervaring heeft ze vaak te maken gehad met catfishing, waardoor de Boer – de Schipper deze nu herkent en mensen informatie geeft over catfishing.

Van 2012 tot en met 2014 gaf 1,5% van alle Nederlanders vanaf 15 jaar aan weleens slachtoffer te zijn geweest van identiteitsfraude op internet, dit blijkt uit een rapport van het CBS. Dit gebeurt vaak door een catfish. Een catfish is iemand die zich online andersvoordoet dan dat deze persoon in werkelijkheid is. Dit kunnen mensen of bedrijven zijn. Men maakt een nepprofiel aan met verzonnen naam- en gegevens en een profielfoto van iemand anders. Het gevaar van een catfish is dat deze veel moeite steekt in zijn of haar slachtoffer zodat het vertrouwen gewonnen wordt.

“Je kan vaak zien aan het profiel of het een catfish is. De profielfoto’s zijn er doelbewust op geplaatst om zichzelf beter voor te doen dan ze eigenlijk zijn. Het zijn vaak foto’s waar mensen op staan met een hoge functie, of modellen. Te mooi om waard te zijn eigenlijk. Er wordt ook een andere naam gebruikt. De persoon doet zich voor als degene op de foto, maar toch net een beetje anders. Mensen trappen vaak toch in de sluwheid van een catfish omdat zij niet de kennis hebben, of een beetje naïef zijn.”

“Ik heb natuurlijk ook eens een uitnodiging gekregen van een catfish. Van een Nederlander. Het was een knappe man natuurlijk. Ik heb zijn profielfoto gegoogeld. Het bleek dat het iemand anders was en dat de persoon die mij toevoegde zich anders voordeed. Toen heb ik wel op zijn Facebooktijdlijn gezet: “goh, jij doet je wel voor als iemand heel anders. Waarschijnlijk ben jij in het echt niet zo knap.” Binnen no time was het hele profiel weg.”

“Catfishing gebeurt vooral op Facebook omdat je daar natuurlijk veel beeld hebt. Op Facebook heb je een profielfoto, een coverfoto, een fotoalbum, een tijdlijn en je kan allerlei informatie over jezelf toevoegen. Op datingsites zijn ook veel catfishes actief om dezelfde redenen als op Facebook, maar ook omdat er minder controle op is zoals op Facebook. Je kan op datingsites minder snel een profiel rapporteren zoals dat op Facebook wel kan.”

Er zijn altijd twee type slachtoffers als het om catfishing gaat: degene waarvan foto’s gestolen worden en worden gebruikt voor een vals profiel, en degene die in de maling wordt genomen door een catfish.

De reden van een catfish kan verschillend zijn. Dit kan uit onzekerheid zijn; iemand wordt gepest in het dagelijks leven en wil zich beter voor doen en wel geliefd worden, of iemand voelt zich heel erg ondergewaardeerd, het kan uit spanning zijn, uit financieel opzicht of om een virus te verspreiden. De bedoeling van een catfish is altijd misbruik te maken van iemand. Of dit nu financieel is, cybercriminaliteit is, door te pesten is, of gewoonweg door de identiteitsfraude van een catfish; een catfish staat bekend om het online misbruik maken. “Een catfish voegt zo veel mogelijk mensen toe, zeker als het gaat om iemand met een groot netwerk, om bijvoorbeeld een virus te verspreiden. Het hele netwerk wordt bereikt. Zo kunnen er e-mailadressen worden achterhaald die doorverkocht kunnen worden. Er kan natuurlijk ook op een financiële manier misbruik gemaakt worden. Dit kan ook door virussen te verspreiden en zo achter bankgegevens te komen. Maar iemand kan zich ook anders voor doen online, raakt aan de praat met iemand, ze worden steeds closer en er wordt geld afgetroggeld voor bijvoorbeeld in vliegticket. Een paar dagen later is het hele catfishprofiel verdwenen”.

“Wanneer er vermoed wordt dat iemand een catfish is, is het het beste om het profiel en deze persoon even na te kijken. Kijk waar de persoon vandaan komt, de naam van de persoon en naar de vrienden van de persoon. Als de catfish gemeenschappelijke vrienden heeft, wil dit nog niet zeggen dat je hem of haar ook moet accepteren. Dit kan gewoon een manier zijn om zo veel mogelijk vrienden te krijgen en weer bij iemand in zijn netwerk te komen. Het is ook erg belangrijk om naar de foto van het profiel te kijken. Deze kan je door speciale zoekmachines halen zoals Google image search. Je ziet dan precies wie de foto eigenlijk heeft geplaatst. Als het echt een catfish blijkt te zijn, dan is het profiel rapporteren het beste wat je kan doen.”

“Of catfishing strafbaar is, is moeilijk te zeggen. Op zich is het gebruiken van een andere naam op internet niet strafbaar. Het verspreiden van virussen en het aftroggelen van geld is daarentegen wel strafbaar, maar moeilijk te achterhalen.” Identiteitsfraude is strafbaar wanneer er een strafbaar feit gepleegd wordt. Via internet is dit alleen strafbaar wanneer er inloggegevens of pincodes worden gebruikt om diensten en producten te krijgen op andermans naam.

Uit onderzoeken van het CBS is gebleken dat in 2007 nog maar 75.000 slachtoffers waren van online identiteitsfraude en in 2012 waren dit 450.000 in Nederland. Vooral mensen in de leeftijdscategorie 25- tot en met 45 jarige en 45- tot en met 65-jarige zijn twee keer zo vaak slachtoffer van identiteitsfraude. Jongeren zijn minder snel slachtoffer omdat zij dagelijks gebruik maken van het internet. Zij weten hoe het er online aan toe gaat en bouwen zo enige ervaring op. Ook zijn jongeren beter in staat virussen te herkennen en zich hier tegen te beschermen.

“Catfishing gaat zeker groeien. De vergrijzing in Nederland gaat verdwijnen en meer mensen zullen online gaan. Men komt ook al steeds jonger in aanraking met het internet. Hoe meer mensen er online zullen gaan, hoe meer catfishes er ook zullen opduiken. Ik denk wel dat men uiteindelijk een stuk kundiger gaat worden en beter zal weten hoe zij met catfishing om moeten gaan.”