Rouw- en verliesdeskundige Janine Gerris: ‘’Laat je niet gek maken door anderen.’’

Iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken, de dood. Maar hoe gaat het daarna eigenlijk verder? Wat doe je als een geliefde komt te overlijden? Janine Gerris, rouw- en verliesdeskundige, helpt nabestaanden met het oppakken van hun leven na dit soort heftige gebeurtenissen.

Waarom heeft u ervoor gekozen om uzelf te verdiepen in rouw?

‘’Ik was toen en ben nog steeds werkzaam op de Juridische Hogeschool Avans Fontys als studieadviseur en als lid van de community verlies en rouw. Dit is een groep van deskundigen die verlies en rouw binnen alle lagen van de Avans organisatie onder de aandacht brengen. Net voor de zomervakantie een aantal jaar geleden pleegde een studente zelfmoord door voor de trein te springen. Dit had ontzettend veel impact op de rest van de studenten maar ook op mijn collega’s en op mij. Omdat ik zelf bezig was met afstuderen aan mijn HBO theologie in de afstudeerrichting jongeren en rouw. En omdat ik zag dat er onvoldoende deskundigheid was om dat rouwproces goed te laten verlopen voor iedereen, ben ik mezelf steeds meer gaan verdiepen in rouw. Ik ben toen nog vele opleidingen en cursussen gaan volgen met betrekking op rouw en verlies.’’

Wat vind u mooi aan uw werk?

‘’Het gaat echt ergens over. Het is fijn wanneer er iemand naar mij toe komt, er een klik is en je stappen kunt zetten met die persoon. Wat ik mooi vind aan het werk wat ik doe als rouwdeskundige op de Juridische School is dat je studenten echt verder op weg kunt helpen. Ze hoeven niet per se hun studie af te kappen. Ze kunnen doorgaan met hun leven ondanks dat er een groot verlies geleden is, door de ‘tools’ te gebruiken die ik ze probeer aan te leren.’’

Wat is de meest heftige gebeurtenis die u heeft meegemaakt op werkgebied? Zijn dat suïcides?

‘’Ja, dat vind ik persoonlijk inderdaad alle suïcides van studenten die ik heb meegemaakt op de Juridische School. Iedere keer opnieuw is dit heel erg heftig. In totaal zijn er elf sterfgevallen geweest in de tijd dat ik hier werk, en zes van die sterfgevallen zijn suïcides geweest. Deze zijn extra heftig omdat het dan om een jong iemand gaat die zelf besluit om uit het leven te stappen. Ook zit je met een groep studenten die compleet verslagen zijn en echt iets hebben van what the fuck is hier aan de hand? En je zit natuurlijk met de docenten die helemaal in shock zijn. Ik moet dan dus op heel veel fronten in actie komen. Terwijl het me zelf vaak ook wat doet omdat ik de studenten meestal ken.’’

Hoe houdt u werk en privé gescheiden?

‘’Daar moet ik echt wat voor doen. En ik moet eerlijk zeggen dat lukt me ook niet altijd. Soms is het zo heftig dat het mij ook raakt, dat mag natuurlijk ook want ik ben ook een mens. Ik vind het dan ook niet dat je pas professioneel bent als het je niet raakt, want dat zou natuurlijk raar zijn. Het is dus goed als het me raakt, maar het mag me niet zo raken dat ik er nachten van wakker lig. Als ik merk dat het echt te veel impact op mezelf heeft ga ik ook gewoon met mijn coach in gesprek. Dit is nog niet vaak gebeurd maar het is me enkele keren overkomen. Hoe ik werk en privé ook wel gescheiden kan houden is doordat ik zie dat mensen redelijk veel veerkracht hebben. Vaak is het zo dat als je mensen een stukje op weg helpt ze zich eigenlijk al wat beter voelen en weer meer zelf kunnen.’’

Wat is het belangrijkste om te doen als je in rouw bent?

‘’Als je zelf in rouw bent is het belangrijk dat je je niet gek laat maken door alles wat andere mensen vinden dat jij moet doen. Mensen zeggen allemaal verschillende dingen zoals ‘Je moet afleiding zoeken’ ‘Je moet er zoveel mogelijk over praten’ maar het belangrijkste is juist dat je moet doen waar jij je fijn bij voelt. Als jij even niet meer op stap wilt gaan met vrienden dan doe je dat niet, en als jij extreem veel op stap wilt gaan met vrienden dan doe je dat lekker. Je moet je dus niet laten leiden door anderen.

Wat ik als deskundige als eerste doe als er iemand bij mij komt voor hulp bij het rouwen is de persoon de vraag stellen: Wat heb jij nodig? En kan ik je daarbij helpen? Het moet echt vanuit de verlangens van de persoon zelf komen en ik wil graag helpen om een bepaald doel te bereiken. Wat ik ook iets heel belangrijks vind is het blijven normaliseren van het rouwproces. Vaak denken mensen dat de manier van hoe zij rouwen raar is, maar juist alles is normaal. Er gebeurt iets heel groots, dit gaat je leven veranderen en jij moet het op welke manier dan ook een plekje zien te geven.’’

Zijn er verschillende soorten rouw?

‘’Ja er zijn zeker verschillende soorten rouw. Denk dan bijvoorbeeld aan een echtscheiding, een overleden partner, een relatie die uitgaat, een huisdier dat is overleden of zelfs ouders die hun baan verliezen waardoor de ouders en kinderen het financieel zwaar hebben. Al deze dingen hebben een rouwproces nodig. Een poosje geleden kwam hier een mevrouw waarvan haar ouders 25 jaar geleden zijn gescheiden. Nadat ze een filmpje over scheidingen had gezien kwamen alle gevoelens van die scheiding weer boven en startte er opnieuw een rouwproces. Rouwen is namelijk een emotionele reactie op een betekenisvol verlies. Als iets of iemand veel betekenis heeft voor jou en je raakt het kwijt, moet je er uiteindelijk mee zien te dealen om verder te kunnen met je leven.’’

Zijn er bepaalde trends of dingen die populair zijn in het rouwen?

‘’Wat je ziet is wel dat het nu wel heel erg populair is om in de openbare ruimte te rouwen. Bijvoorbeeld met het overlijden van Andre Hazes, de kist kwam op de middenstip van het voetbalveld te staan en de hele Arena zat vol met huilende mensen. Dit is ook zo met herdenken, mensen herdenken bijvoorbeeld langs een weg als er iemand is verongelukt of door middel van een stille tocht. Vroeger zag je veel meer dat mensen naar de kerk gingen om te rouwen, maar nu de kerk steeds minder populair wordt zoeken mensen alternatieven. Daar zie ik echt wel ‘trends’ in, mensen die op een openbare plek bij samenkomen om steun te zoeken bij elkaar. Je ziet ook dat er via social media veel aandacht voor is, zo plaatsen mensen volledige verhalen op Facebook als er iemand is overleden. Dat was vroeger ook niet zo natuurlijk.’’

Wat doet u precies als u iemand helpt?

‘’Ik plan eerst ongeveer drie afspraken in om elkaar te leren kennen. Als er een klik is, komt er een intake waarin in die client bevraag over wat er precies aan de hand is en waarom hij of zij naar mij is gekomen. Ook stel ik vragen als ‘Hoe zou je willen dat het zou zijn?’ om erachter te komen hoe de client graag zou willen leven na het verlies. Na de intake ga ik samen met de client bekijken wat goede werkvormen zijn om diegene te kunnen helpen. Iemand die overleden is terughalen dat gaat niet, dus ik moet samen met de client echt een manier vinden waarop de client door kan gaan met zijn leven.

Persoonlijk werk ik heel praktisch. Ik werk veel met vloermatjes om situaties te kunnen uitleggen of te kunnen verduidelijken. Ik vraag mensen om muziek mee te nemen. Ik kijk stukjes van een film met de client. Of we gaan samen zingen of een stukje wandelen. En natuurlijk zijn we heel veel in gesprek. Het is heel verschillend, het is gewoon de manier van diegene om ermee bezig te kunnen zijn.’’

U werkt ook met kinderen, is het rouwproces van kinderen heel anders dan dat van volwassenen?

‘’Kinderen zijn heel erg in het moment. De ene keer zijn ze ontzettend verdrietig en de andere keer zijn ze er totaal niet mee bezig. Volwassenen zijn daar heel anders in, zij zijn zo bewust bezig met de toekomst en met het verleden, ze kunnen eindeloos piekeren. Kinderen zijn ook wel bezig met de toekomst maar nog niet zo bewust. Dat is echt de kracht van kinderen, ze zijn echt meesters in het zelf reguleren van hun gevoelens en ze zijn enorm veerkrachtig.’’

Vroeger heeft u in de psychiatrie gewerkt, is het lastiger om deze mensen te kunnen helpen met rouwen?

‘’Iemand met een depressie is bijvoorbeeld echt ziek. Als diezelfde persoon iemand verliest zal dat die depressie niet ten goede komen. Hier is dan ook extra zorg voor nodig. Toch denk ik dat het in wezen niet uitmaakt. Mensen rouwen namelijk evengoed, het is de depressie die het versterkt. Dus er is dan extra zorg nodig voor de depressie, want het proces van rouwen is eigenlijk iets op zichzelf. En hier is het normaliseren ook weer heel erg van belang. Vooral omdat deze mensen zelf al het idee hebben van ‘Ik ben gek en er deugd van alles niet’. Het rouwproces heeft ieder mens, en elke manier van omgaan met rouwen is normaal.’’