‘Roken is een achtergebleven station, dat doen we niet meer.’

In vijf jaar tijd is het roken onder jongeren van 5,9 naar 1,6 procent gedaald, zo meldt het CBS. Monique Croes is coördinator Stoppen-met-roken aan het Trimbos Instituut en vertelt ons waarom dit de afgelopen jaren zo een enorme sprong heeft gemaakt.

Door Adinda de Koster

Roken onder jongeren neemt af, ziet u een rookvrije generatie voor u?
“Het kan goed dat er een omslagpunt aankomt onder onze jongeren. Een groot deel denkt: wie wil dit nu nog? Waar roken vroeger echt stoer was, wordt het nu eerder als sneu beschouwd, dat geeft een contrast. Als dit kantelpunt eenmaal bereikt is, kan het heel snel gaan. Tabaksgebruikers voelen zich steeds meer gemarginaliseerd, door de vermindering van plekken waar je mag roken. Deze afname maakt de handeling minder aantrekkelijk. Rokers zeggen steeds vaker dat het voelt alsof zij een paria zijn van de samenleving en jongeren denken daardoor: het is niet cool om zo beschouwd te worden. Dat zet die de-normalisering onder de jeugd verder in. Een rookvrije generatie zou er zeker in kunnen zitten.”

Hoe komt het dat die de-normalisering pas sinds de afgelopen vijf jaar sterk zichtbaar is?
“Met name door een samenstelling van maatregelen. Denk hierbij aan de verandering in de wetgeving die de leeftijdsgrens in verkoop van alcohol en sigaretten van zestien naar achttien liet gaan. Ook is het verboden te roken op de werkplek en in de horeca. Dit verbod is dan al wel langer geleden ingegaan, maar het duurt altijd een tijdje voordat iets is doorgedrongen in een jeugdcultuur. Tegenwoordig is er ook steeds meer discussie of je nog mag roken op een terras, roken in pretparken. Deze verschijnselen zijn eerder nooit ter sprake geweest. Dan zijn er nog campagnes. De campagnes die voor jongeren zijn bedoeld, zijn vooral gericht op preventie van roken. Als je openbare plekken rookvrij maakt, heeft dat als doel om roken te voorkomen, net als die afschrikwekkende afbeeldingen op de pakjes. Je merkt dat deze dingen indruk maken op de jonge generatie.”

De extreme daling is alleen te zien bij jongeren tussen de twaalf en zestien jaar. Hoe komt het dat we geen verandering zien in een oudere leeftijdscategorie?
“Campagnes voorheen waren meer gericht op het stoppen van roken. Er werd bijvoorbeeld de slogan gebruikt ‘in elke roker zit een stopper’ of neem een andere campagne ‘Stoptober’. Het creëert een gezamenlijke sfeer, een actie waar je met z’n allen voor gaat. Toch hebben deze ‘stopcampagnes’ minder effect, met name omdat het lastiger is afstand te doen van een verslaving dan er aan te beginnen. Daarom zie je dat het roken onder de jeugd afneemt en de oudere, vaste rokers rond hetzelfde aantal blijft zweven.

Wat je wel gaat zien, is dat de jongere generatie effect heeft op de ouderen. Ze zeggen dan thuis: ‘pap, mam, ik wil niet meer dat je rookt’, of ‘wil je daarmee stoppen, ik vind het vies, ik ruik het aan je.’ Je ziet ze ons een nieuwe visie meegeven, een nieuwe cultuur opkomen. Roken is een achtergebleven station, dat doen we niet meer.”

Waar valt nog vooruitgang in te boeken zodat de rookvrije generatie waargemaakt kan worden?
“Op dit moment toch echt de oudere groep. Voorheen waarschuwden we vooral op de risico’s van roken. Tegenwoordig belichten we wat de voordelen zijn om te stoppen. Op het moment dat men erachter kwam dat roken heel slecht is, was het heel belangrijk om daar meer voorlichting over te geven. Ondertussen weten de rokers zelf ook wel wat de gevolgen zijn, ze hebben geen zin meer om dat aan te horen. Het liefst willen zij gewoon weten hoe anderen het voor elkaar hebben gekregen om van hun verslaving af te komen.

Verder weten we uit onderzoek dat prijsverhoging effectief is, dat is dan ook zeker wenselijk. Ook de plaats van verkoop zou invloed hebben op daling in rokers. Nu kun je sigaretten kopen waar je ook je groenten en fruit koopt. De overheid moet instellen dat je voor tabakswaren alleen nog in speciaal winkels terecht kunt, net zoals je sterke drank in de slijterij koopt. Dit is voor de jeugd ook een veel beter signaal dat roken echt ongezond is.

We zijn op de goede weg, er is al veel veranderd in de afgelopen tijd. Ik heb nog een kinderfoto van toen ik twee was aan de salontafel, met op tafel zo’n glaasje met sigaretten erin, zo grappig. Vroeger werden ze gewoon bij geboortes uitgedeeld en rookten mensen overal in huis, dat is nu ondenkbaar.”