Politiek Polen anno 2018: Voor naar achter en links naar rechts

Het politieke klimaat in Polen heeft tijdens de laatste verkiezingen in 2016 een aardige ruk naar rechts gekregen. Welke opmerkelijke veranderingen heeft dat teweeg gebracht? We vroegen het aan Zosia Moszkowska,  een Poolse webeditor uit Gdansk.  

Aanval op de scheiding der machten

‘Twee en een half jaar geleden hadden we de verkiezingen, waarbij een centraal rechtse partij won. Daarvoor heeft centraal links acht jaar lang geregeerd. Dat is nogal een omslag. Ik vind het een lastig onderwerp. Polen is een groot land, als je kijkt naar de steun die verschillende partijen krijgen, zou ik zeggen dat Polen verdeeld is in tweeën. Vergelijkbaar met de politieke situatie in de VS. Ikzelf ben een linkse liberaal en ik ben dus niet zo objectief. Ik weet zeker dat als je iemand had gesproken die rechts is, dat diegene had gezegd dat de huidige regering geweldig is, maar ik zit aan de andere kant van het spectrum.

“De president was al rechts en stemde niet in met het voorstel van de linkse partij”

Wat ik ervaar als het naarste probleem, is hoe de rechtse partij de rechtbanken manipuleert. Je hebt in Polen een constitutionele rechtbank met vijftien rechters, allemaal aangewezen door voorgaande presidenten. De vorige regering had een paar rechters aangewezen voordat ze verkiezingen verloor. De president moet dat goedkeuren. De president was al rechts en stemde niet in met het voorstel van de linkse partij en wachtte tot de rechtse partij aan de macht kwam. Die kozen hun eigen rechters en daar stemde de president wel mee in. Ik kan nog geen concrete situaties opnoemen waarin het overduidelijk is geweest dat de rechters niet objectief zijn, maar wie weet… Als je kijkt naar de meningen daarover, ook van grote namen in het recht en academici, dan zeggen ze allemaal: “Dit kunnen ze niet maken, het is een aanval op de scheiding der machten!”’

“Soms wordt er weleens gepraat over een wet die abortussen in alle omstandigheden verbiedt”

Geen abortussen of morning-afterpil
‘In Polen mag je enkel abortus plegen als de zwangerschap komt door een verkrachting, als de foetus erg beschadigd is en als het leven van de vrouw in gevaar is, maar niet op eigen verzoek. Dat betekent niet dat het niet gebeurt; de wat rijkere vrouwen gaan daarvoor naar andere landen waar het wel is toegestaan. Soms wordt er weleens gepraat over een wet die abortussen in alle omstandigheden verbiedt. Daar is de afgelopen jaren een paar keer tegen geprotesteerd. Ik denk niet dat die wet er komt. Slechts tien procent van de bevolking is echt tegen alle soorten abortussen. Maar de regering heeft het ook lastig gemaakt om aan de morning-afterpil te komen. Je kunt die nu enkel krijgen via de dokter, maar soms moet je in Polen drie weken wachten tot je bij de dokter terecht kunt.’

“Alsof iemand hier vrijwillig zou willen wonen”

Ook steeds meer rechtse jongeren
‘Tien jaar geleden verstopte je als jonge liberaal de stemkaart van je conservatieve opa in Polen, tegenwoordig komen er steeds meer rechtse jongeren bij. Polen heeft in z’n geschiedenis veel vijanden gekend en dat verenigde de mensen in het land. Daarom creëert de heersende partij het idee dat we nu ook een vijand hebben, zoals de EU. Of dat we overspoeld worden met vluchtelingen.
Grappig, alsof iemand hier vrijwillig zou willen wonen. Ook is het jammer dat nationale symbolen het laatste aantal jaren geassocieerd worden met rechtse mensen. Ik zou nu geen shirt met de Poolse vlag meer willen dragen, wat eigenlijk nergens op slaat. Nationale symbolen zijn voor iedereen.’

De slechte luchtkwaliteit
‘Polen vertrouwt nog steeds op kolen en investeert niet in hernieuwbare energie. De luchtkwaliteit is nu zo slecht dat mensen wakker worden en vinden dat er iets aan moet gebeuren, maar dat had jaren geleden al gemoeten. De mentaliteit van de mensen is niet erg milieuvriendelijk. Laatst werd er in mijn stad een nieuwe manier van afval scheiden geïntroduceerd en mensen kwamen in opstand, omdat ze niet wisten waar ze al die verschillende prullenbakken kwijt moesten. Een groot probleem is de leeftijd van de auto’s hier. De meeste auto’s zijn tweedehandsjes uit Duitsland. Twintig jaar oude Diesels enzovoorts. Weinig mensen kunnen zich een nieuwe, hybride of milieuvriendelijke auto veroorloven, tenzij de regering ingrijpt. Ik zie dat niet snel veranderen. Wat betreft luchtkwaliteit en het stemgedrag van mensen: vaak staat luchtkwaliteit op plek vijftien op de lijst van speerpunten. Bijna alle linkse partijen vinden dat er iets aan moet veranderen en zelfs de huidige regering geeft toe dat de luchtkwaliteit zeer slecht is in Polen. Maar geen enkele partij wil de slechterik zijn die de koolmijnen sluit, want dan zullen er duizenden banen verloren gaan. En dat kun je er verzekerd van zijn dat je partij niet gekozen gaat worden bij de volgende verkiezingen. Over vijftien jaar zouden het helden kunnen zijn, maar niemand is dapper genoeg om het te doen.’