Ondanks emancipatie nog steeds vrouwendiscriminatie in Spanje

‘Een seksistisch land? Ja, dat zijn we nog steeds’

In het afgelopen jaar is het aantal oproepen van vrouwen die te maken hebben met seksistisch geweld in Spanje met liefst 60 procent gestegen. Dat is te wijten aan hoe vrouwen in verschillende media worden afgebeeld, maar ook aan de thuisblijfmaatregelen vanwege het coronavirus.

Een vrouwendag en een dag tegen vrouwengeweld zijn nog altijd belangrijk in de hele wereld. Zeker ook in Spanje. Dit omdat de rol van de vrouw in de Spaanse maatschappij onder druk lijkt te staan. Een hoogleraar van een Madrileense universiteit spreekt over dit verschijnsel.

Ervaringsdeskundige
Rocío Navarro is een blonde vrouw van 52 jaar die werkt op de Madrileense Universiteit Carlos III als professor in het district Getafe, een voorstad ten zuiden van Madrid. Momenteel geeft ze mediastudies, waaronder journalistiek en communicatie.

Rocío heeft eerder les gegeven over de geschiedenis van mensenrechten. Ze heeft haar studenten vooral verteld over de Spaanse vrouwenemancipatie en hoe deze in de afgelopen decennia eruit heeft gezien. Die tijdbalk loopt van de begindagen van het feminisme (eind van de 19e eeuw) tot nu (vierde feministische golf).

De vrouwenpositie in Spanje
Voor haar werk kijkt Rocío natuurlijk naar de positie van de vrouw in de afgelopen decennia. Ze schenkt aandacht aan vrouwenparticipatie in de maatschappij en filmindustrie, maar zeker ook aan de discriminatie en het geweld tegen vrouwen.

De professor heeft haar leerlingen laten zien waar discriminatie zich voordoet, bijvoorbeeld op het witte doek. “Er zijn verschillende manieren van geweld die je in films te zien krijgt”, legt Rocío uit. Ze zegt dat die gewelddadigheid te maken heeft met het woord ‘acceptatie’. In films van over de hele wereld werd, en wordt nog steeds, vrouwonvriendelijk handelen gezien als iets ‘normaals’. “Ze acteren alsof het negatief behandelen van vrouwen als een doodnormale zaak wordt gezien. In sommige films worden vrouwen neergezet als seksuele en aantrekkelijke wezens zonder enige rechten en zonder tegenspraak. Iemand die je bovendien mag mishandelen en verkrachten”, vertelt ze.

Ze geeft een aantal voorbeelden van die films: “In films zoals Twilight en Gone with the Wind wordt geweld gebruikt op een romantische manier, en dat lijkt op het eerste gezicht positief. Vrouwen worden verkracht omdat ze seks willen met diegene waarop ze verliefd zijn: de verkrachter. De man gebruiken daarbij geweld omdat hij van haar houdt en isoleren vrouwen uit liefde”, zegt Rocío.

Het normaliseren van vrouwendiscriminatie en -geweld is absoluut niet alleen zichtbaar in films. Rocío ziet op tv weleens vrouwonvriendelijke commercials voorbijkomen. “In sommige Spaanse reclames worden vrouwen mishandeld, vastgebonden aan stoelen, krijgen ze tape over hun mond of worden ze geslagen. Deze beelden krijgen mensen die vrouwen op deze manier willen behandelen dus mee. Deze mannen denken dat deze reclames de werkelijkheid zijn en voelen zich daardoor gesteund”, zegt ze.

Rocío heeft zelf ook iets meegemaakt in haar verleden waarbij ze mishandeld is. Een man sloeg en duwde tiener Rocío tijdens het uitgaan in een discotheek. Op dat moment voelde ze zich rot, maar daarna heeft ze er eigenlijk niet meer zo vaak aan teruggedacht.

Ze wordt daarnaast weleens op straat nageroepen en dan worden er vervelende dingen tegen haar gezegd. Rocío: “Een willekeurige man op straat heeft gezegd dat ik geen rechten heb of niet alles mag zeggen. Gewoon iemand die ik niet kende. Ik schrok wel van die uitspraak. Dat er nog steeds mensen zo kunnen denken.”

Vandaag de dag
Spanje is een land dat zich fanatiek inzet voor de verbetering van vrouwenrechten. Dat zie je in bepaalde beroepen. Vrouwen zijn steeds vaker vertegenwoordigd in hoge functies binnen de politiek of het bedrijfsleven. Zo is 65 procent van de ministers en staatssecretarissen binnen het Sánchez-kabinet een vrouw. Er wordt bovendien meer gelet op gelijke salarissen, hoewel deze nog lang niet gelijk zijn. Op deze gebieden is Spanje vooruitstrevend en het Zuid-Europese land staat in de top-tien landen wereldwijd als het gaat om een groeiende vrouwenemancipatie.

Aan de andere kant wordt die vooruitgang verzwakt door het toenemende aantal meldingen van intimidatie, bedreigingen, discriminatie en geweld. Rocío benadrukt: “Spanje is op de goede weg, maar nog lang niet waar het zou moeten zijn.”

Gedurende de lockdown is er in de krant El País verschenen dat het aantal klachten van seksistisch geweld in april 2020 met 60 procent is gestegen in vergelijking met heel 2019. Vorig jaar zijn er in totaal 5400 oproepen gemeld, en in een jaar tijd is dat aantal klachten met 3200 meldingen toegenomen. The Guardian meldt zelfs dat er al drie Spaanse vrouwen zijn overleden door geweld thuis tijdens de noodtoestand.

Rocio weet dat de lockdown gevaarlijk kan zijn voor vrouwen met een seksistische partner:  “Tijdens de noodtoestand zijn er vrouwen die met hun discriminerende man opgesloten zitten en dus niet naar buiten kunnen om hulp te vragen. Gelukkig is er een noodnummer, om hulp te bieden en aan te geven dat ze bij hen een klacht kunnen indienen die zo bij de politie terechtkomt. De Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) kan ook helpen als onzekere vrouwen zich onderdrukt voelen en daarbij adviezen geven.”

Rocío: “Sommige (rechtse) politieke partijen, waaronder VOX, bagatelliseren of ontkennen vrouwendiscriminatie. Ze zien de problemen niet en leggen de schuld vaak bij de vrouw zelf neer. Die partijen zeggen dat vrouwen het geweld uitlokken omdat ze bijvoorbeeld niet gehoorzamen aan de man of een andere mening hebben. Als actiegroepen in de media meer acceptatie en emancipatie willen gebruiken die antifeministische partijen de term ‘feministische propaganda’.”

Op de ‘moeilijke’ vraag of ze haar moederland beschouwt als een seksistisch land hoeft Rocío dan ook niet lang na te denken. “Ja, dat zijn we nog steeds, en dat is aan zoveel dingen te zien. We leven in een strenge patriarchale samenleving, de vrouw wordt gezien als object. Vrouwen krijgen beter betaald dan vroeger, maar die salarissen worden nog altijd niet volledig gelijkgesteld aan dat van mannen.”

Toch denkt ze dat de huidige generatie, millennials en generatie-Z, vaker zullen opkomen voor vrouwenrechten om meer in actie door protesten en zich te verzetten tegen de huidige situatie. “Ondanks alles heb ik vertrouwen in de toekomst. In mijn klassen zijn genoeg jongeren die zich aansluiten bij activistische groepen die opkomen voor belangen van bijvoorbeeld LHBT’ers of vrouwen. Ik zie bovendien dat deze trend zich ontwikkelt, in Spanje, en in de rest van de wereld. Dat doet mij goed.”