Hoogleraar Bas van den Putte: vanuit communicatieoogpunt beter als Rutte en de Jonge plaatsmaken

Het vertrouwen in het Nederlandse coronabeleid is enorm laag, blijkt uit onderzoek van het RIVM. Maar 16% van de deelnemers is positief over de aanpak van de coronacrisis. Volgens hoogleraar Gezondheidscommunicatie aan de Universiteit van Amsterdam Bas van den Putte, ligt dat onder andere aan de communicatie. “Mensen horen bij de persconferenties vooral het positieve. Maar juist dat optimisme bij Rutte en De Jonge zorgt voor teleurstelling bij de mensen.”

 

Bas van den Putte (61) is expert op het gebied van gezondheidscommunicatie. De  hoogleraar is daarnaast lid van de wetenschappelijke adviesraad van de RIVM Corona Gedragsunit. De gedragsunit doet onderzoek naar het gedrag van mensen tijdens de coronacrisis. Ook doet het onderzoek naar hoe de overheid het beste de coronaboodschap kan overbrengen. Volgens hem moet de overheid reëler zijn over wat er kan gebeuren, in plaats van steeds maar optimistisch zijn. “Ik heb liever dat het meevalt dan dat het tegenvalt.”

 

Boodschap anders overbrengen

De communicatie vanuit de overheid is volgens Van den Putte nog niet veel verbeterd sinds het begin van de crisis. “Ik bedacht anderhalf jaar geleden de slogan ‘het virus communiceert beter dan het kabinet’, kan ik nu eigenlijk wel herhalen.”

Dat komt mede omdat Rutte en De Jonge altijd optimistisch zijn, maar dat is juist niet wat je in huidige situatie steeds moet doen. “Juist dat optimisme bij Rutte en De Jonge zorgt voor teleurstelling bij de mensen. En mensen horen bij de persconferenties vooral positieve dingen en dat komt omdat we die graag horen. Maar je moet mensen ook voorbereiden op de nieuwe varianten zoals de omikronvariant.”

De hoogleraar stelt voor om het over een andere boeg te gooien: het moet duidelijker worden wat de maatregelen voor zin hebben. “Mensen houden zich beter aan de maatregelen als ze ook snappen waarom die maatregel nodig is. Mensen hebben meer behoefte aan duiding en achtergronden. Dus stel dat je een maatregel opvolgt, hoeveel scheelt dat dan in ziekenhuisopnames of in de besmettingen. Op die manier komen ze te weten dat het effectief is als zij die maatregel opvolgen.”

Die informatie zou volgens Van den Putte niet alleen in de persconferentie moeten worden gegeven. “Je kan het allemaal op een website zetten, maar daar gaat geen kip naartoe uiteindelijk. Bij zo’n persconferentie kan je wel wat vertellen, maar je kan dan alleen voorbeelden noemen. Ik denk dat er misschien toch in actualiteiten- en duidingsprogramma’s iemand uitleg moet komen geven. Vanuit de overheid moet er ook iemand journalisten zien te boeien met die cijfers. Ik denk ook wel dat journalisten hun verantwoordelijkheid voelen om mensen goed voor te lichten.”

Maar ook jongeren moeten worden bereikt. “Dat betekent dat je veel op social media moet doen, maar dan heb je wel de uitdaging dat je afhankelijk bent van klikgedrag. Je kan wel ergens een advertentie neerzetten, maar dan moet je hem wel zo maken dat jongeren klikken. Er zijn veel jongeren die dat niet doen. Je kan ook gebruik maken van influencers, die wel goed gevolgd worden. Maar dat heeft ook zo zijn beperkingen. Dus dan moet je wel even goed denken over een manier hoe je hen goed aanspreekt.”

 

Kabinetswissel perfecte moment voor nieuw beleid

Het vertrouwen in het beleid van het kabinet heeft nog nooit zo laag gelegen. Vanuit het oogpunt van vertrouwen zou Van den Putte het beter vinden als er nieuwe mensen aan het roer komen. “Met name Hugo de Jonge doet het  wat minder goed. Als ze geen vertrouwen in je hebben, waarom zouden ze dan doen wat jij van ze verlangt. Dat geldt overigens ook voor Rutte. Puur vanuit het communicatieve oogpunt zou het goed zijn als bij VWS een nieuw iemand komt. En dan moet ik erbij zeggen dat ik hier geen oordeel uitspreek over het ministerschap van De Jonge, misschien is hij wel heel erg goed.”

De hoogleraar zegt dat het een goed idee is om het coronabeleid op de schop te gooien bij de aankomende kabinetswissel. “Je moet eigenlijk gewoon het hele beleid omgooien. En dat moet je door nieuwe mensen laten doen. Het kan vanuit het communicatieoogpunt helpen als die persoon wel de juiste toon weet te raken.

Tekst gaat verder onder foto.

Mensen houden zich wel aan maatregelen

Ondanks dat het vertrouwen in het beleid zo laag is, houden mensen zich de laatste tijd wel meer aan de maatregelen. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat toen de coronacijfers weer flink stegen, mensen zich weer meer aan de maatregelen gingen houden. “Je ziet ook in cijfers van de laatste weken dat de angst voor het virus is gestegen”, zegt Van den Putte over het draagvlak. “Op dit moment zegt zelfs tweederde van de mensen in enquêtes dat ze meer maatregelen willen.”

Volgens de hoogleraar hebben niet alleen de stijgende cijfers invloed op de toename van het draagvlak, maar ook de nieuwe omikronvariant beïnvloedt mensen. Die variant bleek eind november officieel in Nederland te zijn aangetroffen. “De omikronvariant is een nieuwe speler. Mensen waren namelijk een beetje gewend geraakt aan de Deltavariant. Er was sprake van een stabiele situatie. De cijfers gingen een beetje heen en weer, maar we merkten er niet echt meer wat van. Met elke ramp leer je leven na een tijdje. En het gaat dus om een nieuwe speler en dat zet in mensen hun hoofd een knop om: oké, er is iets nieuws, wat gaat dat worden? Dus iets nieuws geeft ons onzekerheid.”

 

Verbeteringen in persconferentie

Toch vond de hoogleraar dat er wel verbeteringen waren te zien tijdens de persconferentie van Mark Rutte en Hugo de Jonge op 14 december. “Ik vond ze serieus overkomen, het was serieuzer dan eerder. Normaal gesproken zijn ze vooral heel optimistisch. Het was nu ook wel duidelijk dat er een grote zorg bij ze leeft vanwege de omikronvariant. Normaal gesproken is de sfeer meer van ‘als het minder kan, dan doen we dat’, maar dat was nu helemaal niet.”

De hoogleraar zegt ook dat zij er niet meer van uit moeten gaan dat het virus weggaat. “Ik denk eerder ‘leren leven met het virus’ en dat is gelukkig nu voor het eerst gezegd door Hugo de Jonge. En dat wordt al maanden geadviseerd door het RIVM Corona Gedragsunit.”

Er komt vrijdag een nieuw advies van het Outbreak Management Team over mogelijke extra maatregelen. Die zijn mogelijk nodig vanwege de nieuwe coronavariant. Dat er gesproken werd bij de persconferentie van 4 december over extra maatregelen, vond Van den Putte goed. “Mijn collega communicatiehoogleraren en ik zeggen al twee jaar: bereid mensen erop voor dat het niet zo voorbij is. Virologen zeggen al twee jaar: het virus zal zich blijven ontwikkelen. En het is goed om mensen daarop voor te bereiden want dan kunnen ze zich daar alvast op instellen. En als het dan niet gebeurt dan valt het weer mee.”

 

Dit interview is afgenomen op woensdag 15 december, de dag na de persconferentie van dinsdag 14 december. In dit interview is dus de lockdown, die sinds zondag 19 december geldt, niet meegenomen.