Het Arnhems Stadsportret

Wij als redactiegroep hebben geprobeerd Arnhems rijke karakter samen te vatten in dit artikel. Ondanks dat er er stukjes zijn van Arnhem die wij niet belichten in dit stuk, denken wij deze stad te kunnen te beschrijven met de hand van deze bundel.

 

Geschiedenis

Eusebiuskerk Arnhem, 1945 © Gelders archief

Op 10 mei 1940 vallen de Duitse troepen succesvol Arnhem binnen. Met haar strategische ligging speelde ze een belangrijke rol. Na 4 jaar bezet te zijn kwamen er geluiden dat Nederland bevrijd zou worden. De geallieerden kwamen met een plan om Arnhem te bevrijden. Door de zware gevechten in de stad werden alle inwoners geëvacueerd. Arnhem veranderde zo in een spookstad. De geallieerden slagen er niet in om Arnhem te bevrijden. Op 5 mei 1945 is de oorlog voorbij en is ook Arnhem nu bevrijd. De stad is zwaar getroffen door de oorlog. De inwoners die na de bevrijding terug keren naar hun stad zien dat er bijna niets meer over is. Vooral het centrum is erg zwaar getroffen. Arnhem ligt in puin en as en haar inwoners beginnen aan de wederopbouw van de stad.

 

Populatie

Arnhem is een stad vol historie en diversiteit. Uit cijfers van Gemeente Arnhem werd in 2020 gemeten dat er 161.368 mensen in Arnhem wonen. Ten opzichte van 1996 is dat gestegen met 19%. De bevolkingssamenstelling heeft merendeels een Nederlandse achtergrond (66,8%), maar ook mensen met een Turkse achtergrond (5,3%) en niet-westerse achtergrond (9,8%) hebben een aandeel in de samenleving.

Ciska en Chris van Dee in hun eigen kaaswinkel van Dee © Manouk Anakotta

Volgens het rapport Staat van de Stad 2020 geven Arnhemmers wijkveiligheid 2020 gemiddeld een 6,7 en 29% van de Arnhemmers voelt zich wel eens onveilig in eigen buurt. Er zijn wel grote verschillen per wijk. Wijken als Spijkerkwartier (46%), Centrum (43%) en Klarendal (40%), zijn de wijken waar inwoners zich het vaakst onveilig voelen.

Chris en Ciska van Dee wonen in de Koningstraat in het hartje centrum van Arnhem. Sinds 1985 wonen ze boven hun eigen kaaswinkel: van Dee. Ze hebben de stad in de jaren flink zien veranderen vertelt Chris.

“Arnhem is een stad met veel winkels en variatie. Voor corona bruiste de stad van gezelligheid en leuke terrasjes van horecagelegenheden en dat is wel echt iets wat we nu erg missen. We hebben vrijwel nooit overlast of nare ervaringen. We zijn nog altijd positief over ons Arnhem”.

Ook de 76-jarige John Huisman is trots op zijn stad waar hij geboren en getogen is. Hij woont nu 25 jaar in het centrum, maar heeft daarvoor als klein jongentje aan de Rijnkade gewoond. “Ik speelde daar op het puin van de oorlog, in mijn beleving toen was het allemaal één groot spel”, zegt John. Zijn favoriete plekje in Arnhem is het Jansplein. “In de lente, wanneer de bomen mooi in bloei staan, als de horeca terrasjes open zijn en de vogeltjes fluiten, lijkt het net op een Frans plein. Met zicht op het oude postkantoor en een biertje in de hand, genieten!”, aldus John

De binnenstad van Arnhem is verdeeld in acht kwartieren met elk een eigen icoon en karakter. Het gaat om Rozetkwartier, Rijnkwartier, Musiskwartier, Korenkwartier, Stationskwartier, Eusebiuskwartier, 7 Straatjes en het Janskwartier. Naast de kwartieren bestaat de binnenstad uit het winkelhart, het uitgaansgebied en een groot deel van culturele voorzieningen van de Gelderse hoofdstad.

 

Cultuur

De Eusebius © Mayee Macco

Door corona ligt de cultuursector in Arnhem plat. Zodra het normale leven weer opgepakt kan worden, is er genoeg te beleven in de Gelderse hoofdstad. Burgers Zoo, het Openlucht Museum en de Eusebiuskerk, dit en meer is allemaal te vinden in het diverse culturele leven van Arnhem. Ze biedt een breed scala aan musea, uitgaans- en ontspanningsgelegenheden en kent een rijke natuur met haar Sonsbeekpark.

Cultuur maakt trots, geeft plekken een uitstraling en biedt levendigheid. Door cultuur te verbinden op persoonlijk niveau, wordt het een reden om naar de binnenstad te gaan, om er te wonen of te verblijven. Het zet je aan het denken en geeft een middel om te laten zien wie je bent, aldus Urban Retail een bureau dat mensen verbindt met plekken en vice versa.

De wethouder van Cultuur in Arnhem, Hans de Vroome (D66) zegt: “Als wij een bruisend cultureel leven hebben, dan zijn wij een aantrekkelijke vestigingsstad.” De Gelderse hoofdstad verstrekt jaarlijks ruim 31 miljoen euro aan subsidie, aldus het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Arnhem maakt deel uit van de informele G9-groep van gemeenten die het meest aan cultuur uitgeven. Deze groep bestaat uit negen grote steden die een centrum bieden voor kunst en cultuur. Het zijn steden die naast podia ook hoger kunstonderwijs aanbieden, zo zit in Arnhem de kunstacademie ArtEZ.

De veelzijdige stad kent een uitgestrekte cultuursector. Ze heeft een klein cabaretpodium, maar ze kent ook het Musis concertgebouw met duizenden stoelen en nog vele andere filmhuizen, bioscopen en theaters. Arnhem heeft veertien musea waaronder het Airborne Museum en het niet te vergeten Watermuseum.

Naast dat Arnhem een rijke cultuur en natuur heeft, zijn er ook vele winkels te vinden. De binnenstad heeft een variëteit aan winkels: van grote winkelketens tot kleine boetiekjes. Er is voor elk wat wils.

 

Kunst

Arnhem is een kleurrijke stad. De Arnhemse kunst is niet alleen in musea te vinden, maar ook op straat. In het centrum en in buitenwijken zie je overal kunstwerken of muurschilderingen. Voor de echte kunstliefhebber staat er in het komende artikel een overzicht van een aantal pronkstukken in Arnhem.

Sonsbeektentoonstelling

Het Hert van Arnhem © Eva Guelen

In 1949 werd de eerste Sonsbeektentoonstelling georganiseerd. Dit is een vierjaarlijkse tentoonstelling in het sonsbeekpark om hedendaagse kunst te presenteren. Vaak in het kader van de Sonsbeektentoonstelling wordt er kunst geschonken aan de stad.

In het midden van het Willemsplein zie je het hert van Arnhem. Het beeld is gemaakt door de franse kunstenaar François Pompon en werd tentoongesteld in 1952 bij

de sonsbeektentoonstelling. In 1953 is het hert geplaatst op het plein.

Dit werk van de Arnhemse kunstenaar Sivanski. kan je vinden op Brigant, de kroeg aan de Apeldoornstraat. Ter ere van de Sonsbeektentoonstelling uit 2016 werd dit werk gemaakt.

Schilderwerk ter ere van de sonsbeektentoonstelling © Eva Guelen

De Arnhemse dame

Midden op het Velperplein staat een beeld van een Arnhemse dame. Het heet de Bacchante dat vrij vertaald een lichtzinnige, dronken vrouw betekent. Het beeld werd driehonderd jaar geleden gemaakt maar tijdens de slag om Arnhem werd het zwaar beschadigd. In 2012 is ze weer teruggeplaatst en momenteel heeft de dame een mondkapje op. Dat is toepasselijk voor deze tijd.

De Arnhemse Dame © Eva Guelen

Feestaardvarken

Sinds 2013 kun je in het Bartokpark een enorm feestaardvarken vinden. Dit kunstwerk is maar liefst 9 meter hoog, 13 meter breed en 30 meter lang en is het grootste kunstwerk in Nederland. Het werk is gemaakt door Florentijn Hofman en werd geschonken door Burgers’ zoo aan Arnhem ter ere van het 100 jarige bestaan. Het varken bestaat uit beton en staal en is dus sterk genoeg om kinderen erop te laten spelen. Toch moet het feestaardvarken een andere plek zoeken omdat er nieuwe huizen komen in het park.

Het Feestaardvarken © Eva Guelen

Klarendal

© Eva Guelen

Klarendal is een wijk in Arnhem. Vroeger had de wijk een slechte naam wegens veel criminaliteit, maar tegenwoordig is de wijk een stuk vrolijker en kleurrijker. De wijk staat bomvol met muurschilderingen en er staat ook nog de ouderwetse, Hollandse molen ‘De Kroon’. De molen werd gebouwd in 1849 aan de Amsterdamseweg, maar in 1870 verplaatst naar de Klarendalseweg waar hij nu nog steeds staat. De molen wordt op dit moment nog altijd gebruikt voor het malen van  graan en in het weekend is de molen open voor publiek.

De Hollandse Molen ‘De Kroon’ © Eva Guelen

© Eva Guelen

In 2018 is er een televisieprogramma over Klarendal gemaakt. In ‘Typisch Klarendal’ maakte Nederland kennis met bijzondere typetjes uit de wijk, maar ook met de kunst en verschillende muurschilderingen in Klarendal. De serie bestaat uit twaalf afleveringen en ook de 70-jarige kunstschilder Sjacco Dubois komt aan bod. Hij schildert al jaren lang het heelal, maar heeft nog nooit een schilderij verkocht. Sjacco is één van de kunstenaars uit Klarendal waar naast hem nog vele andere kunstenaars en modeontwerpers wonen. Veel van hen komen ook voor in de serie die te zien is op NPO start.

Vitesse

In Arnhem-zuid ligt het Gelredome, het stadion van Vitesse. De voetbalclub is naast de kunst in Arnhem ook een uithangbord van de stad. Is daar dan niks van te zien in de stad? In het centrum niet zo veel. Echter, als je onderweg bent naar het stadion en door de tunnels onder de Nijmeegse baan doorloopt vind je allerlei muurschilderingen die je aan Vitesse doen denken. Zo staat er een afbeelding van de KNVB-beker die Vitesse in 2017 won en daarnaast staat het Gelredome afgebeeld. Het zijn verre van amateuristische schilderingen die in deze tunnels zijn gemaakt door de vele details die zijn aangebracht. Daarom behoren deze schilderingen ook zeker tot de kunstverzameling in Arnhem.

 

muurschilderingen van Vitesse © Eva Guelen