“Dus eigenlijk zijn er heel veel takken van de psychologie in verweven, het kijkt specifiek naar afwijkend gedrag.”

Door Rosalie van Blijenburgh

Op de universiteit van Tilburg wordt er een major klinische, forensische psychologie gegeven. Om er achter te komen wat het verband is tussen deze major en het onderwerp misdaad, sprak ik met een universitair docent.

  • Wat houdt forensische psychologie precies in?
    Klinische forensische psychologie is een wetenschap die zich met van alles bezighoudt, maar in het bijzonder met afwijkend gedrag.
    Wij, als onderzoekers in de forensische psychologie, gaan ook kijken naar persoonlijkheid. Bijvoorbeeld kunnen mensen die antisociaal gedrag vertonen een antisociale persoonlijkheidsstoornis hebben? Eigenlijk is dat een karakterstoornis waarbij mensen allerlei antisociale gedragingen gaan vertonen en dat kan dan ook nog een beetje erger worden, denk bijvoorbeeld aan psychopathie.
    Het zit soms echt in je karakter of het kan een stoornis zijn. Een karakter, dat er dan toe leidt dat je bepaalde antisociale gedragingen gaat vertonen of delicten gaat plegen. Er hangen ook bepaalde cognities mee samen, patronen, dus wat er in je hersenen omgaat. Daardoor kunnen er dan ook delicten of antisociale gedragingen voorkomen. Mensen die bijvoorbeeld een paranoïde persoonlijkheidsstoornis hebben, denken dat ze achtervolgd worden, dat aliens hen gaan komen halen, misschien ook dingen horen en zien die er niet zijn ,dat kan er ook mee gepaard gaan. Dan is het natuurlijk een beetje logisch als je denkt dat die achter je aanzitten dat je misschien bepaalde delicten gaat plegen.
    Binnen de forensische psychologie gaan we beschrijven wat er allemaal mis is en ook gaan we trachten te verklaren hoe dat nu komt. We proberen dan vooral bij die klinische forensische psychologie ook te gaan kijken naar preventie en interventie.

    En dan diagnostiek, dat slaat op meten.We gaan risicofactoren meten, dus echt vragen stellen en dan kijken hoe hoog scoort iemand daarop en aan de hand daarvan wordt risicotaxatie gedaan. Dan ga je eigenlijk de kans proberen in te schatten dat die persoon een opnieuw een delict gaat plegen. Iemand zit bijvoorbeeld in TBS en dan wordt er nagedacht, mogen we die persoon al dan niet vrijlaten. Vervolgens kijkt men dan naar de scores op die risicotaxatie-instrumenten.
    Dus eigenlijk zou je kunnen samenvatten, het is een recente wetenschap die zich bezighoudt met allemaal zaken. Het is niet zo zeer een eiland, maar het neemt eigenlijk stukjes van andere wetenschappen, het beroept zich daarop, dus eigenlijk zijn er heel veel takken van de psychologie in verweven.

     

  • Denkt u dat forensische psychologie meer past bij politiewerk of bij maatschappelijk werk?
    Ik zou liever zeggen bij psychologenwerk alleen dan in de forensische settings. Natuurlijk zijn het alledrie hele belangrijke beroepen, politie, forensisch psycholoog en maatschappelijk werker, maar ze zijn alledrie ook wel anders. Je kunt het allemaal zien binnen het forensische, maar ik denk dat forensische psychologie echt wel past bij de forensisch psycholoog die dan vooral inzet op behandelen , taxeren en onderzoeken. Die risicotaxatie-instrumenten moeten beslissingen nemen, dat wordt niet door de politie gedaan, maar ook niet door de maatschappelijk werker.”
  • Maken forensische psychologen ook profielen voor misdadigers?
    Nee niet echt, maar wat we natuurlijk wel doen, bijvoorbeeld bij die risicotaxatie, is dat we die instrumenten invullen en daar staan allemaal vragen in die duiden op bepaalde risicofactoren. Dus als je je vraag een beetje breder trekt zou je kunnen zeggen van: ‘ja, we maken wel een beetje een profiel op, zo van, oh ja die persoon heeft een grote kans om opnieuw de fout in te gaan, want hij is bijvoorbeeld heel vroeg gestart met delicten heeft heel veel op zijn kerfstok staan en hij heeft een heel zware antisociale persoonlijkheidsstoornis.’ We maken dus wel een soortgelijk iets, maar ik zou het zeker geen profilering noemen.” 
  • Wat doet een forensisch psycholoog en hoe worden mensen getest?

    Belangrijke aspecten zijn eerst onderzoek dus diagnostiek, hoe zit het met de persoonlijkheid, met de intelligentie, met andere dingen die worden bekeken? Dan behandeling, individuele therapie, groepsbehandeling en dan ook nadien terug die assessment risicotaxatie. Dus echt kijken, wat is de kans dat die persoon nu opnieuw een delict zou plegen? En daarmee echt helpen in de besluitvorming en dat rapporteren aan de rechter.
    Soms zit een uitslag er precies tussenin, want helaas blijft het psychologie het is niet zoals wiskunde dat het echt zwart of wit is. De rechters hebben natuurlijk graag, bijvoorbeeld bij die risicotaxatie-zaken dat je echt gewoon’ ja of nee’ zegt, maar het is niet altijd zo simpel. Degenen die de testen gedaan hebben afgenomen geven altijd een advies. Je bent daarnaast ook altijd met zijn tweeën, een psycholoog en een psychiater.


  • Wat voor werk kan je doen in het forensische werkveld?

    Uiteraard kan je als psycholoog bij de politie gaan werken, maar bijvoorbeeld ook in het huis van bewaring.
    Het huis van bewaring is ook een plek waar mensen in bewaring worden gehouden, maar het is geen gevangenschap.
    Natuurlijk werken er in de gevangenissen zelf forensisch psychologen, maar ze werken ook in penitentiaire psychiatrische centra. Dat zijn afdelingen in de gevangenis waar dan vooral zorg wordt geboden aan mensen met een mentale problematiek, dus een verstandelijke beperking. Zij zijn dan door een verstandelijke beperking delicten gaan plegen.
    Daarnaast heb je veel zorginstellingen, je hebt dus enerzijds de gevangenis en anderzijds de zorginstellingen. Verder heb je de ambulante zorg, daarbij wonen mensen thuis en gaan zij naar de psycholoog of psychiater voor behandeling, gesprekstherapie etc. Dat zijn de forensisch psychiatrische poliklinieken deeltijdbehandeling. Dan heb je nog een reeks andere zorginstellingen, deze stijgen qua beveiligingsniveau, dus van minder naar steeds meer beveiliging.

    Die forensische woonbegeleiding is niveau een, de forensisch psychiatrische afdeling is niveau twee, de forensisch, psychiatrische klinieken niveau drie. Die klinieken zijn echt de ziekenhuizen. Dan heb je ook nog specifiek de forensisch verslavingszorgklinieken, omdat er veel drank- en middelenmisbruik is. Tot slot, dat is dan niveau vier, het hoogste beveiligde niveau, de forensisch, psychiatrische centra. Dat is een synoniem voor de TBS-kliniek.

    Centra en klinieken kunnen even groot zijn, het verschil is gewoon dat het ‘hier’ echt gaat om een zeer hoog beveiligingsniveau. Dikkere muren, hogere tralies.”