Denmark, get to know the viking country

Denemarken. Het land van de vikingen en uitgerekte natuurgebieden. Een land dat bekend staat om zijn eerlijkheid, welvaart en verbondenheid.  “Gevonden portemonnees worden in Kopenhagen standaard terugbezorgd”, schreef Trouw eerder. Eerlijkheid en onderling vertrouwen hebben de Scandinaviërs van de Vikingen geërfd. De Scandinavische landen kennen dat vertrouwen alledrie.

Noorwegen en Zweden scoren namelijk net als Denemarken het hoogst in internationale onderzoeken naar geluk en vertrouwen. Van de Scandinaviërs zegt ruim de helft van de bevolking dat ze elkaar vertrouwen. In Frankrijk was dat in 2008 nog 23 procent en in Brazilië slechts 5 procent.

Wat lidmaatschappen betreft binnen Europa is Denemarken officieel een EU-lidstaat sinds 1 januari 1973. Sinds 1 maart 2001 maakt Denemarken uit van het Schengengebied. Denemarken is lid van de NAVO sinds 1949 en behoort daarmee tot de oudste leden van de NAVO. 

Wat is Denemarken meer dan vikingen, natuur en topprestaties op internationale ranglijsten? En wat kijken de Denen als wij in Nederland achter de buis zitten om de dag te eindigen met het ‘Acht uur journaal’ of letterlijk’ wakker worden met ‘WNL’? We zochten het voor je uit!


Let’s start with the Danish must-knows

Vikingen? 

De Vikingen of Noormannen waren (en hun nakomelingen zijn) Scandinavische bewoners van Zuid-Noorwegen, Denemarken en Zweden. De Vikingen waren het deel van de Noormannen dat op rooftocht ging. De gewone Noormannen waren boeren in Noorwegen, Zweden, Denemarken en IJsland. In veel gevallen wordt onderscheid gemaakt tussen beide termen, waarbij de term Noormannen staat voor de gehele bevolkingsgroep, terwijl met de term Vikingen slechts het zeevarende deel van die groep wordt bedoeld dat vanuit Scandinavië Europa introk. De huidige Denen, Zweden, Noren en IJslanders zijn grotendeels directe nakomelingen van de Noormannen.

De Vikingen maakten snelle en lichte boten voor het vervoer van personen, en grote (minstens 36 meter) langschepen voor het vervoer van vee en goederen en voor oorlogvoering.  Alle Vikingschepen konden gezeild en geroeid worden.


Het Deense land…

“Denmark is like a big family of people”

De Deense politiek en overheid in het kort

Staatsinrichting

Sinds de eerste grondwet van 1849 is Denemarken een constitutionele monarchie met als hoofd van de staat een monarch. In dit opzicht is Denemarken hetzelfde als Nederland, aangezien Nederland ook een constitutionele monarchie is met een koning en koningin aan het hoofd. Met de grondwet die in 1953 opgesteld werd kwam er een einde aan het bestaan van het Deense Hogerhuis. Ook werd de wetgevende macht aan het parlement toebedeeld. Ook in Denemarken wordt er gestemd, dit mag vanaf 18 jaar.

Wetgevende macht

De wetgevende macht wordt bekleed door het staatshoofd (op dit moment koningin Margrethe II), samen met het parlement, het Folketing, dat uit één kamer met 179 direct gekozen leden bestaat. Het parlement wordt samengesteld door een combinatie van een districtenstelsel en evenredige vertegenwoordiging. Sinds 2019 is Mette Frederiksen premier van Denemarken. Zij leidt een linkse minderheidsregering met gedoogsteun van andere linkse partijen.

Bestuurlijk Denemarken

Bestuurlijk was Denemarken tot 2007 verdeeld in 13 provincies en één autonome stad, Kopenhagen. Er waren 270 gemeenten. Lokale en regionale overheden hadden een grote mate van autonomie, die reeds was gegarandeerd in de grondwet van 1849. De Denen beschouwen de lokale autonomie als een van de meest verregaande in de wereld. Sinds 1 januari 2007 bestaat Denemarken uit 5 regio’s (regioner) en 98 gemeenten.


 

Bevolking (religie, taal)

De taal in Denemarken is Deens, een Noord-Germaanse taal met een aantal duidelijk onderscheiden dialecten. Duits wordt door een minderheid in Zuid-Jutland (Noord-Sleeswijk) gesproken. De belangrijkste immigrantentalen zijn het Turks, Urdu, Arabisch, Servo-Kroatisch, Faeröers, Zweeds en Noors.

“Denmark is like a secret little place with its own special language” 

Economie

Lange tijd was Denemarken hoofdzakelijk een landbouwland, maar na 1945 breidde het land zijn industriële sector drastisch uit, zodat deze tegenwoordig meer dan 25% en de landbouw minder dan 5% aan het bruto binnenlands product bijdraagt. Andere traditionele industrieën van Denemarken zijn de visserij en scheepsbouw, maar deze zijn ook afgenomen. Toch heeft Denemarken zijn landelijk karakter grotendeels behouden. Financiële en andere diensten, de handel en de vervoerssector zijn ook belangrijk voor de economie van het land. De koopkracht per hoofd van de bevolking was in 2005 de op vijf na hoogste ter wereld.


Denemarken in het nieuws

Het regeerakkoord in Denemarken is links en anti-migratie

Denemarken heeft een nieuwe regering van alleen sociaaldemocraten. Die gaat flink besteden aan onderwijs en zorg, maar blijft een streng immigratiebeleid voeren.

Alle ogen op Denemarken: ‘Wij snel open? Waarom gingen jullie zo laat dicht?’

Heel Europa kijkt naar Denemarken, het eerste land dat ruim twee weken geleden de lockdown versoepelde. Het goede nieuws: vooralsnog zijn de Denen tevreden.


Dit is waarom de Denen zo gelukkig zijn: vooral normaal doen

Hygge kent u inmiddels, lagom misschien ook al. Maar als u echt wilt meepraten, dan moet u dit lezen, het gaat over een typisch Deens begrip: janteloven.

Deens banenoverschot fnuikt economische groei

Denemarken kampt met een ongewoon probleem: het heeft een banenoverschot. De werkgelegenheid is groter dan het aantal gekwalificeerde werknemers. 


TV/radio/krant/podcast

In Nederland is het Journaal van acht uur“heilig”, maar hoe zitten de Denen erbij om acht uur? Kennen zij eenzelfde mediabeeld en zijn Deense journalisten ooit in gevaar geweest?  De journalistieke achtergronden van Denemarken…

TV2 en DR zijn het grootst

Deze uitspraak loopt waarschijnlijk niet het meest achter: De grootste in Denemarken is precies TV2 en de Deense radio. Ze hebben elke maand miljoenen gebruikers en dit is de go-to-media voor veel Denen. Persoonlijk zijn dit enkele van de eerste media die velen controleren als je een zaak wilt onderzoeken en er meer over wilt lezen.

Engelse TV/radio/krant/podcast welke berichten over Denemarken


De Deense journalistiek

Wat opvalt aan de Deense journalistiek is dat de vooropleiding die je start vaak volledig in het Engels is. In tegenstelling tot andere landen in Europa is het uitgangspunt van de meeste Deense journalistieke studies dus om naast het Deens het Engels goed te beheersen als journalist.

Denemarken staat op plek drie op de World Press Freedom Index 2020. 

Media als vierde macht

De media wordt vaak de vierde staatsmacht genoemd. Wanneer Deense media de vierde staatsmacht wordt genoemd, houdt dit verband met het feit dat de media een controlerende rol in de samenleving hebben. De media hebben namelijk de taak om zaken te onderzoeken die van communautair belang zijn. In deze context zijn de media de waakhond van de democratie. – Een waakhond die over de heersers waakt en ervoor zorgt dat niemand hun macht misbruikt.


 

Zweedse journalist vermoord door Deense uitvinder 

Denemarken in negatief daglicht

Op 10 augustus 2017 ging de Zweedse freelance journalist Kim Wall aan boord van de midgetonderzeeër UC3 Nautilus met de bedoeling de eigenaar, ondernemer Peter Madsen, te interviewen . Ze werd als vermist opgegeven nadat de onderzeeër niet naar Refshaleøen in Kopenhagen was teruggekeerd. De onderzeeër werd de volgende ochtend gezonken gevonden en Madsen werd gearresteerd nadat hij uit het water was gered. Tussen 21 augustus en 29 november werden de uiteengereten lichaamsdelen van Wall op verschillende locaties in het gebied gevonden. Madsen werd beschuldigd van moord en werd op 25 april 2018 door het stadshof van Kopenhagen veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf na een wijdverbreid proces. De zaak is in Denemarken ook bekend als Ubådssagen (“De onderzeese zaak” ).

De vrijheid van meningsuiting in Denemarken wordt gegarandeerd door artikel 77 van de grondwet van 1849, waarin staat: “Het staat eenieder vrij zijn ideeën in gedrukte, schriftelijke en in spraak te publiceren, mits hij verantwoordelijk wordt gehouden voor een rechtbank. Censuur en andere preventieve maatregelen zullen nooit meer worden ingevoerd. “ Het was de Deense krant Jyllands Posten die 12 cartoons van de profeet Mohamed publiceerde die later door Charlie Hebdo in Frankrijk werden herdrukt.

Twee voorbeelden waarbij de journalist niet rechtvaardig behandeld wordt:


Journalistieke onafhankelijkheid in Denemarken

Kritische en open pers

Kennis van het optreden van politici is een voorwaarde voor een goed functionerende democratie . Daarom is het belangrijk dat de pers open en kritisch is. Als politici plotseling geld van burgers gaan misbruiken of andere schandalen maken, dan zouden de media de gelegenheid moeten krijgen om het misbruik te onthullen.

Journalisten hebben daarom het recht om de autoriteiten in de kaarten te kijken. Dit kan bijvoorbeeld door toegang tot documenten waar de journalist toegang heeft tot de documenten van de autoriteiten. Op deze manier helpen de media politici en ambtenaren in de oren te houden.

censuur

De media werkt niet in alle landen als waakhond. In veel landen is de media onderhevig aan censuur. Dit betekent dat de media alleen kunnen schrijven over dingen die de heersers behagen . In China worden journalisten bijvoorbeeld zwaar bestraft als ze artikelen schrijven die de regering bekritiseren. Censuur beperkt de persvrijheid , wat een belangrijk onderdeel is van een goed functionerende democratie.

Journalistieke organisatie in Denemarken

Denemarken behoort bij 1 van de 120 landen wiens belangen behartigt worden door de International Federation of journalists (IFJ). De Lokale en regionale journalistiek in Denemarken staat onder druk. Er zijn steeds minder financiële middelen beschikbaar, waardoor de journalistiek steeds minder beoefend wordt. In Denemarken werken ze met een ‘’hoe groter de redactie, hoe groter de subsidie’’ systeem. De Deense overheid subsidieert ook media-instellingen. Het geld wordt gebruikt vanuit de belastingen van iedereen. Op deze manier versterkt het volk de democratie en zo kan iedereen een krant kopen. Commerciële redacties die zich richten op een breed landelijk, regionaal of lokaal publiek, krijgen tot 35 procent van de redactionele kosten vergoed van de overheid. Ook worden Private media-instellingen gestimuleerd om bij te dragen aan een pluriform journalistiek aanbod.

De Deense competitie autoriteit zorgt ervoor dat er geen monopolievorming optreedt. De Persraad regelt media klachten over de uitzend media als de gedrukte media. Het opgerichte bureau Ritzau in 1866 is het enige Deense persagentschap. De belangrijkste mediaorganisaties zijn de Deense krantenuitgeverbond en het Deense mediaforum (Danske Mediers Forum), een groot bedrijf van 7 mediaorganisaties met de beide publieke omroepen DR en TV2 / Danmark. De Deense journalistenbond (Dansk Journalist Forbund), ministerie van cultuur en het media secretariaat hebben hun eigen rol in het journalistieke oogpunt. De radio en televisie raad is onafhankelijk en moet zich houden aan de omroepwet.


Nederlandse correspondenten in Denemarken

Rolien Créton (NOS journaal)

Rolien Creton is de NOS correspondent van Scandinavië en ze woont in Kopenhagen. Ze is getrouwd met de Deense journalist Henrik Brun. Ze maakt voornamelijk tv-reportages, radio-items en artikelen. Ze heeft een masters degree gehaald in Europese journalistiek. Ze heeft gestudeerd aan de Universiteit van Utrecht en ze schreef haar scriptie aan de universiteit van Aix-en-provence in Frankrijk. In 1998 ging ze aan de slag in Hilversum bij het documentary department Dutch Worldservice. Daarna is ze 15 jaar lang Scandinavië correspondent geweest voor de Telegraaf en tegenwoordig doet ze dit voor de NOS.

Inger Stokkink (freelance journalist)

Inger Stokkink is een freelance journalist en ze woont in Aarhus. Ze schrijft voornamelijk over educatie en integratie in Denemarken en over de politiek in Nederland en Denemarken. Ze heeft politiek gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam en journalistiek op de FHJ. Ze heeft onder andere gewerkt bij omroep Gelderland en TV2, een Deense tv zender. Sinds 2011 is ze freelance journalist. Ze doet voornamelijk researchen. Ze heeft haar eigen blog.


Opmerkelijk aan het Deense medialandschap…

Het Se Og Hor Schandaal:

Denemarken ziet zichzelf als een land met veel transparantie binnen de media en de overhead. Toch was er in 2014 een groot schandaal waar een gossip tijdschrif, corruptie en privacyschending in Denemarken in het middelpunt van de aandacht kwamen. Het roddelblad Se Og Hor zou de gegevens van een aantal Deense bekendheden, waaronder ook leden van de koninklijke familie, hebben gestolen om ze zo in de gaten te houden. Bankmedewerkers zouden zijn omgekocht om hun die informative te verschaffen.  Het leidde tot een grote discussie binnen Denemarken over de positie van de media. Sommigen vonden dat er strengere wetten moesten komen voor journalisten. Op hun beurt werden journalisten hierdoor nerveus over de journalistieke onafhankelijkheid en vrijheid. Zelfs Edward Snowden zij er iets over: “Anybody who writes an email in Aarhus, uses a credit card in Odense, or calls their mother in Copenhagen, will have their private records intercepted, analyzed, and stored not just by unaccountable State Security Bureaus, but even private companies and newspapers.”

Robot Journalism:

Ook in Denemarken wordt er gewerkt aan verschillende innovaties in de journalistiek wereld. Een opvallende daarvan is Robot Journalism. Borsen, een financieel dagblad in Denemarken, werkt samen met Google aan een robot die de financiële markt moet analyseren en er over moet schrijven. Het is niet de bedoeling dat het de menselijke journalist gaat vervangen – de robot doet nog onder aan zijn kwaliteit – maar juist tijd vrij gaat maken voor hen door de nieuwsitems waar niet veel creativiteit en originaliteit voor nodig is over te nemen (aandelenbeurs en resultaten van bedrijven).