‘Misschien gebruiken we in de toekomst wel Chinese woorden’

Marc van Oostendorp Foto: eigen archief

Door: Aron Kleeven
27-11-2019

In het onlangs uitgekomen boek Against English uiten Nederlandse taalkundigen en auteurs hun zorgen over de groeiende Engelse invloed binnen onze taal. Nederlands taalkundige Marc van Oostendorp deelt deze zorgen niet.

Vindt u dat de Nederlandse taal een belangrijk deel uitmaakt van de Nederlandse identiteit?

Er is eerder dit jaar een rapport verschenen van het SCP waaruit blijkt dat de Nederlanders dat vinden. Dus als er gevraagd wordt naar de Nederlandse identiteit staat de Nederlandse taal op nummer een. Dus dat zegt eigenlijk wel genoeg. Ik heb er zelf niet echt een duidelijke mening over. Maar uit de feiten blijkt het. Als mensen dat vinden dan is het dus zo.

Recent wordt er veel gesproken en geschreven over de Engelse invloed binnen de Nederlandse taal. Merkt u in uw werk ook dat er steeds meer Engels in de Nederlandse taal voorkomt?

Ja er wordt eigenlijk al een paar decennia over geklaagd, ik weet niet of het aan te tonen is dat het nu ook meer wordt. Het is ook belangrijk om te beseffen dat die zogenaamde invloed van het Engels beperkt blijft tot woorden, dat is weliswaar waar de mensen vaak aan denken bij taal. Maar uitspraken en grammatica zijn minstens even belangrijk. En als die worden aangetast is dat vaker een veel belangrijker teken dat er echt iets aan de hand is dan bij woorden. Want woorden zijn vaak heel vluchtig. En over een paar decennia dan heeft misschien niemand het meer over computers en gebruiken we misschien wel Chinese technologie en Chinese woorden. Uiteindelijk is het wel te zeggen dat tegenwoordig wat meer Engelse woorden gebruikt worden maar dat lijkt mij ook typisch iets dat generatiegebonden is. Dus dat er in de volgende generatie geen sprake meer van is.

Vorige week kwam het boek Against English uit waarin schrijvers hun zorgen uiten over de status van de Nederlandse taal en zich verzetten tegen de Engelse invloed in het Nederlands. Wat vindt u daarvan?

Ik denk dat die mensen heel slecht geïnformeerd zijn. Ik denk zelf dat het volkomen verkeerd is om ‘Against English’ te zeggen. Het is eigenlijk een oplossing voor niks. Ik bedoel, wat wil je? Moeten we onze grenzen sluiten? Hoe dan?

Waarom zijn die mensen dan slecht geïnformeerd?

Nou ze zeggen bijvoorbeeld dat het overnemen van het Engels een typisch Nederlands verschijnsel is. Ze vinden dat Nederlanders zich laten overlopen door de Engelse invloed en dat het verder in geen enkel ander land gebeurt. Ik denk dat ze dat zeggen omdat ze zich niet goed hebben ingelezen. Want het gebeurt namelijk overal in Europa, misschien in het ene land sneller dan in het andere en soms op andere manieren maar het gebeurt overal. Inclusief dat mensen overal denken dat dat typisch is voor hun land. En als je ‘Against English’ bent, en je jezelf alleen maar opsluit in je eigen taal, dan begrijp je eigenlijk ook je eigen taal veel minder goed, dan wanneer je dat niet doet.

Maakt u zich geen zorgen over de toekomst van de Nederlandse taal en de Engelse invloed zoals de schrijvers van het boek?

Nee, absoluut niet.

Merkt u naast de Engelse invloed nog andere veranderingen in de Nederlandse taal op?

Ja, zeker. Iedere taal verandert altijd en voortdurend, en voor zover we kunnen terugkijken in de geschiedenis is dat ook altijd zo geweest. Dus verandering hoort ook bij taal, en is nu dus ook gaande. En sommige veranderingen zijn heel groot en duren erg lang, en andere zijn heel klein.

Kunt u hier voorbeelden bij noemen?

Ja, iets wat al heel lang gaande is, is dat veel mensen nu zeggen ‘het huis wat te koop staat’ in plaats van ‘het huis dat te koop staat’. Vierhonderd jaar geleden gebruikten we altijd de D-vorm, dus bijvoorbeeld: dit is de man die ik heb gezien, dit is het boek dat ik heb gelezen, en dit is de stad daar ik woon. Toen klonk ‘de stad waar ik woon’ nog heel gek. Terwijl bij de zin: ‘het huis wat te koop staat’ je een beetje twijfelt aan of het wel goed is. Daaraan kun je dus zien dat er heel langzaam dingen veranderen. Dus eerst is het woord ‘daar’ eraan gegaan, en helemaal vervangen door het woord ‘waar’ dus nu is de zin; ‘het huis daar ik woon’ gewoon helemaal fout. Maar we weten dat over een paar honderd jaar de zin: ‘de man die ik heb gezien’ heel raar zal klinken en dat de zin: ‘de man wie ik heb gezien’ normaal zal zijn. Omdat we deze verandering nu al langzaam op gang zien komen.

Verwacht u daarnaast nog andere veranderingen in de toekomst binnen de Nederlandse taal?

Dat is bijna onmogelijk om te voorspellen, omdat je dan eigenlijk de hele toekomst moet kennen. Omdat belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen in de wereld de veranderingen in een taal beïnvloeden. Zo is de Engelse invloed nou eenmaal groot omdat Amerika en ook Engeland twee grootmachten zijn met veel invloed. Maar als dit in de toekomst afneemt en bijvoorbeeld China een ontzettend grote macht wordt, dan kan het zomaar zijn dat dat in de toekomst ook taalkundige gevolgen kan hebben. Dit is heel moeilijk te voorspellen omdat het ook moeilijk te voorspellen wat voor ontwikkelingen zich voor zullen doen in de wereld.