‘Elk keerpunt in de geschiedenis begint met een groepje drammers’

24 November 2019 – Nina Keijer
Er lijkt geen einde aan te komen: de zwarte pieten discussie. Het sinterklaasfeest, inclusief zwarte piet, behoort immers officieel tot Nederlands immaterieel erfgoed. Voor sommige Nederlanders is het een stukje identiteit dat ze niet kunnen, of willen, loslaten. Stefan van Teeffelen van Kick Out Zwarte Piet speelde nog geen acht jaar geleden zelf als zwarte piet, nu strijdt hij voor een wereld zonder.

’s-Hertogenbosch “Ik heb niet altijd gedacht zoals ik nu denk. Dat is best grappig eigenlijk, in 2011 speelde ik namelijk zelf nog als zwarte piet. Ik was me van geen enkel kwaad bewust. Het was in datzelfde jaar dat ik voor het eerst een beetje wakker geschud werd. Dit kwam voornamelijk door Jerry Afriyie, hij protesteerde in 2011 als een van de eersten tegen zwarte piet. In eerste instantie was mijn reactie, net als die van veel andere mensen toen der tijd, “Wat een gezeur! Waar gaat dit over?”

Die reactie was begrijpelijk. Elk keerpunt in de geschiedenis begon met een klein groepje mensen die iets anders wilden. Tegenwoordig zouden we die mensen “drammers” noemen. Of het nou gaat om het feminisme, de gay pride of de klimaatstakers van nu. In het begin gaat het allemaal nooit zo soepel. Dingen veranderen en dat gaat stroef. Het schuurt, maar dat moet. De stem van de minderheid komt anders niet aan tafel.

Nadat ik mijn weerstand overwonnen had, ben ik me goed in het onderwerp gaan verdiepen. Ik ben van alles gaan lezen over zwarte piet en heb toen veel geleerd. Zo kwam ik er achter dat de eerste krantenartikelen waarin melding werd gemaakt van het problematische karakter van zwarte piet, afstemmen uit 1930. De discussie is dus al veel langer gaande dan sommigen van ons doorhebben. Door de jaren heen is de vorm van het sinterklaasfeest al vaak veranderd. Zwarte piet zelf heeft er ook niet altijd hetzelfde uitgezien. Sommige mensen klampen zich vast aan onze tradities en willen dat deze blijven zoals ze nu zijn, omdat “ze altijd zo zijn geweest”, maar dat klopt dus helemaal niet.

Toen ik eenmaal begreep hoe kwetsend onze traditie voor sommigen kan zijn ben ik de jaren die daarop volgden erg actief geweest op sociale media. Ik plaatste berichten waarin ik mijn boodschap met anderen deelde en ging vaak discussies aan. Ik merkte na een tijdje dat de discussie polariseerde, er ontstonden conflicten. Ik had het gevoel dat er geen ruimte was voor de stem tegen zwarte piet. En als die stem wel klonk, werd deze onderdrukt door onder andere geweld en agressie. Steeds meer mensen in Nederland kwamen in actie. Dit was voor mij de aanleiding om achter het toetsenbord vandaan te komen en actief te protesteren.

Het feit dat er steeds mensen op de hoogte zijn van het probleem en in actie komen, hebben we onder andere te danken aan de groeiende aandacht in de media. Helaas geeft de media ook ruimte voor negatieve of haat reacties. En die zijn er in overvloed. Wat belangrijk is om te onthouden, is dat wij staan voor vreedzaam protest. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat wij onze mond houden, het blijft immers protest. Wel reageren wij altijd kalm en zullen we nooit gebruik maken van geweld. We blijven rustig, al worden we bedreigd of te kakken gezet, want dat gebeurt regelmatig. Vooral online, maar ook fysiek. Denk hierbij aan de voetbal hooligans in Eindhoven die afgelopen jaar onze demonstranten uitscholden en bekogelden met eieren en blikjes bier. Of de recente aanslag op een Kick Out Zwarte Piet vergadering in Den Haag, die met vuurwerkbommen en veel geweld bestormd werd. Dit noem ik echt een serieuze aanslag.

Vorige week zondag stonden we in Den Bosch te protesteren tegen zwarte piet. Vaak wordt ons dan door voorstanders verteld dat zwarte piet maar een onschuldig figuur is waar we ons niet druk om moeten maken. Vervolgens wordt er nog geen uur later gescholden met onder andere de term zwarte piet in het voetbalstadion van FC Den Bosch. Dit is een vorm van het alledaagse racisme waar wij ons sterk voor maken. Het argument “er is helemaal geen racisme” wordt hiermee meteen vol onderuit gehaald. Wat er zich afspeelde in het voetbal stadion was een vervelende gebeurtenis, toch heeft het wel de aandacht gevestigd op het racisme dat er dus daadwerkelijk is.

En terwijl de deur van het torentje in Den Haag plat gelopen wordt door gele hesjes, boeren en bouwers, wachten wij nog altijd op een reactie op onze vraag naar een gesprek met de politiek. Mark Rutte liet eerder deze week weten racisme niet met alleen wetgeving op te kunnen lossen. Ik begrijp dat daar inderdaad inzet van de volledige samenleving voor nodig is, maar het is niet alsof het volk nog niks doet. Sterker nog, wij zijn hier al jaren intensief mee bezig. En we zijn ook zeker niet van plan te stoppen. Ik zeg altijd maar zo: elf maanden lang zetten we ons in voor een inclusieve stad. We gaan op verschillende plekken in de stad het gesprek aan en geven voorlichting. Ook nodigen we scholen uit om de discussie te behandelen in lessen, zoals bij het vak maatschappijleer. En die ene laatste maand in het jaar zijn wij Kick Out Zwarte Piet. Na 5 december begint het dus eigenlijk pas.”