Raad met plagiaat

Je hoort voor het eerst een nieuw liedje op de radio. Toch komt die voor jou al erg bekend voor. Is hier sprake van een cover of van plagiaat?

De 47 jarige producer, componist en muziekmaker, Kees Tel heeft door zijn 27 jarige loopbaan al veel ervaring met tekortkomingen van de muziek en het misbruik van andermans teksten en liedjes. Tel heeft onder andere nummers als ‘Maak me gek’ van Gerard Joling geschreven en was mede producent van het nummer ‘Que si, que no’ van Jody Bernal. In 2009 heeft hij zelfs de “Vakprijs van het Nederlandse Lied 2008 en 2009” in ontvangst mogen nemen, en daarna volgde nog vele andere prijzen.

Een van de misstanden in de muziek is plagiaat, wat voor ervaring heb jij hier zelf mee?
“Ik probeer nooit plagiaat te plegen en het ook echt uit de weg te gaan, ik kan me niet herinneren dat ik ooit echt aangeklaagd ben voor plagiaat. Wel ben ik ooit door de gebroeders Ko boos gebeld dat ze vonden dat een liedje van mij te veel op een liedje van hen leek. En toen zong ik gewoon meteen nog een ander liedje wat daar ook op lijkt, en toen zeiden ze ja oké dat kan dan wel. Ik verzin altijd gewoon meer wiskundige patronen op het keyboard. En probeer nooit inspiratie te putten uit andere liedjes, maar meer gewoon uit mijn eigen spel op de piano. Daarbij kom ik wel ooit per ongeluk op dezelfde lijn als waar ooit een andere componist op heeft gezeten, maar daar laat ik mij niet door kennen. Op het moment dat ik ooit een keer een liedje schrijf wat eigenlijk al bestaat, dan zet ik mijn naam niet onder dat liedje maar de naam van degene die dan ooit dat liedje verzonnen heeft. Op die manier krijg ik geen last van plagiaat.”

In de Nederlandse muziekindustrie is er nooit echt sprake van plagiaat, maar worden wel covers van nummers gemaakt. Waar ligt de grens van wat er nog wel onder cover valt en wat niet?
“Binnen Nederland mag je inderdaad alles coveren als je het maar binnen Nederland uitbrengt, maar daarbij moet je je wel helemaal aan het origineel arrangement houden. Dus je kunt niet een liedje gaan coveren maar dan alle dingen die je niet leuk vindt gaan veranderen. Je covert of één op één of je vraagt toestemming ervoor. En als je iets internationaal uitbrengt dan moet je altijd toestemming vragen en mag je in principe helemaal niks coveren.”

Wat voor soort maatregelen vindt jij zelf die genomen moeten worden tegen het plegen van plagiaat in de Nederlandse muziekindustrie?

“Nou eigenlijk helemaal niks. Als ik een liedje van een jaar of twintig geleden opnieuw met een artiest uit ga geven en ik zet daar de uitgeverij en de originele componist bij, is dat geen plagiaat maar coveren. En als je dat nummer heel populair maakt doe je eigenlijk alleen maar goed werk voor de originele uitgeverij en componist. Maar als mensen echt doelbewust liedjes jatten en daar hun eigen naam onder zetten, dat vind ik heel kwalijk. Plagiaat is echt moedwillig het jatten van liedjes, of zelfs onbewust.”

Onlangs heeft een Nederlandse artiest het nummer ‘Satisfaction’ van de Rolling Stones uitgebracht met een Nederlandse tekst, moet men hier van te voren toestemming voor vragen of doet men dit gewoon in de hoop dat niemand dit ziet?
“Je mag niks van Michael Jackson of van the Beatles coveren. Er zijn artiesten die zeggen dat je niks mag coveren, tenzij je echt toestemming vraagt. Die krijg je meestal niet. Niemand covert nummers van the Beatles. Als je daar aan gaat beginnen, gaat de uitgeverij meteen alles uit de handel halen. Waarom sommige artiesten dat wel hebben kunnen doen en andere niet, weet ik niet. Ik weet niet of de Rolling Stones ook dit soort streng beleid hebben. Als ik “Satisfaction” zou moeten coveren van een artiest zou ik zeggen dat we een ander liedje wat erop lijkt maken. Dan blijven we buiten de regels van het plagiaat. Als je dan de Rolling Stones meer voor de gek houdt, dus het meer carnavalesk maakt, een parodie, dan mag alles.”

Wat is een bekend nationaal en een bekend internationaal geval van plagiaat?
Een nationaal geval wat ik ken is het liedje van Rob de Nijs met ‘Banger hart’, dat was eigenlijk ‘St. Elmo’s Fire’ van John Parr. En het internationale geval wat mij te binnen schiet dat was van Men at work ‘Down under’, die hebben het melodietje van “Kookaburra sits in the old gum three” gejat.

Zelf heb je ooit de muziek gemaakt voor verschillende televisie programma’s, die muziek hebben ze daarna veranderd waardoor jij er geen royalties meer voor kreeg. Hoe zit dat verhaal precies in elkaar?
“Ik heb een leader gemaakt voor ‘Koffietijd’ en ‘Wie ben ik’. Maar die zijn destijds allebei veranderd, omdat ze gemaakt zijn door middel van een lastenverhaal. Maar dat is dus geen plagiaat. En ik krijg daar bijvoorbeeld ook geen auteursrechten meer voor.”

Als jij bij iemand anders plagiaat ontdekt, wat doe je dan? Hoe kun je dat aangeven en waar?
“Ik heb wel eens ooit meegemaakt dat ik op internet een liedje tegenkwam wat ik heb gemaakt en ook bij mij geproduceerd is. Heel vaak zetten ze bij de credits mijn naam er niet bij, dat doen ze nou eenmaal niet en zeker in de Nederlandstalige muziek. Maar soms zie ik dan wel een andere naam er bij staan. Dan ga ik bellen. Dan ga ik eerst bellen naar de persoon die mijn naam niet er bij heeft gezet en anders bel ik Buma. Zij incasseren en verdelen vergoedingen voor het gebruik van muziek namens componisten, auteurs en muziekuitgevers.”

Wat zijn de gevolgen als iemand ontdekt dat jij plagiaat zou hebben gepleegd?
“Het onterecht gekregen auteursgeld wordt teruggevorderd, maar je krijgt geen boete. Bijvoorbeeld het nummer “banger hart” is een nummer één hit geweest, daar heeft degene die dat verzonnen heeft heel veel geld aan verdient. En dan komt in een keer uit dat het liedje niet van jou is. Ik neem aan dat die man al een huis gekocht heeft en dan sta je op straat, want dan moet je het wel allemaal terugvorderen en dan is het meeste van het geld al op.”

Je hoort steeds vaker oudere nummers in een modern jasje terug komen. Valt dit onder plagiaat? Of zit er een tijdslimiet aan wanneer je een nummer wel mag gebruiken?
“Het coveren van een oud liedje valt niet onder plagiaat. Vijftig jaar nadat de originele componist is overleden wordt het nummer rechtenvrij. Dan mag je nog niet je naam eronder zetten, maar dan mag je het in ieder geval uitbrengen en dan gaat het auteursgeld niet meer naar de originele artiest. Dus dan krijg je bijvoorbeeld honderd procent van de teksten. Bij mijn studio geldt dat ik een eigen nummer mag schrijven, mocht dan dat nummer een hit worden dan gaat al het auteursrecht naar mij als schrijver en componist. Maar ik kan je vertellen het is niet veel geld. In Nederland wordt er bijna geen muziek meer verkocht. En als het nummer op de radio komt of als de artiest het uitvoert in een zaal, zeg maar als Gerard Joling mijn liedje zingt in de Arena krijg ik daar ook geld voor.”