‘Corona heeft wel duidelijk gemaakt hoe relevant politiek is’

Geschreven door Sander de Jonge

Jongeren vinden steeds makkelijker de weg naar het stembureau. Veel hebben hun stem willen uitbrengen. Het stemgedrag onder die groep is dan ook veranderd. Daarbij zijn er veel nieuwe kiesgerechtigden bijgekomen met verschillende meningen en visies op de wereld.

Stembiljet | Foto: Sander de Jonge

Een typisch studentenhuis midden in het centrum van Middelburg. De muren zijn volgeklad met teksten en tekeningen. Er staan kratten bier en overal liggen (half)lege borden en flesjes. “De afwas is wel gedaan”, vertelt Renée Filius (22) enigszins trots. De woonkamer en keuken ogen heel druk. Het is bijna te vergelijken met het stemformulier van dit jaar. Er is een record gebroken aan het aantal partijen waar je uit kunt kiezen; 37 partijen hebben gestreden om een zetel in de Kamer.

Er hupt een wit konijn rond in de woonkamer. Hij heet Vin Diesel, vernoemd naar de acteur . Dit is zijn tweede dag hier in het huis. Alles is nieuw voor hem. Voor de twee studentes Marise van Wijk en Marijke Burgmeijer is er ook iets nieuws. Ze zijn beiden achttien jaar en dat betekent het recht op stemmen. De twee nieuwe kiesgerechtigden vinden het belangrijk om te gaan stemmen, alleen hebben ze zich nog niet zo erg verdiept in de partijen op de kieslijst.

Daarentegen heeft Renée zich al wel verdiept. Het is ook voor haar niet de eerste keer dat ze gaat

Konijn Vin Diesel | Foto: Sander de Jonge

stemmen. Haar keuze staat al vast, en het is een andere partij dan waar ze de vorige keer op heeft gestemd. Marise heeft al een stemwijzer ingevuld en daar kwamen linkse partijen uit. Ze weet alleen nog niet welk bolletje ze rood in gaat kleuren.  “Ik stel het zolang mogelijk uit”, zegt Marijke lachend, “Even een stemwijzer invullen en de partij die bovenaan komt zoek ik op waar ze voor staan.”

Het afgelopen jaar was  erg turbulent. Dat hebben jongeren ook gevoeld. Er werd gedemonstreerd, dan wel over klimaat, ongelijkheid of coronamaatregelen. Jongeren lieten zich horen en daar speelde politici goed op in via sociale media. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van dit jaar was er een massale opkomst van jongeren. Volgens een onderzoek van Ipsos in opdracht van NOS heeft 80% tussen de 18 en 24 jaar gestemd. In 2017 was dat nog 67%. Het hoge opkomstpercentage laat zien dat jongeren erg politiek actief waren.

Stembureaus

De dag is aangebroken. De keuze voor welke partij moet nu echt worden gemaakt. Het is een regenachtige en koude dag. Desondanks het weer staat er al een lange rij bij het stadhuis van Vlissingen. Maar dit keer lijkt het ook wat langer door de anderhalve meter afstand die gehouden moet worden. Bij de uitgang van het stembureau staat een jong uitziende vrouw te wachten. Ze wacht op haar moeder bij het stadhuis. Latisha (27) is wel van plan om vandaag te gaan stemmen. Voor haar is het belangrijk om haar stem te overwegen op de lange termijnplannen. “Veel mensen willen terug naar toen”, zegt ze doelend op de tijd voor de coronamaatregelen, “maar je moet denken aan de toekomst.”

Ook de drie studenten uit Middelburg vinden de onderwerpen op lange termijn belangrijker. Er wordt niet veel gepraat over corona. Op het leenstelsel en klimaat is hun focus gericht. Marijke: “Ik leen niet maximaal, maar ik zou dat niet heel mijn UCR (red. University College Roosevelt in Middelburg) carrière kunnen volhouden.” Grotendeel van de studenten in het huis eten vegetarisch. Op een bord staan de namen van allen die geen vlees eten. Renée valt daar niet onder en mist soms wel eens het stukje vlees bij haar avondeten. Toch wil dat niet afdoen dat ze klimaat belangrijk vindt. Daarom stemt ze ook dit jaar op GroenLinks.

Binnen het stadhuis worden de grote stembiljetten van de afgelopen twee dagen geselecteerd en geteld. Jong en oud helpt daaraan mee. “We hebben dit jaar heel veel aanmeldingen gekregen”, deelt Hanim Özcan mee. Zij is verkiezingscoördinator van de stembureaus in Vlissingen. Verder zegt Özcan dat de aanmeldingen uit mensen bestaat die het leuk lijkt, voor het eerst doet of graag wil bijdragen aan de democratie. Daarin viel haar wel op dat er veel jongeren zich hebben aangemeld.

De bioscoop, in dezelfde stad, heeft dit jaar weer als stembureau gefungeerd. Uit de schuifdeuren komt een jongeman gelopen. Melchior (23) heeft zojuist zijn democratische plicht vervult: “Ik heb wel lang getwijfeld, omdat ik het dit keer best lastig vond.” Er hebben dit jaar dan ook heel veel partijen op de kieslijst gestaan. En toch heeft hij het gedaan. Hoe kan het dat in vier jaar tijd de jongeren zich massaal naar de stembureaus begeven?

Politieke participatie

Bas Banning (1976) vindt sociale media, corona en de demonstraties vanaf 2019 een mogelijke verklaring voor de hoge opkomst. Banning is onder andere projectleider van de Scholierenverkiezingen en Kinderverkiezingen bij ProDemos. Scholieren volgen veelal de trend van Nederland. Politiek wordt steeds meer bereikbaar voor jongeren. In tien jaar tijd is sociale media flink gegroeid. Iedereen kan daar tegenwoordig lezen en praten over politiek. “Positief of negatief. Ze worden daarmee geconfronteerd”, zegt Banning. Dit zien we terug bij Renée die zich wel bezighoudt met het volgen van politiek op haar telefoon. Bij haar andere twee medebewoners is het interesse in Nederlandse politiek wat minder.

Corona speelt ook een rol. “Als je niet naar school kan omdat daar een politiek besluit over is genomen, leidt dat tot stemmen.” Een avondklok, horeca dicht en het afstand houden raakt veel jongeren. Marise voelt dat ook: “Corona heeft wel duidelijk gemaakt hoe relevant politiek is. Nu komt het wel heel hard binnen dat het heel veel bepaald.” Verder vertelt Banning ook dat Forum voor Democratie veel jongeren aantrekt, mede doordat ze pleiten voor afschaffing van de coronaregels.

Maar niet alleen corona heeft mensen naar de stembureaus geleid. “Ik zie dat ook in de klimaatmarsen en dat zich daarmee een politiek actieve generatie opzet.” Vanaf het jaar 2019 zijn er veel demonstraties geweest in Nederland. Klimaat is een belangrijk onderwerp, en de Black Lives Matter (BLM) demonstraties heeft ook aangetoond dat veel mensen zich inzetten tegen etnische ongelijkheid. Banning ziet een hele actieve democratie hierdoor, waar heel veel partijen meedoen met verschillende meningen.

Dat hoeft niet negatief uit te pakken beweert Bas wanneer hem wordt gezegd dat zoveel partijen kan leiden tot twijfels onder jongeren, zoals bij Melchior. Hij houdt zich hier vast aan wat politicoloog Tom van der Meer zegt. Dat het juist een goede ontwikkeling is als er meerdere zijn. Iedereen kan politiek actief worden door de lage kiesdrempel in Nederland. De demonstraties zorgen uiteindelijk voor nieuwe partijen zoals BIJ1, die een duidelijke link heeft met BLM. “We kunnen de straat opgaan, maar het heeft nu ook zin om te gaan stemmen.”

Met andere woorden: een stemformulier dat net zo druk oogt als een studentenhuis is goed voor de democratie. De nieuwe kiezers zullen net als het konijn Vin Diesel moeten ronddwalen door alle rommel. Jongeren zijn zich steeds meer gaan uiten over de politiek. Dat zien we op sociale media, de demonstraties, het hoge opkomstpercentage en de aanmeldingen om bij een stembureau te werken. Banning is daar heel tevreden mee: “Dat toont alleen maar politieke participatie.”