Overtoerisme: een probleem voor de Portugezen?

Renate Vicente (51) nam in 2013 de touwtjes in eigen handen en begon als zelfstandig Nederlandse reisgids in Lissabon. Zij woont er nu al dik 25 jaar en ziet het toerisme maar stijgen. Het Portugese toerisme groeit al acht jaar op een rij met ieder jaar een nationaal record. Volgens Vicente is dat teveel naar haar mening. Maar wat is het effect van overtoerisme?

Auteur: Olaf Knook – Laatste update: 19-05-2019 14:17

© Pixabay – Augusta Street in Lissabon

Reisgids

Vicente rolde niet met toeval in het werk als zelfstandige reisgids in Lissabon. “Door een faillissement rolde ik in het ondernemerschap als reisgids op Portugese bodem. In Lissabon heb ik altijd als hostess gewerkt. Eerst voor Nederlandse reisorganisaties, maar die gingen allemaal beetje bij beetje failliet. De laatste reisorganisatie waar ik voor heb gewerkt is Oad Reizen en ook die ging failliet. Toen kwam ik op het idee om voor mezelf te gaan werken.”

‘Hotels hebben zichzelf in de vingers gesneden’

Onrustige situaties, zoals geldproblemen en terrorisme, in landen als Griekenland en Spanje hebben invloed gehad op de toename van toerisme in Portugal. Dit is een van de primaire redenen volgens Vicente. In 2014 liet Trivago zien dat de hotelprijzen met meer dan 10%  zijn gestegen dan de jaren daarvoor. “De afgelopen jaren heb ik hier en daar veranderingen gezien op het gebied van toerisme. Veel landen in Noord-Afrika en Zuidoost-Europa hebben het moeilijk gehad door de politieke situatie daar. Portugal heeft hier ontzettend van geprofiteerd. Het is nu ietsje rustiger, maar toen hadden we bijvoorbeeld lange files bij monumenten en overvolle terrasjes. Het was gewoon teveel. Het probleem is dat hotels dachten dat deze overtoerisme door zou gaan. Zij hebben de hotelprijzen flink omhoog gegooid en ik denk dat ze zich daarmee in de vingers hebben gesneden. Dat zie je hier nu ook met Airbnbs, maar die zijn over het algemeen wat goedkoper dan een hotel.”

Lokale bewoners

Statista laat zien dat de gemiddelde leeftijd van Portugal en zijn grote steden ieder jaar stijgt. Dit komt niet zomaar uit de lucht vallen volgens Vicente. “Niet iedereen vond de komst van toerisme leuk. Wat dacht je van de lokale bewoners. Het is een beetje hetzelfde als in Amsterdam. Oude wijken worden omgebouwd tot toeristische plekjes en leegstaande panden worden opgeknapt tot appartementen om te verhuren aan toeristen. Zo’n wijk heeft nooit rustig, want de toeristen komen om alle tijdstippen aangewandeld. ’s Avonds komen dan nog mensen en van de lokale bevolking hoor je dan vaak dat ze de hele dag die koffers met hun wielen door de straten heen horen. De lokale bevolking vindt dit uiteraard niet leuk en trekken daarom ook langzaam weg uit de binnenstad naar de buitenwijken. Vooral de oudere bevolking hebben ergens in het binnenland wel een familiehuis staan. Het zijn vaak de gepensioneerden die wegtrekken.”

‘Je hoorde s’ avonds nog die koffers met hun wielen door de straten’

Begin 2018 investeerde Europese bedrijven meer dan 2 biljoen euro in het commercieel vastgoed. Hierdoor staan ze bijna in de top 10 van Europa. Dit kan komen door alle leegstaande panden die Portugal heeft gehad na de crisis. “De leegstaande panden kwamen echt na de crisis van zes jaar geleden. Die hebben we nu wat minder, omdat veel van deze worden omgekocht door buitenlandse bedrijven. Zij maken er dan een firma of hotel van. Het is namelijk erg voordelig om te investeren in Portugal, want de lonen liggen hier erg laag. De Portugese overheid stimuleert dit. Bedrijven krijgen dan bijvoorbeeld bepaalde voordelen op belastinggebied. Daarnaast stijgt de werkgelegenheid in Lissabon. Google heeft onlangs een vestiging geopend hier en ook Bol.com hebben een grote afdeling met Nederlandse studenten hier. Veel van de buitenlandse studenten komen van het Erasmus-programma, een instelling voor studenten die iets in het buitenland willen doen.”

Werkgelegenheid

Het minimumloon van Portugal is in 2019 gestegen naar 700 euro per persoon. Ter vergelijking: in Nederland is dit meer dan 1.500 euro. Portugal is dus zeker minder georganiseerd dan Nederland volgens Vicente. “Nederlandse studenten en toeristen komen vaak naar Lissabon voor het mooie weer. Ik denk bijvoorbeeld niet dat het Erasmus-programma bedoeld is om veel kennis op te doen. De meeste toeristen die ik meeneem merken wel dat Portugal minder georganiseerd is dan Nederland en ik deel die mening. Dit merk je bijvoorbeeld als je met een groep van vijftien mensen bij een terras aankomt. Dan vraag je aan het personeel of we hier wat kunnen drinken en hun eerste reactie is vaak: ‘Ojeeh, met hoeveel personen ben je wel niet?’ Dat vinden ze vaak al teveel. Dit heeft dus ook met de lage lonen te maken. Het maakt voor het personeel niet uit of het terras vol of halfvol zit, ze krijgen toch niet meer betaald. Het is vaak de baas die zijn zakken vult. Ook supermarkten zijn niet zo goed georganiseerd als in Nederland. Als er in een Nederlandse supermarkt een lange rij staat bij een kassa, gooien ze gewoon meer kassa’s open. Hier in Portugal doen ze dat niet hoor.”

‘Regels voor toeristen: respecteer ons!’

“Het zijn dus vooral jongelui naar de grote steden komen voor werkgelegenheid. Eenvierde van de Portugese bevolking, namelijk 2,5 miljoen inwoners, wonen in Lissabon. Dat is echt gigantisch veel. En dat terwijl Portugal twee keer groter is dan Nederland, kun je nagaan. Het is dan ook niet gek dat de lokale bewoners actie hebben gevoerd tegen het overtoerisme. Ook omdat een aantal toeristen zich nogal misdragen. Vorig jaar hebben Portugezen pamfletten verspreid over de hoofdstad met de tekst: ‘Regels voor toeristen: respecteer de lokale bevolking’. Het is een beetje cynisch, maar ze waren wel van ‘respect the people of this country’.”