De Portugese taxioorlog: Uber vs taxi’s (vs de overheid?)

Tot op de dag van vandaag worden in Portugal Uber-bestuurders expres aangereden, luchthavens geblokkeerd en protesten gevoerd. Allemaal het werk van nationale taxibedrijven die niet blij zijn met de overheid en de onderneming. Uber is door de landelijke rechtbank – na twee keer illegaal te zijn verklaard – legaal verklaard in Portugal. Maar waarom bestaat deze taxioorlog?

Tekst: Olaf Knook – Laatst bijgewerkt: 12-05-2019 om 16:47

©Pixabay Room46 – Taxi’s in Lissabon

Halverwege 2015 werd Uber voor het eerst verboden verklaard via de nationale taxivereniging ANTRAL en het hof. Uber zou zich volgens het hof schuldig maken aan illegaal taxivervoer in vergelijk met de plaatselijke taxibedrijven. Het platform moest al haar activiteiten in Portugal platleggen. Maar zowel de overheid als Uber hield zich niet aan deze wetgeving. ANTRAL liet bijna een halfjaar na het verbod in een verklaring op zijn website het volgende weten: “Wij beschuldigen Uber om nog steeds op dezelfde manier te werken als voor het verbod en de regering van intolerantie en een gebrek aan actie.” Deze uitspraak had een demonstratie als gevolg door totaal 3.500 taxi’s in Lissabon, Porto en Faro. Niet lang na de manifestatie legde de Portugese politie (ASAE) opmerkelijke resultaten uit een politieoperatie voor aan rechterlijke autoriteiten. ASAE ontdekte dat chauffeurs zich konden aanmelden bij Uber met een licentie voor autoverhuur en alsnog – weliswaar illegaal – te werk gaan. Heel Portugal stond op zijn kop.

 

“Uber dient de regels van de Portugese regels na te leven”                                     

–José Mendes, Secretaris Staat en Milieu

Waarom deed Uber en de overheid niks?

Een officieel statement is nooit naar buiten gebracht door beide, maar er zijn wel financiële documenten van Uber gelekt door The Information, een digitaal mediabedrijf. Wat blijkt: Uber zat destijds in grote geldproblemen. Na haar oprichting in 2009 had Uber in de eerste helft van 2015 bijna een miljard dollar verloren. Ter vergelijking, dat is bijna 50 procent meer verlies dan het voorafgaand jaar. De app stopte niet met haar transportactiviteiten in Portugal – en met succes. Begin 2016 maakte Uber bekend dat het bedrijf in Lissabon en Porto de miljoen reizen is gepasseerd. Kritiek hierover kwam niet veel later van de plaatsvervangende secretaris van Staat en Milieu, José Mendes. Dit zei hij op een openingssessie bij het Mobiliteits- en Metropolitaans vervoersysteemforum: “Taxichauffeurs zijn gebonden aan wettelijke verplichtingen. En hoewel Uber perfect vergelijkbaar is met een taxidienst, dient zij de regels na te leven.”

Voor de Portugese overheid, met José Mendes, leek de dichtheid van toerisme een belangrijke reden volgens de cijfers. Data van de internationale financiële instelling World Bank laten zien dat in 2015 nog nooit eerder zoveel mensen in Portugal waren. Het aantal toeristen was nog nooit zo hoog (11.723.000) en het aantal Portugezen die buiten de grenzen gingen lag erg laag (1.893.000). Het openbaar vervoer moest zo veel mogelijk beschikbaar zijn en Uber maakte dit mogelijk. Na het halen van de miljoen reizen maakte Uber bekend dat meer dan 1.000 Uber-chauffeurs zich (illegaal) hadden aangemeld in Portugal.

“Wij beschuldigen de nationale taxivereniging van manipulatie”                                                   

–Mark MacGann, Europees vertegenwoordig van Uber

Dus Uber en de overheid werkten samen tegen de taxi’s?

Dat valt nog te betwijfelen. Uber is nooit verhoord in de rechtszaak en heeft geen kennisgeving van het besluit ontvangen. Het bedrijf beschuldigde de nationale taxivereniging ANTRAL van manipulatie. Mark Macgann, Europees vertegenwoordiger van Uber, liet tegenover de grootste Portugese nieuwsorganisatie Lusa News het volgende weten: “ANTRAL had de gebeurtenissen in Madrid (waar Uber verboden is, red.) gekopieerd om een bevel te krijgen. Zij proberen op deze manier hun monopolie te verdedigen tegen de concurrentie.” De overheid zou dus samen met de taxiverenigingen hebben gewerkt tegen de app Uber.

Florêncio Almeida, vakbondpresident van ANTRAL, liet via een verklaring op zijn website weten dat hier geen sprake van was: “Wij manipuleren niemand en hebben het geld niet om dat te doen. Uber kan en doet dat wel. Onze vereniging wil een situatie bereiken waarbij iedereen zich aan de wet houdt en daarom is het verbod op Uber logisch.” De aard van het verbod werd benadrukt door toenmalig secretaris van Toerisme Adolfo Mesquita Nunes in een parlementaire vergadering: “Voor zover ik heb begrepen is dit verbod een bevel en geen definitieve beslissing.” Dat de overheid dus samen met de taxiverenigingen zou werken tegen de Uber lijkt tevens een sprookje. Het lijkt een driehoekige strijd met Uber vs taxi’s vs de overheid.

Hoe is de situatie van de Portugese taxioorlog in 2019?

Eind 2018 kwam de nieuwe ‘Uber-wet’ via het parlement in werking. Volgens deze wet kunnen Uber-chauffeurs een geldige licentie van 10 jaar krijgen volgens een aantal voorwaarden; de chauffeur moet een contract hebben met Uber; de chauffeur heeft langer dan drie jaar een rijbewijs B in bezit; en de chauffeur moet een verplichte opleidingscursus volgen.

Dit is de tweede legalisering van Uber nadat het internetbedrijf eind 2017 nogmaals illegaal werd verklaard door de rechtbank van Portugal. Het unicum aan dit verhaal is dat de Portugese president met zijn ministers tégen de heropening van de Uber-zaak was. President Marcelo Rebelo de Sousa had het parlement in april gevraagd om de wet te herzien om concurrentie met de traditionele taxibedrijven te voorkomen. Milieuminister João Matos Fernandes steunt de president, zo liet hij weten aan journalisten van Lusa News in een congrespauze: “Het parlement had een brede consensus verzameld over de wet nadat de president de eerdere versie afwees.” Eind augustus keurde de president alsnog de nieuwe ‘Uber-wet’ goed.

Deze goedkeuring had wel een aantal gevolgen. Alle boetes die Uber-chauffeurs zonder licentie hebben gekregen in de tijd dat Uber verboden was, werden na intreding van de Uber-wet ingetrokken. Portugese nieuwskanaal SIC onderzocht de bijna 3.000 uitgegeven boetes door de Portugese politie ASAE en kwamen uit op een bedrag van 4,6 miljoen euro. Begin 2019 heeft Uber meer dan 6.500 chauffeurs in Portugal verdeeld over 18 gebieden in Porto, Lissabon en de provincie Algarve. En tot op de dag van vandaag worden er nog steeds Uber-chauffeurs expres aangereden door taxi’s.