De grijze golf van Auschwitz-Birkenau

Grijze daken en groen gras kleuren het moment. De sfeer is nog niet zozeer duidelijk aangezien er gelach klinkt van mensen, en het bestek vanuit het restaurant luidruchtig wordt opgeruimd. De tourguide vraagt alle mensen bij elkaar te komen en de rondleiding begint. Er speelt een nare gedachte door mijn hoofd: “eigenlijk lijkt het stiekem best wel een beetje op een stationnetje uit een film, of uit een attractiepark.” Er loopt een treinspoor, omringd door prikkeldraad en hekken, midden door het terrein. De tourguide geeft aan dat we haar moeten volgen en we beginnen onze tour bij de poort waar “arbeit macht frei” op staat. Door een koptelefoon krijgen we de informatie te horen die de tourguide ons geeft via een klein microfoontje. We lopen verder. Meerdere malen wordt er een ronde gelopen door de gebouwen op het terrein. Deze blokken worden aangegeven met “Block A, B, C etc.” Uit de verhalen over Auschwitz heb ik opgevangen dat de beelden erg confronterend zijn, en dat gegeven werd in één klap bevestigd door de reusachtige ramen in een kamer die te zien zijn in één van de huizen. Nee, niet de ramen zijn confronterend, maar hetgeen wat er achter ligt: echt mensenhaar. Bergen mensenhaar wordt getoond op een onvoorstelbare lengte van de kamer. Brilletjes van slachtoffers, schoenen, kleding en zelfs kinderschoenen zijn er te zien. De zon die aan het begin van de tour nog scheen, was voor veel mensen ineens verdwenen. Rillingen lopen door je lichaam en je begint het steeds kouder te krijgen. De tourguide leidt ons rustig verder met de nodige informatie. We komen langs stroppen en fusilleerplekken. De tour van Auschwitz eindigt op de meest gruwelijke plek van allemaal: de gaskamer. “Wat is dit?” wordt er gezegd door een medestudent. We lopen naar binnen en de immens grote, klamme en donkere ruimte komt als een vloedgolf van emoties op ons af. Leegte. Gewoon, leegte. De kamer, maar ook het gevoel dat je ervan krijgt. De gezonde spanning van een uur geleden is omgezet naar een verdrietig onderbuikgevoel. Ik kijk omhoog en zie een lichtpuntje, maar uit de geschiedenis blijkt dat dat lichtpuntje ook het einde van de levens van vele mensen betekende. Door dat kleine gat in het dak werd namelijk het middel Zyklon B gegooid om de mensen zo snel en goedkoop mogelijk te vermoorden. In de kamer direct ernaast vinden we de ovens. Zo konden de mensen die vergast zijn direct verbrand worden. Ik weet totaal niet wat ik moet denken en hoe ik me moet voelen, dus ik volg de groep maar en kijk wat om me heen. Met een pendelbus worden we naar het vernietigingskamp Birkenau gereden. De tour gaat hier verder en ook hier krijgen we de meest lugubere verhalen om onze oren. Birkenau is de allergrootste begraafplaats ter wereld. En waarom? Omdat de nazi’s, wanneer er een lading mensen was verbrand, al het as zo effectief mogelijk wilden gebruiken. Wanneer het hard geregend had en er waren gaten in de weg gekomen, werden deze dus opgevuld met menselijke resten. De zon gaat langzaam onder, de lucht kleurt rood en we bereiken het einde van de tour. De tourguide maakt ons nog één keer duidelijk hoe belangrijk het is dat we dit gezien hebben en dat we blijven onthouden wat er in het verleden is gebeurd. We lopen het terrein af en staan met de groep te wachten op de pendelbus, uitkijkend over het kilometers lange veld, omringd met prikkeldraad en wachttorens. Iedereen is stil. Geen woord wordt gewisseld. We besluiten om de tourguide een fooi te geven van 100 Zloty. Nadat dit is gebeurd nemen we afscheid van haar en vullen onze ogen zich met tranen. Een groepsknuffel is daarom wel op zijn plaats. Hoe je je voelt na een dag Auschwitz-Birkenau? Dat valt niet uit te leggen. Er ontstaat een bepaalde leegte die je nog nooit eerder gevoeld hebt. Als mens voelde ik me lelijk, heel lelijk. De sfeer is duidelijk geworden en de grijze daken van het kamp, in combinatie met het grijze gevoel wat je eraan hebt overgehouden, kleuren nu het moment. Bijzonder hoe het verleden het heden kan veranderen.