Anarchisme in de moderne tijd

Christiania is een wijk in Kopenhagen die op een bijzondere manier is georganiseerd. Veel bewoners van de wijk hangen een anarchistisch gedachtegoed aan, wat inhoudt dat er geen machtsverhoudingen bestaan. Deze manier van denken kent ook aanhangers in Nederland. Zo vindt er bijvoorbeeld tijdens Pinksteren jaarlijks het festival Pinksterlanddagen plaats. Voor veel voorstanders van de anarchistische ideologie is het een plek om samen te komen.

Anarchisme heeft zich diep in de Nederlandse geschiedenis geworteld. Een festival waar de anarchistische ideologie centraal staat zijn de Pinksterlanddagen. Het festival wordt al ruim tachtig jaar gevierd en staat dan ook bekend als de belangrijkste anarchistische manifestatie van Nederland. Het festival is in 1927 opgericht door jongeren uit Groningen, Friesland en Drenthe. Aan de rand van het Nationaal Park Drents-Friese Wold in Appelscha werd een aardappelveld omgetoverd tot kampeerterrein. Sindsdien is het anarchistische kampeerterrein ‘Tot Vrijheidsbezinning’ de thuisbasis van de Pinksterlanddagen. Het terrein is alcohol- en drugsvrij. Ook dit jaar wordt het festival weer georganiseerd. Tijdens het pinksterweekend van 3, 4 en 5 juni zijn er talloze workshops en lezingen om bij te wonen. Voor veel anarchisten een ontmoetingsplek. 

Het woord anarchisme is afgeleid uit het Oudgriekse ‘anarchos’, wat ‘geen heerser’ betekent. Dit is dan ook de kernwaarde van het anarchisme, geen heerser maar de gemeenschap die beslist. Iedereen is gelijk en alles wordt eerlijk verdeeld. 

Dennis Bos is historicus aan de universiteit in Leiden en doet onderzoek naar anarchisme uit het verleden. Voor de hedendaagse anarchisten houdt hij daar zo nu en dan lezingen over. Zelf is hij ook bekend met andere anarchistische wijken, zoals Christiania in Kopenhagen. 

Bos vertelt over Ruigoord, een kunstenaarsdorp in Amsterdam. Het dorp heeft volgens hem veel weg van Christiania. Op de plaats van het dorp zou toendertijd de Amsterdamse haven worden uitgebreid, maar door de crisis van de jaren zeventig werd deze uitbreiding uitgesteld en kwam het leeg te staan. Door Amsterdamse hippies en krakers werd het daaropvolgend gekraakt. Tot op de dag van vandaag functioneert het dorp nog steeds en wonen er mensen.

Merel Tappel | Props

Ook het ADM-Terrein in Amsterdam had wat van Christiania weg: De woon- en werkgemeenschap ADM ontstond na 1997 toen de bewoners- en werkgroep Amsterdam Doe-het-zelf-maatschappij het terrein van de Amsterdamsche Droogdok Maatschappij (ADM) in Amsterdam had gekraakt. Voor 125 kunstenaars, vrijdenkers en anderen werknemers uit vooral de culturele sector werd dit een thuis. Begin januari 2019 werd iedereen door de mobiele eenheid van het terrein verwijderd en werd er begonnen aan de herontwikkeling van het gebied als bedrijventerrein. 

Over of dat anarchistische wijken iets positiefs bijdragen aan de maatschappij is bij Bos geen twijfel mogelijk: ‘’Ik denk dat een normale wijk, zoals wij die kennen, juist ontzettend slecht werkt. Als je kijkt naar de huizenmarkt en het beschikbaar maken van woonruimte, dan werkt dat gewoon niet goed. Terwijl ik zie dat dit soort anarchistische initiatieven wel werken: daar kun je namelijk wél terecht.

Een heel bekend anarchistisch initiatief is dus Christiania. Dit stadsdeel trekt een hoop toeristen aan van over de hele wereld en wekt bij velen nieuwsgierigheid op over hoe het er in zo’n vrije stad aan toegaat.

Joker woont al ruim 30 jaar in Christiania. Hij werkt voor het informatiekantoor daar. ‘’Wanneer Christiania veel in het nieuws komt word ik vaak overspoeld met belletjes van journalisten of studenten. Andere dagen kan het juist weer erg rustig zijn op het kantoor.’’

Merel Tappel | Props

‘’Christiania is opgericht in 1971’’, vertelt hij. ‘’In dit stadsdeel wordt vooral teruggegrepen naar de ‘Flower Power Revolutie’ van de hippies. Het laat zien dat je ook op een andere manier dan normaal kunt leven. Een voorbeeld van iets wat in deze levensstijl centraal staat is het oplossen van conflicten zonder geweld; dat is hier erg belangrijk. Ook belangrijk vinden wij democratie hier. We proberen bij alles met elkaar overeen te stemmen. We geloven dus ook  niet in bazen of koningen, simpelweg in het verschijnsel dat iemand macht heeft over anderen.’’ 

Wat vinden buitenstaanders van Christiania?

‘’Er komen hier veel toeristen. Sommigen kijken een beetje rond naar de muurschilderingen. Anderen genieten van een kleine wandeling door de natuur. Ik weet eigenlijk niet hoe toeristen Christiania beschouwen maar ik ben blij dat onze manier van leven veel mensen aantrekt.’’ Laatst werden toeristen aangevallen door bewoners, omdat zij een camera bij hadden. Joker legt dit uit: ‘’Alleen op Pusherstreet zijn camera’s verboden. Dit komt omdat daar veel wiet wordt verkocht en de verkoop van wiet nog steeds illegaal is in Denemarken. Dealers zijn door de foto’s van toeristen wel eens in de gevangenis gekomen. Legalisering van wiet komt in steeds meer steden voor, maar Denemarken is hier nogal oubollig in’’.

‘’Veel omwonenden van Christiania zien het stadsdeel als een grote wietsupermarkt. Ook sommige straten er rondom hebben gekke namen en ik denk dat de bewoners ervan niet erg blij zijn om de buren van Christiania te zijn. Toen er nog corona maatregelen waren hielden niet veel bewoners hier zich daar aan en dat leverde overlast op voor de mensen die buiten het stadsdeel leven. Christiania is tot een sociaal experiment verklaard. Echter kunnen omwonende wel het belang van Christiania als sociaal experiment zien. Ik vind het een interessant experiment. Ik denk dat we er wat meer van moeten ervaren’’, zegt Joker lachend. 

Sociaal experiment

‘’Elke hoofdstad zou een vrijstad moeten hebben om te experimenten met een andere manier van leven. Een vrijstad is een soort speeltuin met opmerkelijke huizen. Wanneer je jong bent heb je grappige ideeën over hoe de wereld eruit ziet en misschien zijn die grappige ideeën wel helemaal niet zo stom als je denkt. In vrijsteden heb je de mogelijkheid om die uit te voeren. Ik kan me voorstellen dat je je niet vrij voelt in een stad waarin je omringd bent door andere mensen, wetten en politie en denk dat veel mensen in grote steden de behoefte hebben om die vrijheid wel te voelen. In Christiania gaat het vooral om vrede, liefde en elkaar begrijpen. Het leven is daar anders dan normaal en ik zag dat de levensstijl van het sociale experiment ook werkte. Dat trok me aan omdat ik vind dat de enige manier om de wereld te veranderen is niet door slim te praten en dingen te beloven maar door te doen. Iets laten zien is alternatief.’’ 

Allereerst heb je steun nodig van andere mensen. Andere mensen moeten er ook voor openstaan en graag willen experimenteren. Ook heb je een hoog verantwoordelijkheidsgevoel nodig. Er zijn geen wetten dus moeten mensen zichzelf aanspreekbaar stellen voor wat er gebeurt. Verder moet je je kunnen verzetten tegen de eisen van de omliggende werelden. Christiania zit al vijftig jaar in conflict met de Deense overheid omdat we ons niet aan bepaalde regels willen houden. Om zoiets dan legaal te maken moet je het gehele gedeelte kopen. Dat vereist goede connecties met een bank.’’

Dubbel

‘’Het is lastig te zeggen of mensen hier gelukkig zijn. Ik zelf ben vaak depressief, maar er lopen hier ook inwoners rond die zich vaak gelukkig voelen. Uiteraard geeft het veel voldoening om je eigen leven te kunnen leiden, maar het leven hier is zwaar wanneer je steeds verantwoordelijk moet zijn voor je eigen acties. Denemarken staat erom bekend een van de gelukkigste landen van de wereld te zijn, maar we hebben hier wel het hoogste aantal zelfmoorden. Het voelt een beetje dubbel dus.

Anarchisme heeft wereldwijd veel aanhangers. Veelal wordt deze ideologie geuit in wijken, organisaties of festivals. Het Pinksterlanddagen-festival wordt 3, 4 en 5 juni weer groots uitgepakt, waardoor de anarchistische ideologie in de hedendaagse maatschappij wordt behouden.