‘’Het is wachten tot het zo veel pijn doet dat het niet anders meer kan.’’

Narcisme, in het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) staat het beschreven als: ”Een diep doordringend patroon van grootsheid (zowel in gedrag als fantasie), behoefte aan bewondering en gebrek aan inlevingsvermogen.’’ Debby Jacobi (28) is zowel narcismedeskundige als ervaringsdeskundige. Zelf heeft ze te maken gehad met een narcistische vader. Hierdoor heef ze zich vroeger vaak eenzaam, onzeker en angstig gevoeld. Nu coacht ze mensen die net als zijzelf te maken hebben gehad met narcisme.

Hoe ontstaat een narcistische persoonlijkheidsstoornis?

‘’Dat kan verschillen, maar wat ik veel tegenkom is dat iemand vroeger een trauma heeft meegemaakt, of een ouder heeft met narcistische trekken die deze persoon continu heeft gekleineerd.’’ De narcist heeft in zijn jeugd moeten leven in angst en onzekerheid en heeft niet de ruimte gehad zich te ontwikkelen. Op een bepaald punt wil de narcist graag afscheid nemen van deze houding en laat dan tegenovergesteld gedrag zien: een haantje, vol zelfvertrouwen. ‘’Dit doet hij om zichzelf ervan te overtuigen dat hij niet meer onzeker en angstig is, maar in de kern is hij dit nog altijd.’’ De narcist projecteert op de ander wat hij zelf heeft meegemaakt en gaat liegen, kleineren, bedriegen en manipuleren. Debby herkent bij zichzelf ook narcistische trekjes, “maar iedereen heeft deze in meer of mindere mate wel en dat is ook niet erg. Ik ben er, door mijn ervaringen, wel extra alert op want zo wil ik niet zijn.’’ bij Debby gaat het hierdoor juist eerder de andere kant op. Ze heeft haar focus op sociaal zijn, empathie en meeleven met anderen. ‘’ Hierin ben ik ook wel doorgeslagen. Ik was alleen maar met anderen bezig en niet meer met mezelf.’’ Maar ondertussen heeft ze hierin een balans kunnen vinden.

In Nederland zijn geen eenduidige cijfers bekend van het aantal mensen dat lijdt aan narcisme. De schatting is dat dit ergens ligt tussen de 1 en 6%, volgens internationale onderzoeken. Dit is onder andere zo, omdat narcisme moeilijk te diagnosticeren is. Mensen die deze stoornis hebben zien dit zelf vaak niet in. Dit maakt ook het behandelen lastig. ‘’Narcisten denken dat er niks met hen aan de hand is, want het ligt aan heel de wereld behalve aan henzelf. ‘’

Hoe is narcisme in een relatie?

Een narcist kiest vaak bewust voor een partner die eigenschappen heeft die hij zelf niet heeft. Hij kiest iemand die empathisch, zorgzaam en liefdevol is. Volgens Debby hoef je geen laag zelfbeeld te hebben om in een relatie met een narcist terecht te komen. Waar het volgens haar vooral om gaat is dat de partner goed te manipuleren is. ‘’Als de partner in het begin duidelijke grenzen stelt, kan een narcist na een maand al denken ‘die krijg ik nooit’ en is hij snel weer weg.’’

In de beginfase is de relatie een grote droom. Hij doet alles voor je -omdat hij je wil binnenhalen. ‘’De narcist zorgt ervoor dat je weer helemaal heel bent, je gebreken er niet meer toe doen en denkt: dit is het ik; wil nooit meer anders.’’ Deze fase noemt Debby love bombing. De narcist liegt veel en wil je laten geloven dat jullie een ‘match made in heaven’ zijn.

Hierna beland je in de overgangsfase. ‘’Er worden kleinerende opmerkingen gemaakt en zo brokkelt het masker beetje bij beetje af, tot continu liegen en bedriegen overblijft.” De narcist wordt boos om de kleinste dingen en de partner heeft het gevoel niks goed te kunnen doen.

Ook als het gaat om seksualiteit is de narcist op zichzelf gericht. Ze kunnen verslaafd zijn aan seks, dominant zijn en manipulatief. Ze zijn bereid om allerlei wilde fantasieën in werkelijkheid te brengen zonder rekening te houden met de wensen van de ander. ‘’Als ik dit opwindend vind dan wil ik dat. Ze denken er niet aan dat de partner misschien niet diezelfde wensen heeft; dat empathische vermogen hebben ze gewoon niet.’’  Maar niet iedereen is hetzelfde. ‘’Sommige narcisten hebben helemaal geen seks.’’

‘’Misschien is het mogelijk om een relatie met een narcist te laten werken’’, denkt Debby hardop, ‘’maar de partner van de narcist zal dan altijd water bij de wijn moeten doen en de narcist moeten gehoorzamen.’’

Hoe kom je erachter dat je een relatie hebt met een narcist?

‘’Dat is heel lastig. Wanneer je geen weet hebt van de stoornis en hierdoor de signalen niet herkent kan dit heel lang duren. Gelukkig zijn er steeds meer mensen die erover praten, en wordt het taboe hierdoor een beetje verbroken.’’ Dit taboe is ook aanwezig wanneer het om mannen gaat die te maken hebben met een narcistische vrouw. ‘’Ik denk dat er ook veel vrouwelijke narcisten zijn, maar mannen die onder druk staan van een narcistische vrouw durven er vaak niet openlijk voor uit te komen, waardoor dit minder bekend is. Tegenwoordig gaat dit wel beter. Ik denk dat steeds meer mannen er nu voor uitkomen.’’

Ondanks het sprookje -dat inmiddels is veranderd in een nachtmerrie- kan het toch lang duren voordat een relatie met de narcist verbroken wordt. Dit komt met name door angst. De narcist is zo overtuigd van zijn eigen verhalen waardoor bij de partner de twijfel toeslaat: ligt het niet toch aan mij? Angst en onzekerheid nemen toe en het wordt moeilijk beslissingen te nemen. ‘’Het is wachten tot het zo veel pijn doet dat het niet anders meer kan.’’

Volgens Debby is het doorkrijgen waarom iemand het gedrag van een narcist toelaat, ook de sleutel om weer uit deze positie te komen. ‘’Als je in het verzet blijft en alleen kijkt naar de fouten die de narcist heeft gemaakt kom je er nooit uit. Dat kan alleen als je leert herkennen wat je zelf anders kan doen. ‘Ik heb het toegelaten’, ’ik heb mijn grenzen niet aangegeven’, ’ik ben niet weggegaan’. ‘’Pas als je dat inziet kun je eruit stappen.’’

Debby noemt de mensen die in haar praktijk komen bewust geen slachtoffers. ‘’Ik zie iemand niet als slachtoffer. De narcist is een spiegel die je zwakheden toont. Waardoor ben je in deze relatie gekomen? Wat zijn je zwakheden? Haal je lessen eruit en maak jezelf door middel daarvan sterker.’’

‘’Het advies dat ik geef is om het verlies om te draaien en op die manier van het negatieve iets positiefs te maken.’’ Dit doet Debby aan de hand van methode Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP). ‘’Dit zijn allerlei technieken waarmee je je systeem kunt herschrijven. Door trauma’s heb je bepaalde verbindingen gelegd in de hersenen. Door middel van NLP kun je nieuwe verbindingen leggen, waardoor je ander gedrag gaat vertonen en leert om liefdevoller naar jezelf te zijn.’’ Dit zorgt ervoor dat het beter lukt om de situatie te accepteren. Een oefening die hierop aansluit is bekijken van de situatie vanuit drie waarnemingsposities: jezelf, de narcist en een objectief voorwerp. Debby vraagt dan aan iemand om zich in deze verschillende posities in te leven.

‘’wanneer ik vraag om in de positie van de narcist te staan zie je de hele non-verbale houding van iemand veranderen, ik zie vaak bepaalde trekken die ik nooit eerder bij diegene heb gezien. Later blijkt dan dat deze trekken vaak diezelfde zijn als van de narcist waarmee ze te maken hebben gehad.’’

In de objectieve positie vraagt Debby iemand om zichzelf een advies te geven. ‘’Aan het eind van de oefening hebben mensen vaak zichtbaar meer zelfvertrouwen.’’