Anne (Hendrik Jan) Bakker over genderneutraliteit: “Zelfs bij het bestellen van een pizza moet ik mijn geslacht invullen”

België wil het geslacht in niet langer vermelden op identiteitskaarten, ook een non-binair geslacht is een optie straks. Nederland volgt waarschijnlijk snel. Anne Bakker is sinds 2021 ‘uit de kast gekomen’ als non-binair. Dit houdt in dat die zichzelf niet identificeert als man of vrouw. Bakker is de beheerder van de Facebookgroep ‘Nonbinair (Nederlands)’. Die vertelt dat die niemand kende die zich hetzelfde identificeerde als hen. “Anders was ik er veel eerder achter gekomen dat ik non-binair ben.” 

Op Facebook vond Bakker er een groep lotgenoten, alleen was deze niet zo aangenaam. Er zijn alleen maar non-binaire personen welkom. “In mijn groep is iedereen welkom, zolang er maar respectvol met elkaar om gegaan wordt. Er zitten ook een aantal cisgender personen in. Cisgenders zijn mensen die zich identificeren met hun geslacht bij geboorte.” 

Hoe kwam je erachter dat je geen man of vrouw bent? 

“Eigenlijk wist ik dit als kleuter al, alleen bestond het toen nog niet. Ik heb dat onbewust weggestopt. Afgelopen jaar, zomer 2021, las ik hoe niet-westerse culturen schrijven over seksualiteit. Ik kwam hier de term non-binair tegen, en ik dacht dat wat ze daar beschreven over mij ging.   

Mijn kapper maakte vroeger weleens grapjes over dat ze mijn haar niet langer kon knippen. Mijn moeder wilde vroeger dat ik kort haar had, ik vond dat verschrikkelijk. Ik had niks met jongens, speelde er ook niet mee, ik vond ze een beetje eng.  

Ik was totaal niet tevreden met mezelf, in de supermarkt durfde ik niet eens om zout te vragen. Mijn psycholoog zei dat het lag aan mijn pestverleden. Op de basisschool vonden ze mij te meisjesachtig. Achteraf is het duidelijk waar mijn onzekerheid vandaan kwam, alleen bestond de term genderdysforie* tien jaar geleden niet. De psycholoog had geen handvat om dat te diagnosticeren. Soms denk ik weleens, doe nou niet zo gek, je maakt het jezelf niet makkelijker. Maar mijn ‘coming out’ gaf mij zoveel zelfacceptatie en zelfwaardering.”  

Afgelopen jaar was een hele openbaring voor Anne. Op het moment van hun ‘coming out’ werkte die volledig thuis. Vanuit Anne was er niet echt de behoefte om het te vertellen. Maar op het werk verschijnen in een jurk, zonder aankondiging, zou vervelende reacties opleveren. Die praat over hun werk als een veilige plek, mensen worden op het matje geroepen wanneer er lelijke dingen gezegd worden. Bakker noemt het werk veiliger dan thuis.  

Waarom is het werk veiliger dan thuis? 

“Ik heb een vrouw, twee dochters en een zoon. Mijn vrouw is moslima van huis uit, toen wij samengingen vroeg ze of ik ook moslim wilde worden. Je kunt met een heleboel Koranteksten allerlei kanten op, dus voor mijzelf botst het geloof niet met mijn identiteit. Ze komt uit Indonesië, en daar kennen ze alleen crossdressing. Hierbij kleden mannen zich als vrouwen, maar die eindigen vaak in de prostitutie en is niet te vergelijken met wat ik ben. 

Thuis ging ik zonder aankondiging mezelf vrouwelijker kleden, nadat ik het op mijn werk vertelde heb ik het thuis ook wel verteld. Mijn gezin snapt me eigenlijk helemaal niet, behalve mijn jongste dochter van 13. Zij vindt dat je moet doen waar je je fijn bij voelt. Mijn oudste dochter geneert zich volgens mij een beetje, ze wijst het af. Ze werd in een korte tijd met een andere verschijning geconfronteerd. Voor mijn zoon zit er niks tussen man of vrouw, en in die lijn zit mijn vrouw ook een beetje. Ik ben altijd al een vreemde vogel geweest, dus mijn vrouw heeft al veel van mij moeten slikken. Er waren altijd al spanningen in onze relatie, dat is na mijn ‘coming out’ niet veranderd.”  

“Mijn gezin gebruikt de naam Anne niet, dat is te veel gevraagd. Aan nieuwe mensen stel ik mezelf gewoon voor als Anne, en ik leer op het moment veel nieuwe mensen kennen dus dat is fijn. Ik vind het wel heel jammer dat mijn gezin mij geen Anne noemt.”  

*onvrede met het eigen gekregen geslacht 

Ben jij al bezig met het wijzigen van je geslacht op papier? 

“Er is nu alleen mogelijk om op je geboorteakte het geslacht op onbekend te zetten. Dit is eigenlijk bedoeld voor intersekse, deze mensen zijn geboren met zowel mannelijke als vrouwelijke lichaamsdelen. Eigenlijk moet er nog de optie ‘x’ van non-binair zijn, maar die is er niet. Dus heb ik aan de rechtbank gevraagd of ze mijn geslacht op onbekend te zetten. Er is nog geen wet waardoor rechters hier uitspraken over kunnen doen. Andere rechters doen dit wel, mijne nog niet. 

Transgenders kunnen met een verklaring van een psycholoog gratis naar de gemeente om hun geslacht te veranderen. Wij betalen een paar duizend euro voor een advocaat, moeten naar de rechtbank, en dan is het nog afwachten of het lukt. Het fijnste zou zijn als je geen verklaring nodig hebt van een deskundige of rechter om naar de gemeente toe te stappen. Dit geeft erkenning vanuit de overheid, en uiteindelijk ook in de samenleving.” 

De rechter had tegen Anne gezegd dat er alleen een geslacht op de geboorteakte staat. Die zou er geen last van hebben je ziet je akte namelijk toch nooit. “Toen heb ik geantwoord met: ‘Aan het begin van de zitting noemt u mij een man omdat dit op mijn geboorteakte staat. Precies om die reden vind ik het belangrijk dat het aangepast wordt.” 

Tijdens het vertellen van de mooiste ervaring begon Bakker te glunderen. Die vertelde dat die was gaan shoppen met hoge hakken aan, dit was een grote wens. Een collega van hen had dezelfde maat schoenen en had haar hakken geleend. “Dat was zo’n lekker gevoel”, het voelde goed om erkenning te krijgen, buiten die van henzelf. Een andere collega noemde hen voor het eerst ‘zij’. Bakker voelde zich serieus genomen door die persoon. Er ontstond een glimlach van oor tot oor.  

Wat mist er voor jou nog in de acceptatie van genderneutraliteit? 

“Er staat overal man of vrouw. Zelfs bij het bestellen van een pizza moet ik mijn geslacht invullen. Daar hebben ze niks aan, want de pizza’s voor een man zijn niet anders dan die voor een vrouw. Het zou te maken hebben met de aanhef in e-mails die volgen na de bestelling. Vervolgens krijg ik een mail die wordt begonnen met: Beste Anne. Compleet onnodig dus.  

Binnenkort verhuizen we met het werk naar een nieuw gebouw. Hier komt er een genderneutraal toilet. De inclusiviteit op de werkvloer is hierin veel gegroeid. Het zou fijn zijn als dit op grote openbare plekken ook zo geregeld wordt.” 

De zelfacceptatie van Bakker zit goed, al geeft die zelf aan dat dit niet vanzelfsprekend is. Kleine ambtelijke dingen zoals het aanpassen van een geboorteakte, of het invullen van je geslacht bij een pizzabestelling zouden aangepast moeten worden. “Op papier is het heel mooi geregeld in Nederland, en zelfs daar is nog ruimte voor verbetering. In de praktijk is er nog heel veel te verbeteren.”  

Bakker zou het er eigenlijk wat minder over hebben. Het is fijn dat andere mensen meer willen weten over genderneutraliteit, dit helpt met de acceptatie. Het is alleen jammer dat het altijd een gespreksonderwerp moet zijn.