Psychische problemen bij ouderen het gevolg van de toenemende eenzaamheid?

De psychische problemen bij ouderen nemen toe. De vereenzaming onder ouderen neemt ook toe. We staan er niet bij stil en daar moet verandering in komen!

Bart van der Linden

Het aantal ouderen met psychische problemen neemt steeds meer toe. De vereenzaming neemt ook steeds meer toe. Of er een verband is tussen deze twee problemen vertelt Bart van der Linden, psychiater in opleiding en Arts-assistent. Hij werkt nu in het ETZ Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg. Ook is hij een keer in de week te vinden in het psychiatrisch ziekenhuis Reinier van Arkel in Vught voor zijn cliënten. Als psychiater in opleiding weet Bart veel van de ouderenpsychiatrie en vertelt hij ook hoe deze kant van de psychiatrie in elkaar zit.

Er zijn drie hoofdrichtingen in de psychiatrie: jeugd, volwassenen en ouderen. Bart van der Linden heeft voor de volwassenen gekozen. ’Ik heb voor volwassenen gekozen, maar ik heb wel binnen de ouderen gewerkt. De jeugd is heel specifiek en daardoor vond ik dat minder interessant. Volwassenen en ouderen is uitgebreider, omdat hun denkbeeld in de loop der jaren erg veranderd.’

Toenemende vereenzaming

Een belangrijke oorzaak voor de psychische problemen bij ouderen kan de toenemende vereenzaming zijn. Uit een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de sociale contacten en de eenzaamheid in verband staan met elkaar. Eenzame mensen hebben minder vaak dagelijkse sociale contacten. Ze doen weinig in de samenleving, bijvoorbeeld vrijwilligerswerk of andere activiteiten van verenigingen. De kwetsbare ouderen, mensen van 65 jaar en ouder, lopen daardoor extra kans op gezondheidsproblemen en dat kan weer leiden tot depressies. Toch heeft Bart van der linden hier een andere mening over.

Wel of geen psychiatrie 

’Dan is het een beetje wat je onder psychiatrie rekent. Schizofrenie bijvoorbeeld is echt een psychiatrische stoornis. Een Burn-out is een stoornis die tegenwoordig veel meer voorkomt door maatschappelijke veranderingen, maar de vraag is of je dat allemaal psychiatrie moet noemen. Vereenzaming is natuurlijk wel een ding en als dat invloed heeft op het denken, dan speelt dat een rol, maar een vitale depressie is wat anders dan dat je eenzaam bent. Je ziet wel mensen meer somber worden en alleen zijn en dat neemt zeker toe, naarmate de maatschappij meer individualistischer en kapitalistischer is.’

‘’Er is veel aandacht voor de psychiatrie, maar ik denk dat mensen het pas gaan merken als ze er zelf mee in aanraking komen’’

Hulp

Om ouderen tegen psychische problemen te helpen, zijn er verschillende therapieën en behandelingen. Je hebt bijvoorbeeld gesprekstherapieën. Een hele specifieke gesprekstherapie is de CGT (cognitieve gedragstherapie). Dat is een combinatie van gesprek en gedragstherapie. Bart van der Linden vertelt hoe deze therapie in zijn werking gaat: ‘Bij deze therapie krijg je zicht op hoe jij denkt. Je onderzoekt hoe je gedachten samenhangen met je gevoelens en gedrag. Vervolgens leer je hoe je gedachten die negatieve gevoelens geven om kunt buigen naar gedachten die positieve gevoelens met zich meebrengen. ‘

Praten in groepen

Groepsdynamica is ook erg belangrijk bij ouderen. Door vereenzaming praten ouderen niet veel met andere mensen, daardoor zijn gesprekken in groepen van groot belang. Door groepsdynamica zijn ouderen met elkaar in contact en kunnen ze hun verhaal kwijt. Hierdoor uiten ze sneller hun gevoel en emoties. Deze therapie sluit aan bij een specifieke behandeling die Bart van der Linden zelf erg belangrijk vindt bij ouderen. ’Systeem therapie vind ik zelf erg belangrijk, zeker ook bij de ouderen. Het systeem zijn de mensen om de patiënt heen en bij ouderen speelt dat vaak een rol. Door je leven heen veranderd voortdurend je rol en als je ouder wordt, gaat de band met je kinderen verschuiven. Die kinderen worden zelfstandig en daardoor word je steeds afhankelijker. Daarom is het altijd goed om de kinderen erbij te betrekken, want soms spelen die ook een belangrijke rol. ‘

Negatieve effecten

Al deze therapieën en behandelingen kunnen ook negatieve effecten of helemaal geen effect op de patiënten hebben. Bart van der Linden vertelt dat er op een bepaald type behandeling niet gereageerd wordt of dat de diagnose niet klopt. Hier noemt hij een voorbeeld van: ’Mensen kunnen gewoon niet reageren op een bepaald type behandeling of de diagnose klopt niet. Een vitale depressie is een andere depressie dan een depressie tegen een vorm van eenzaamheid en rouw. Dus als je het in je hebt om depressief te worden, dan zie je vaak dat mensen slaapstoornissen en dag schommelingen krijgen en die mensen reageren vaak weer wat beter op antidepressiva dan met mensen met persoonlijkheidsproblematiek.’

Toekomstbeeld

Bart van der Linden is duidelijk over de toekomst van de ouderen psychiatrie. Hij vertelt dat er in de toekomst naarmate de vergrijzing toeneemt meer ouderen psychische problemen zullen krijgen en er meer aandacht moet komen voor de ouderen psychiatrie. ’Het is een maatschappelijk onderbelicht stukje. Er is veel aandacht voor de psychiatrie, maar ik denk dat mensen het pas gaan merken als ze er zelf mee in aanraking komen. Als je eigen opa of oma of überhaupt iemand die je kent er last van gaat krijgen. Pas dan ga je er anders naar kijken.’