Natte voeten in een woestijn

 

Natste februari sinds 1901 trekt grondwaterstand nog niet recht

 

Extreme droogte in de zomermaanden en steeds nattere wintermaanden, dat is het beeld van de laatste jaren in de provincie Noord-Brabant. Ook het Warandepark in Helmond wordt hierdoor geteisterd. Moeten de eendjes straks verhuizen naar een andere plek door een watertekort of is het Warandepark straks een grote vijver?

 

Lucas Crox 9 maart 2020, 16:21

 

Een aantal maanden geleden stonden de sloten en vijvers in het Warandepark in Helmond nog net niet helemaal droog, maar als je nu om je heen kijkt, is het knap lastig om geen water te zien. Marc Bodelier (41) baant zich een weg door een overstroomd wandelpad als een overgelopen sloot zijn aandacht trekt: ‘’Dit overtollige water moet allemaal de grond in trekken, dat heeft even de tijd nodig’’. Bodelier is senior technisch medewerker water op gemeentelijk niveau, hij beheert al het oppervlaktewater van de gemeente Helmond.

 

Nu de weersomstandigheden steeds extremer worden, moeten er zowel op gemeentelijk als op provinciaal niveau maatregelen worden getroffen. Extreme droogte en wateroverlast verstoren de balans van het ecologisch systeem, dit heeft vervelende consequenties voor mens en natuur. Brabant klimaatbestendig maken is een lopend project om de provincie beter te kunnen weren tegen de droogte en de wateroverlast. Zo ook in het Warandepark, waar het verbinden van slootjes ervoor moet zorgen dat het water makkelijker afgevoerd kan worden. En om de droogte tegen te gaan wordt er meer water opgeslagen om het in tijden van droogte te kunnen gebruiken. Verder spelen de inwoners een belangrijke rol: groene daken aanschaffen, waterverspilling beperken enzovoort. Samenwerking met de gemeenschap is hierbij dus essentieel om dit alles te doen slagen.

 

Het extremere weer zorgt voor verschillende problemen in en rondom het Warandepark. Aangrenzende sportterreinen, zoals tennisvereniging Shaile, ondervinden hinder van de hevige regenval van de laatste tijd. Zo zijn een aantal tennisvelden onderwater gelopen en zal het dus langer duren voordat het tennisseizoen weer kan beginnen. Ook voetbalvereniging RK PVV, gelegen in de Warande, heeft last van de enorme hoeveelheid neerslag. Veel trainingen en wedstrijden zijn noodgedwongen afgelast wegens te slechte velden.

 

Daarnaast heeft de natuur het ook erg lastig met de extreme weersomstandigheden van de afgelopen tijd. De zwakke begroeiing heeft het door de langdurige droogte niet gered en ook de jonge aanplant is niet goed bestand tegen de hitte. De gemeente Helmond heeft destijds een onttrekkingsverbod opgelegd gekregen vanuit het waterschap ‘Aa en Maas’. Dit betekent dat er geen water meer uit sloten en kanalen mag worden gehaald. Hierdoor kon de gemeente geen extra water beschikbaar te stellen voor kwetsbare begroeiing. ‘’Afgelopen zomer was de Goorloop nog maar een heel klein stroompje. Als we dat laatste beetje water er ook nog uitpompen, zakt het grondwaterpeil, wat vervelende ecologische gevolgen kan hebben’’, vertelt Bodelier, wijzend naar de nu inmiddels overvolle beek. De contrasten zijn enorm, de kunst is om hier op een goede manier mee om te gaan.

 

De huidige maatregelen in Helmond lijken te kort te komen. Zo zijn een aantal duikers, kokervormige constructies die twee waterlopen met elkaar verbindt, verstopt geraakt in het Warandepark. Ook de waterbergingen, bedoeld als tijdelijke opslagplek voor het overtollige water, raken vol. ‘’Deze bergingen zijn berekend op 60 millimeter neerslag per dag’’, zegt Bodelier. Maar afgelopen februari was extreem nat, volgens cijfers van het KNMI viel er gemiddeld over het land 136 millimeter neerslag per dag, terwijl 55 millimeter per dag het langjarig gemiddelde is. ‘’De gemeente is actief bezig met het bedenken van nieuwe oplossingen, zo moeten er nieuwe bergingen komen, bijvoorbeeld bij de AutoMotive campus. Ook bestaat het plan om bewoners te stimuleren om een groen dak aan te schaffen, zodat het water vertraagd wordt afgevoerd’’, benadrukt Bodelier.

 

Grenzen verleggen

Hierboven speelt zich op gemeentelijk niveau af. Gemeentes zijn weer afhankelijk van provinciale normen, de uitvoering hiervan ligt bij de waterschappen: ‘’Wij stellen de normen voor waterbeheersing, bijvoorbeeld hoe vaak het landelijk of stedelijk gebied onderwater mag komen te staan. Uiteindelijk is het aan de waterschappen om te zorgen dat deze normen gerealiseerd worden’’, vertelt René Klerks (60), beleidsmedewerker klimaatadaptie en wateroverlast provincie Noord-Brabant. Behalve het opstellen van normen, heeft de provincie in verband met klimaatverandering een project gestart om Brabant klimaatbestendig te maken. De focus van de provincie in dit project ligt de komende twee jaar voornamelijk op het onder aandacht brengen van klimaatadaptatie bij andere overheden, bedrijven en burgers.

 

 

 

 

Volgens Klerks is het enorm van belang dat alle partijen rekening met elkaar houden: ‘’Onze taak is onder meer zorgen voor regionale samenwerking, wij moeten over de gemeentegrenzen heen kijken’’. Klimaatstresstesten moeten de provincie helpen om risicogebieden wat betreft wateroverlast in kaart te brengen en deze testen moeten aangeven wat droogte en hitte betekent voor de omgeving. De klimaatstresstesten zijn opgedeeld in vier thema’s: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Voor elk thema zijn meerdere kaarten opgeleverd voor een compleet beeld van de mogelijke kwetsbaarheden in een gebied. In de gemeente Helmond is wateroverlast de grootste kwetsbaarheid, zowel voor de natuur als voor de infrastructuur. ‘’Het is belangrijk dat de gemeenten en waterschappen klimaatadaptatie opnemen in hun beleid en uitvoering. De provincie ondersteunt via subsidies de uitvoering van klimaatstresstesten door gemeenten’’, zegt Klerks.

 

Nuchtere visie

Volgens dagelijkse bezoeker van het Warandepark François Gielen (67) valt het allemaal wel mee: ‘’Overlast? Nee niet echt. Als ik tot m’n enkels in het water zou lopen, dan wel, maar die paar plassen die hier nu liggen vind ik geen overlast’’. Gielen vindt dat het water de tijd moet krijgen om de grond in te trekken. ‘’Je moet het water niet versneld gaan afvoeren en dat soort flauwekul. Die paar dagen dat we er een beetje last van hebben, het boeit me geen bal’’, reageert Gielen laconiek.

 

Binnen de provincie Noord-Brabant gaan ze er vanuit dat dit steeds extremere weer veroorzaakt wordt door klimaatverandering. ‘’Cijfers van het KNMI laten ons zien dat de neerslaghoeveelheden de laatste jaren flink zijn toegenomen. Met dit gegeven moeten we rekening houden in ons beleid, zodat we als het nodig meer water kunnen bergen’’, legt Klerks uit.

 

Gielen betwijfelt de rol van de klimaatverandering bij extremer weer: ‘’Het zou kunnen zijn dat je het kan wijten aan het klimaat, maar we hebben altijd al periodes van droogte en meer regen gehad’’. Of het nu wel of niet met het veranderen van het klimaat te maken heeft, één ding staat als een paal boven water: het beleid zal aan moeten sluiten bij het steeds extremere weer. Zodat wij, maar ook de eendjes zonder al te veel zorgen het park kunnen blijven bezoeken.