‘Ik denk dat de pers genoeg vrijheid heeft’

Andrzej Skiba is hoogleraar Rechten aan de Universiteit van Gdansk. Tevens stond hij tijdens de vorige lokale verkiezingen als tweede op de lijst van PiS. In dit interview gaan we het hebben over zijn visie op de media en de persvrijheid.

 

Hoe zit het op dit moment met de rechten van de pers in Polen?

‘Persvrijheid is erg belangrijk en die heeft de pers dan ook, het staat namelijk vastgelegd in de wet. Er zijn echter grenzen, maar deze zijn gelimiteerd. Zo is een haattoespraak verboden. Dit houdt in dat je niet antisemitisch mag zijn, niet andere rassen mag aanvallen en niet andere landen mag zwartmaken. Dit is de belangrijkste grens van de persvrijheid. Dit houdt dus ook in dat een medium kritisch mag zijn op de regering. We hebben bijvoorbeeld een aantal media die kritisch zijn op de huidige overheid. Iedereen is vrij om dat te lezen en dit wordt niet gecensureerd.’

Vindt u dat de media meer of minder vrijheid moeten krijgen?

‘Ik denk dat de pers genoeg vrijheid heeft. Maar als ik iets mocht veranderen, zou ik aandacht willen geven aan ‘fakenews’. Tegenwoordig is het erg makkelijk iets op het internet te zetten, wat anderen als waarheid waarnemen. Het probleem is dat er veel fakenews te vinden is op het internet, maar je kunt niet bijhouden hoeveel precies. Een probleem is dat kleine sites schrijven over bijvoorbeeld terrorisme, puur om groter te worden en daardoor meer geld te verdienen. Het grootste probleem is dat deze berichten worden gedeeld en de mensen die het delen niet checken of het de waarheid is.’

 

U stond tweede op de lokale PiS-lijst tijdens de laatste verkiezingen en u bent hoogleraar. Bent u objectief?

‘Dat probeer ik wel. We discussiëren over verschillende onderwerpen. Alles wat we behandelen, moet op het onderwerp slaan, omdat het niet mijn taak is om mensen politiek bij te brengen of mensen te vertellen hoe ik over zaken denk. Per onderwerp dat ik aankaart, maakt het in principe niet uit hoe ik er over denk. Ik zorg er namelijk voor dat ik argumenten voor en argumenten tegen heb. Elke student kan een anonieme enquête invullen na elk semester en sinds ik hier ben begonnen heb ik geen klachten ontvangen en ben ik goed beoordeeld.’

Foto: Andrzej Skiba

 

Wat vindt u er van dat als je als journalist in Polen iemand interviewt en het opneemt, je je stukje eerst moet laten goedkeuren door de geïnterviewde?

‘Ik denk dat het een goed systeem is omdat er soms gevallen zijn dat er verkeerd wordt geciteerd of het in de verkeerde context wordt opgeschreven. Sommige journalisten manipuleren omdat ze óf niet goed zijn in het vak, óf omdat ze het expres willen manipuleren. Het is een goede zaak dat je zeker weet dat de journalist alles wat je hebt gezegd correct opschrijft.’

 

Denkt u niet dat dit een gevaarlijk systeem is? Omdat als iemand eerlijk is geweest en zich later bedenkt dat dit niet goed zal zijn voor zijn imago, zich zomaar terug kan trekken door het niet goed te keuren?

‘Ik denk dat de meeste mensen wel weten wat ze zeggen in het openbaar en dat ze niet zullen liegen over wat ze hebben gezegd. In de praktijk werkt het zo dat als dat de mensen achteraf niet blij zijn met wat ze gezegd hebben, de journalist bewijs heeft in de vorm van de opname. Als de journalist en de geïnterviewde er niet uit komen, dan kan de zaak voor de rechter komen. Aan de ene kant is het dus wel een goed systeem, omdat het belangrijk is dat alles goed wordt opgeschreven. Aan de andere kant duurt het soms weken voordat er iets gepubliceerd kan worden.’

 

Tomasz Sekielski heeft een documentaire heeft gemaakt over pedofilie binnen de kerk, terwijl de kerk heel belangrijk is voor Polen. Zou dit een doorbraak kunnen zijn?

‘Ik denk dat deze documentaire een grote rol zal gaan spelen, of zelfs al speelt. Het is al miljoenen keren bekeken dus heeft het al een soort van invloed. Hiernaast is het belangrijk wat de reactie zal zijn, omdat de meeste mensen in Polen katholiek zijn. Ik denk dat deze documentaire een discussie zal losmaken over de rol van de katholieke kerk en de pedofilie in de kerk wat al jaren in de doofpot is gestopt. Misschien is deze documentaire zelfs nodig geweest om mensen duidelijk te maken dat de kerk helemaal niet zo heilig is.’

 

Ik las dat na PiS de verkiezingen won, de publieke omroep de hoofdredacteur ontsloeg en werd vervangen door een lid van PiS. Daarna zijn er veel journalisten ontslagen of zelf opgestapt. Hoe denkt u daar over?

‘Dat is een onderdeel van een groter probleem in Polen. Na elke nieuwe verkiezingen verandert er veel. In de media, in de publieke bedrijven en kantoren. Dat is niet goed. Of dit erger is dan in 2015 of in 2007 is moeilijk te zeggen. Ik begrijp dat dit een probleem is voor de democratie, maar het is lastig om het te voorkomen.’

 

Wij hebben vernomen van een aantal journalisten dat de overheid journalisten van de publieke media willen ontslaan als een artikel ze niet bevalt.

‘Er is inderdaad een voorbeeld dat journalisten zijn ontslagen omdat ze de grens overschreden.’

 

Maar in 2015 zijn er opeens rond de tweehonderd journalisten ontslagen, je gaat me niet vertellen dat zij allemaal de grens overschreden.

‘Ik weet niet welke bron je hebt als je het over tweehonderd ontslagen hebt. Het kan kloppen, maar ik weet hier niets van af. Je kan gelijk hebben, maar ik weet niet wat ik hier op moet zeggen.’

 

Hoe denkt u over de propaganda op het nieuws op de publieke televisie?

‘Het gaat op het nieuws inderdaad veel over politiek, maar er valt te twisten wat propaganda precies inhoudt. Veel mensen zeggen dat het nieuws propaganda verspreidt, maar de vraag is dan of de kijkers van het nieuws voor of tegen te overheid zijn. Je hebt mensen die tegen de huidige overheid zijn en zij zijn sneller geneigd te zeggen dat het propaganda is. Maar ik denk ook dat de media in het algemeen objectiever zouden mogen zijn.’